Từ sạp hàng của mẹ... - Ảnh: Huỳnh Văn Mỹ

Tam Phú là xã nghèo nhất ở thị xã Tam Kỳ (Quảng Nam), vậy mà từ bao năm qua địa phương này có khá nhiều học sinh đậu vào các trường đại học.

Nhưng cũng chẳng mấy ai ở đây  bàn tán về chuyện ấy bởi lẽ nghèo khó là chuyện thường tình nơi mảnh đất kề sông sát biển này. Ấy vậy mà năm nay bà con nơi đây ai cũng tỏ nỗi lo lắng cho một cậu học trò không cha mà mẹ chỉ còn một cánh tay...

Một hố sục cát bằng máy vít xoắn tại Duy Hải.

Ông Nguyễn Đức Hưng, cố vấn điều hành Xí nghiệp thương mại dịch vụ vận tải biển Chu Lai (thuộc Cty đầu tư) cho biết, đơn vị này được khai thác các loại khoáng vật (quặng titan) trong cát trên diện tích 70ha. Theo ông Hưng, trữ lượng khoáng vật ở đây chỉ chiếm 3-4% trong cát. Mỗi năm, Cty khai thác được 4.000-5.000 tấn khoáng vật. Điều đó cũng có nghĩa mỗi năm đơn vị khai thác đã xới tung lên hàng trăm ngàn tấn cát để sàng, tuyển trên diện tích hàng chục hécta, nhưng Cty đầu tư không quan tâm đúng mức việc tái tạo môi trường. Vùng đất cát vốn nghèo dinh dưỡng nay càng khô khốc, nhưng đáng quan ngại hơn là rừng thông chắn gió cát và bão biển mà người dân dày công nuôi dưỡng gần 10 năm nay đã biến thành trảng cát chang chang nắng. Hơn 2 năm khai thác, hàng chục hécta rừng trồng chắn cát đã bị biến mất.

Ông Nguyễn Tấn Hiệp, dân thôn 5, xã Duy Hải cho biết, trước mắt, mùa mưa bão người dân nơi đây phải gánh chịu hậu quả nặng nề. Thực tế chỉ cần có gió lớn, cát đã bay phủ mịt mù vào tận nhà dân, vùi lấp hoa màu. Ông Trần Văn Xí, người thôn 5, bức xúc hơn: "Chưa kể nạn sạt lở đang ngấp nghé chờ ngoài bờ sông, đe doạ mất đất sản xuất và chỗ ở của người dân... mà những hố sục cát sâu cả chục mét hiện nay đã làm hạ mực nước ngầm, hoa màu trồng xung quanh khu vực khai thác bị thiếu nước, chết trụi. Hàng ngày, xe tải chở hàng chục tấn quặng giằng xé tan nát con đường đất vốn đã yếu vì đắp trên nền cát. Người dân Duy Hải đã nhiều lần kéo ra đường chặn xe, đòi Cty phải có trách nhiệm, nhưng mọi cam kết của họ mãi vẫn là lời hứa".

Hố sục cát bằng máy vít xoắn.

Cấp phép trái quy định!
Công ty đầu tư được cấp phép khai thác tận thu titan trên diện tích 70,74ha (hai lần cấp), thời hạn khai thác đến tháng 10.2004. Theo kết quả kiểm tra thực địa của Chi cục Khoáng sản miền Trung và Sở Tài nguyên-Môi trường Quảng Nam, việc hoàn thổ những khu vực đã khai thác, song không đảm bảo. Phần lớn diện tích theo giấy phép khai thác nằm trong rừng phi lao chắn sóng ven biển. Khu vực khai thác tương đối gần khu dân cư. Cũng theo Chi cục Khoáng sản miền Trung và Sở Tài nguyên-Môi trường Quảng Nam, diện tích mà UBND tỉnh Quảng Nam cấp phép cho Công ty đầu tư khai thác tận thu titan ở Duy Hải là quá lớn, trái với quy định tại Điều 68 Nghị định 76/2000/NĐ-CP của Chính phủ.

Doanh nghiệp thứ 2 ở Quảng Nam là Công ty cổ phần dịch vụ lương thực Quảng Nam, được UBND tỉnh cấp phép khai thác tận thu titan ở vùng ven biển thuộc xã Tam Hoà, huyện Núi Thành, trên diện tích 20ha, thời hạn khai thác đến tháng 12.2004. Đây là khu vực nằm trong Khu kinh tế mở Chu Lai, sát bờ biển, không có cây cối. Toàn bộ quặng khai thác được công ty xuất khẩu thô sang Trung Quốc. Điều đáng ngạc nhiên là công ty này cũng chẳng hề có chức năng hoạt động khai thác hay kinh doanh khoáng sản. Đáng lưu ý là cả 2 khu vực chưa được Bộ Tài nguyên - Môi trường phê duyệt, bàn giao cho tỉnh.

