Ông Ngô Quang Xuân

Từ Geneva, đại sứ Ngô Quang Xuân - đại diện của VN tại WTO - đã trả lời Tuổi Trẻ.

* Khi tổng giám đốc Supachai của WTO tuyên bố việc thông qua tài liệu khung tại cuộc họp ở Geneva vừa qua là sự kiện “lịch sử” của WTO, cả hội trường Đại hội đồng WTO đã rung động bởi những tràng pháo tay nồng nhiệt của các bộ trưởng. Thực chất tài liệu khung vừa được thông qua mang ý nghĩa gì, thưa đại sứ?

- Đại sứ Ngô Quang Xuân: Nếu theo dõi toàn bộ tiến trình đàm phán thương mại thế giới, chúng ta biết rằng sau khi vòng Uruguay kết thúc vào năm 1994, Hiệp định chung về thương mại và thuế quan (GATT) đã trở thành Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) từ ngày 1-1-1995.

Vậy mà cả thế giới phải chờ đợi đến tháng 11-2001 tại Doha, các nước thành viên mới đạt được đồng thuận phát động một vòng đàm phán mới - vòng Doha - với một tuyên bố nhằm thúc đẩy thương mại thế giới, kêu gọi cắt giảm mọi rào cản để mở cửa các thị trường.

Theo qui định, cứ hai năm WTO họp cấp bộ trưởng một lần. Tháng 9-2003 ở Hội nghị Cancun (Mexico), mặc dù đã trải qua những cuộc đàm phán gay go và thật sự quyết liệt nhưng đã không đạt được thỏa hiệp nào để dung hòa lợi ích giữa các nhóm thành viên WTO.

Đã gần ba năm trôi qua nhưng mục tiêu Doha hầu như vẫn nằm nguyên trên các trang giấy, dẫn tới nhiều tiếng nói đòi xóa bỏ bất bình đẳng, đòi cải tổ WTO.

Những lời chỉ trích và đổ lỗi không chỉ nhằm vào các trung tâm phát triển lớn như Mỹ, EU mà còn vào cả những địa chỉ đại diện cho thế giới đang phát triển như châu Phi, Ấn Độ, Brazil.

Chính vì vậy tài liệu khung thông qua khuya thứ bảy (31-7) tuần trước như một cọc đỡ cho vòng Doha đã bị đuối sức, là một sự cứu vãn dù còn quá mong manh nhưng đã hé mở niềm hi vọng.

* Trước phiên họp Đại hội đồng WTO lần này, người ta hay nói đến giải pháp “cả gói tháng bảy” (July Package), nhưng có phải gần cả một tuần đàm phán các bộ trưởng chỉ tập trung vào các vấn đề nông nghiệp?

- Đúng vậy. Lĩnh vực nông nghiệp đã chiếm hầu như toàn bộ thời gian của Đại hội đồng WTO. Phiên họp chỉ dự định kéo dài từ 27 đến 29-7 và không ai nghĩ sẽ phải họp tới tận khuya ngày 31-7 bởi riêng nội dung nông nghiệp đã vắt kiệt sức các nhà đàm phán.

Nếu đọc kỹ tài liệu khung, chúng ta thấy các giải pháp về vấn đề nông nghiệp vẫn chỉ được để “ở thì tương lai” như “tiến tới bỏ trợ cấp xuất khẩu” (thời điểm được ấn định sau), “xóa bỏ cơ bản các khoản trợ cấp... ngay thời điểm kết thúc vòng Doha” và “tiếp tục đàm phán về trợ cấp (nông nghiệp)” hoặc “ưu tiên xử lý trợ cấp trong ngành bông”.

Tôi nói “sự cứu vãn mong manh” chính là ở thực tế này, tức là tài liệu khung chỉ nêu hướng giải quyết chứ hoàn toàn không đưa ra bất kỳ đáp số cụ thể cho bài toán nào, nhất là ở những vấn đề còn hết sức khác biệt nhau về quan điểm như cắt giảm số lượng bao nhiêu, ở mức mấy phần trăm trong trợ cấp nông nghiệp, các nước châu Phi sẽ được hưởng những điều kiện thuận lợi gì trong ngành bông của mình...?

