Đá gà là trò chơi dân gian mang đậm nét văn hóa truyền thống ở nước ta. Đá gà thường được tổ chức vào các ngày lễ - Tết trong năm, nhất là Tết cổ truyền (Nguyên đán). Vào dịp Tết cổ truyền, nhiều địa phương đã tổ chức đá gà như một ngày hội. Mỗi địa phương có đá gà đều thành lập ban tổ chức, chuẩn bị rất chu đáo về địa điểm, mời quan khách, các chủ kê trong vùng, liên vùng và các điều kiện cho trường đấu. Gà làng đông đá gà làng tây, xã nam đấu xã bắc, có khi còn tổ chức liên huyện, liên tỉnh.

Vào năm 1818, tại Obemdort, một làng nhỏ thuộc miền Toyrol nước Áo, lúc mọi người đang rộn rã trang hoàng máng cỏ, cây Giáng sinh chuẩn bị đón Noel thì cha Joseph Morh, phó xứ đạo sau khi di tản trở về, liền lên gác đàn thì mới hay cây phong cầm đã bị chuột cắn rách hết thùng gió, các sách hát cũng bị thất lạc hết không còn cuốn nào.

Trong chuyến ra Nghĩa Bình lần này, tôi ở cùng với hai vị giáo sư và một nhà thơ vốn khởi nghiệp thơ mình từ chốn những người áo vải đã dựng nên những ngọn cờ đào. Lúc khởi hành tôi đinh ninh đi ôtô là phương tiện tốt. Vậy nhưng khi xe đi một đỗi, tôi liền nhậ ra rằng, trên những dặm đường nầy, giá cứ như người xưa đi bằng ngựa hoặc đi bộ hay xe đạp, đi thong thả, lai rai thì còn tốt hơn nhiều.

Tôi lớn lên trong thời chiến tranh. Thủa ấy, thành phố Huế nhỏ hơn bây giờ, nhà cửa đơn sơ hơn, những con đường chật hẹp hơn. Từ cầu An Cựu về phía Phú Bài là một bãi hoang mênh mông ngập đầy vỏ đồ hộp và dây kẽm. Khi đó, các lăng vua nằm trong vùng bất an ninh, chẳng mấy ai đặt chân đến. Những khu vườn nhà xinh xắn mượt mà thì quá tầm thường trông mắt tôi, bởi khi chưa hề được đặt chân đến những nơi phồn hoa đô hội thì người ta làm sao nhận ra cái đẹp êm đềm của thiên nhiên hoang dã.

Câu chuyện về bà Trần Thị Thẹp hư thực ra sao chẳng ai rõ, người phường Hến chỉ biết đó là một trong những ngọn nguồn khai sinh lễ hội rước hến. Hàng năm, cứ vào ngày 24-25 tháng 6 âm lịch, dân phường Hến tổ chức lễ hội rước hến. Với miền đất mà mỗi cỏ cây cũng in bóng âm khí linh thiêng, lễ hội cúng hến là chuyện đương nhiên nhưng khai hội, từ mâm trên cho đến mâm dưới, tất cả đều dâng cúng một món duy nhất là hến.

Rầm rì sâu dưới đáy nước chừng 2m, hến di chuyển bằng cái chân hình lưỡi rìu, trong chiếc vỏ cứng bện chặt đường vòng sinh trưởng đường thẳng phóng xạ là một cơ thể đủ đầy bộ phận như con người. Khi đối diện với hến, tôi lại nhớ đến Arisote. Không hiểu sao tôi cứ đinh ninh rằng, nhà triết gia vĩ đại cuối cùng của nền văn minh Hy Lạp đồng thời cũng là nhà sinh vật học vĩ đại đầu tiên của Âu châu đã nghiên cứu cơ thể sinh hoá thanh lọc của loài hàu hến bên bờ biển quê hương Địa Trung Hải thơm nắng vàng chanh.

Tuy ăn ở với cuộc đời này chưa được bao lăm, nhưng dẫu sao, hai mươi mấy năm qua bàn chân tôi cũng đã bước nhiều, đi nhiều, gặp nhiều miền đất. Bàn chân đa cảm của tôi rất hay mấp máy trên dặm đường biên cương của đất nước. Quyền sở hữu đất đai của dân tộc và quyền được cảm nhận của lòng người xui khiến tôi nôn nao về một tình yêu, mà ở đó sự tương giao của những nền văn minh bắt đầu nảy nở. Tưởng rằng đi cho đến tận cùng nắng nguồn mưa cảm mới định hình được biên giới nhưng có một lần không đi xa, tôi đã bắt gặp một biên giới ngay trên dòng sông chảy qua lòng thành phố tôi sống.

Ở Huế, những người yêu nhau không ai dám đi xích lô. Mỗi người Huế là một vọng gác, làm thế có mà chết. Trừ khi gan cùng mình. Anh bạn tôi dạng "học trò trong Quảng ra thi" yêu phải nàng tiểu thư con nhà khuê các, bị gia đình ngăn cấm, xã hội thầm thì. Đợi đến đêm mưa, anh chị lén thuê xích lô, che diềm kín mít như phòng tân hôn, rồi cho xe diễu khắp phố phường trước mặt bá quan thiên hạ cho bõ ghét sự đời.