Theo Chi cục Khoáng sản miền Trung và Sở Tài nguyên - Môi trường Quảng Nam, cả 2 quyết định của UBND tỉnh Quảng Nam cho phép khai thác tận thu titan đều chưa phù hợp với các quy định của Luật Khoáng sản. Tuy nhiên, 2 cơ quan chức năng trên cũng chỉ kiến nghị UBND tỉnh Quảng Nam: Không tiếp tục cấp phép khai thác tận thu đối với loại khoáng sản này, đồng thời không xem xét gia hạn 2 giấy phép khai thác titan nói trên; yêu cầu 2 công ty khai thác phải hoàn thổ, phục hồi môi trường phù hợp với quy hoạch Khu kinh tế mở Chu Lai và khu du lịch bãi tắm Duy Hải, trước mắt yêu cầu Công ty đầu tư không được chặt phá cây cối là rừng phòng hộ ven biển nằm trong khu vực khai thác!

(Laodong)

Duyên hải miền Trung được thiên phú cho dải bờ biển dài hơn 2.000 km với nguồn lợi thủy sản vô cùng phong phú. Đánh bắt thủy hải sản là nguồn thu chủ yếu của ngư dân ven biển miền Trung. Từ nguồn lợi thủy sản đó mà nhiều hộ gia đình đã từ nghèo khó tiến lên đủ ăn, từ đủ ăn đi lên giàu có. Tuy nhiên, nguồn tài nguyên vô giá của biển đang bị tổn hại nghiêm trọng, thậm chí có nguy cơ bị hủy hoại do khai thác bằng thuốc nổ. Nhức nhối đó đặc biệt nổi lên tại tỉnh Quảng Ngãi.

• Từ nỗi đau đại dương...

Thời gian qua, đánh bắt thủy hải sản bằng thuốc nổ đang có chiều hướng gia tăng tại Quảng Ngãi, trong đó tập trung nhiều nhất tại huyện đảo Lý Sơn và xã Bình Châu (huyện Bình Sơn). Theo thống kê của Bộ Chỉ huy bộ đội biên phòng tỉnh Quảng Ngãi, tại các địa phương này, có khoảng 90 - 100 phương tiện tham gia đánh bắt thủy hải sản bằng thuốc nổ, mỗi phương tiện có khoảng từ 8 - 10 người tham gia.

Biển sẽ cạn kiệt nguồn thủy sản nếu không ngăn chặn được việc đánh cá bằng thuốc nổ.

Như vậy, sơ bộ thống kê, mỗi lần “ra quân” đánh bắt có khoảng 1 ngàn người trực tiếp hủy hoại tài nguyên biển và môi trường biển. Việc đánh bắt thủy hải sản bằng thuốc nổ chỉ thực hiện được ở khơi xa vì vừa khó bị phát hiện, sản lượng thu được lại cao. Theo anh Hồ Văn T. (huyện đảo Lý Sơn), một chủ tàu đã từng tham gia các vụ “đánh bom” trên biển nay đã “gác kiếm”, mỗi chuyến đi đánh cá bằng “lưới sắt” (tiếng lóng của địa phương ám chỉ hành vi đánh bắt bằng thuốc nổ) như vậy thường kéo dài từ 15 - 20 ngày, chủ tàu đem theo 5 - 20kg thuốc nổ, sau khi mọi công đoạn đánh thuốc nổ hoàn tất, sản lượng thu được khoảng 20 - 30 tấn cá, lãi ròng cả trăm triệu đồng.

Điều đáng nói là các tàu thuyền tham gia đánh bắt thủy hải sản bằng thuốc nổ đều có công suất từ 45 CV trở lên. Nghịch lý ở chỗ, ngành thủy sản, các cấp chính quyền địa phương huy động vốn cho các chủ phương tiện nâng cấp, cải hoán tàu thuyền lên công suất lớn và sử dụng các ngư cụ truyền thống để đánh bắt thủy hải sản nhưng thực tế thì lại khác. Sử dụng sai mục đích đầu tư, vi phạm luật khai thác và bảo vệ nguồn lợi thủy sản, gây ô nhiễm môi trường biển, hủy hoại môi trường sinh thái...vấn nạn này cần phải được chấm dứt kịp thời tránh gây ra cho biển những nỗi đau và tổn thất nghiêm trọng.