Thường xuyên theo dõi tin tức trong nước, tôi không chia sẻ với nhiều bình luận về việc thông qua được tài liệu khung này theo hướng lạc quan quá. Vì với cách nhận định như vậy, chúng ta có thể sẽ không nhìn thấy hết tính chất phức tạp và đấu tranh gay go quyết liệt trong đàm phán thương mại quốc tế.

* Thưa đại sứ, trong giải pháp “cả gói tháng bảy” còn những nội dung gì và thêm những thỏa hiệp nào mới không?

- Đại hội đồng cũng có đề cập đến các vấn đề công nghiệp, dịch vụ, các “vấn đề Singapore” như chính sách cạnh tranh, thương mại và đầu tư, thuận lợi hóa thương mại...

Nhưng do lĩnh vực nông nghiệp đã chiếm hết thời gian hội họp nên tài liệu khung cũng chỉ kịp nêu vớt vát một số điểm hết sức chung chung gợi hướng cho các cuộc đàm phán sắp tới.

Từ sự chung chung đó, các bộ trưởng cũng đã thỏa thuận được sẽ lùi thời hạn kết thúc vòng Doha đến “sau ngày 1-1-2005” và “xác nhận cuộc họp bộ trưởng lần 6 sẽ được tổ chức vào tháng 12-2005 ở Hong Kong”.

Theo tôi, vòng Doha chỉ có thể coi như một liều thuốc giữ cho “con bệnh” ở mức nguyên trạng và chúng ta cần tiếp tục theo dõi điều gì cụ thể sẽ xảy ra.

* Vậy diễn biến của cuộc họp vừa rồi ở Geneva ảnh hưởng như thế nào đến đàm phán gia nhập WTO của VN, thưa đại sứ?

- Theo tôi, quan trọng nhất ở đây là 147 thành viên WTO đã chính thức quyết định kết thúc vòng Doha sau ngày 1-1-2005. Mặc dù bao giờ vòng Doha kết thúc chưa rõ ràng nhưng điều này thật sự tác động đến quá trình đàm phán gia nhập WTO của chúng ta.

Giữa tháng sáu qua, phiên đàm phán thứ 8 của VN đạt được một số kết quả tốt. Sau đó, tôi thấy ở Geneva nhiều thành viên WTO đánh giá lạc quan, cho rằng cái nhìn của họ đối với quá trình đàm phán của VN đã có nhiều thay đổi theo hướng tích cực sau phiên này. Nhưng tôi cũng thấy rằng càng đến sát giai đoạn đi vào đàm phán những vấn đề “thực chất”, chúng ta càng đứng trước một thực tế là các đối tác đàm phán đưa ra nhiều yêu cầu cao và rất cụ thể.

Như vậy, nếu vòng Doha chưa có màn kết, phần nào chúng ta sẽ tránh được những điều kiện của cái gọi là “giải pháp cả gói” này vì chúng sẽ là những yêu cầu bổ sung quá cao đối với VN.

Cụ thể là các yêu cầu đưa ra đối với các nước đang phát triển về cắt giảm thuế quan đối với các mặt hàng công nghiệp, dỡ bỏ các rào cản thương mại nhằm bảo hộ cho một số ngành trong nước, rút ngắn thời kỳ quá độ thực hiện cam kết, mở rộng tiếp cận thị trường hơn cho các lĩnh vực dịch vụ.

Rõ ràng nếu như những yêu cầu này được bổ sung vào đơn hàng của các nước thành viên đang đàm phán với VN thì sẽ là sự “quá sức” đối với VN trong bối cảnh rất nhiều ngành và lĩnh vực của nền kinh tế chưa đủ sức cạnh tranh.

Với thời gian kéo dài thêm của vòng Doha, chúng ta có điều kiện để chuẩn bị hội nhập và cạnh tranh hiệu quả hơn.

* Xin cảm ơn đại sứ.

CẨM HÀ thực hiện (Báo Tuổi Trẻ)