• ... đến nỗi đau con người

31 người đã tử thương bởi thuốc nổ trên biển và không ít trong số đó chìm xuống đáy đại dương mãi mãi kể từ đầu năm 2001 đến nay. Tai nạn do đánh thuốc nổ trên biển lên đến 30 vụ, trong đó có 1 trường hợp cả phương tiện lẫn 2 thuyền viên bị hủy hoại hoàn toàn. Những cái chết tang thương trên biển của những con người vô tội hình như vẫn chưa thức tỉnh được các “ngư tặc”.

8 tháng đầu năm 2004, số vụ tai nạn và gây ra chết người do thuốc nổ vẫn không giảm đi. Cùng lúc là sự gia tăng về các vụ vận chuyển, tàng trữ và sử dụng trái phép chất gây nổ trên bộ. Theo thượng tá Bùi Phụ Phú - Trưởng phòng trinh sát Bộ đội biên phòng tỉnh Quảng Ngãi, nguồn thuốc nổ tiêu thụ trên các ngư trường được đưa về từ các nơi như: miền Tây Quảng Ngãi, Kon Tum, Gia Lai, đặc biệt Quảng Trị là đầu mối cung cấp nhiều nhất. Số thuốc nổ đó được khai thác từ bom mìn chưa phát nổ còn sót lại sau chiến tranh.

Do các đối tượng vận chuyển với nhiều loại hình khác nhau, khó phát hiện, nên cho đến nay các vụ thu, bắt giữ vẫn chỉ ở mức độ thấp. Tuy nhiên, dù khó, từ năm 1999 đến nay, lực lượng biên phòng Quảng Ngãi cũng đã phát hiện và bắt giữ 39 vụ vận chuyển thuốc nổ với 111 đối tượng tham gia tịch thu 4.038,4kg thuốc nổ. Chỉ tính riêng 8 tháng năm 2004 đã bắt và thu giữ 705kg thuốc nổ, 1 thuyền máy, 1.749 cổ vật bị trục vớt trái phép.

Cũng theo ông Phú, số vụ vận chuyển trái phép có thể gấp 10 lần số vụ đã phát hiện. Từ những số liệu thống kê về số vụ tai nạn gây thiệt mạng trên biển và số vụ bị bắt giữ do khai thác, tàng trữ và sử dụng trái phép chất gây nổ lại gióng lên một hồi chuông về một nỗi đau nhức nhối khác, đó là những “ngư tặc” đã đang tâm hủy hoại môi trường biển, tự gây ra cho mình những cái chết tang thương mà không biết chia sẻ nỗi đau đó cùng ai?!

• Biện pháp quản lý nào?

Được biết, từ những năm 1999 và những năm trước đó, đích thân Cục trưởng Cục Bảo vệ nguồn lợi thủy sản VN đã tổ chức họp bàn, giải quyết vấn nạn này ngay tại huyện đảo Lý Sơn, nhưng cho đến nay chưa có gì chuyển biến. Chúng tôi đem vấn đề này trao đổi với các ban ngành liên quan của tỉnh Quảng Ngãi.

Ông Trương Ngọc Nhi, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, cho biết sẽ xử lý nghiêm các trường hợp sử dụng phương tiện đánh bắt sai mục đích, các đối tượng cung cấp sử dụng thuốc nổ... Ông Phan Như Hòa, Phó Giám đốc Sở Thủy sản Quảng Ngãi, cho rằng đây là cái ung nhọt gây nhức nhối cho ngành thủy sản Quảng Ngãi, vì vậy, Bộ Thủy sản cần có một văn bản quy định bằng luật để kiểm tra nguồn cá của các phương tiện mỗi khi cập bờ...

Chính quyền huyện đảo Lý Sơn thì cho biết, địa phương ghi nhận có vấn nạn này. Tuy nhiên ở mức độ cấp huyện thì không thể giải quyết được vì liên quan tới cuộc sống của hàng ngàn nhân khẩu. UBND huyện cũng kiến nghị, Nhà nước, các bộ ngành liên quan sớm có biện pháp thích hợp kết hợp với chính quyền địa phương giải quyết tình trạng này, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho những người tham gia đánh bắt trái phép chuyển đổi ngành nghề, ổn định cuộc sống... 

(SGGP)