Đặt bát cơm trên chiếc chiếu cũ rách phủ lên nền đất, ông nói mà ánh mắt chất chứa tâm trạng: "Người ta có con đậu đại học thì mừng. Khi biết các con tui đậu, tui vừa mừng, vừa lo. Cả đời tui nghèo, không làm được chi nên chuyện, chạy bữa hôm, lo bữa mai. Nhiều đêm, hai vợ chồng tính chuyện con cái mà ứa nước mắt... Lo cho sáu đứa con, vợ chồng có khi sức cùng lực kiệt. Mẹ của mấy đứa thì đau ốm quanh năm, chỉ lui tới trong nhà".

Bữa sắn, bữa khoai, vậy mà các con ông đều được đến trường. Khi những người con của ông còn học phổ thông, tiền ăn học chỉ nhờ vào một mẫu ruộng. Nhiều đêm trăn trở, ông bàn với vợ: "Chừ răng mạ mi hè?". Vợ ông nén nỗi lo: "Tới ngày nào hay ngày đó, ông trời còn có mắt mà". Được vợ tiếp sức, ông động viên các con: "Tụi bây gắng học, đời ba dù có đi ăn xin cũng không chi".

"Mình ở nhà đã khổ, con đi học càng nhọc nhằn hơn" - ông nói. Chia sẻ nỗi vất vả của bố mẹ, các con của ông Chinh làm đủ mọi việc. Hồng Minh vừa mới thi xong đại học, mỗi sáng phải dậy từ 3 giờ, chở rau lên chợ Đông Ba bán kiếm tiền. Minh thổ lộ: "Bạn bè em đi học chỉ biết học, còn em thì...". Minh ngập ngừng nói không hết lời, nhưng tôi biết để được đến trường, Minh cũng như các anh chị em trong gia đình phải "đồng cam cộng khổ" để nhẹ bớt gánh nặng đang đè lên vai bố mẹ .

Ông kể: "Không có xe cộ gì cả, mấy đứa đi bộ đến trường cách xa hơn 10 cây số mà không đứa mô nản. Thằng Quang trong thời gian hè, kèm cặp các cháu nhỏ trong xóm. Bà con thương, góp tiền mua cho chiếc xe đạp. Anh em nó thay phiên, đèo nhau đến trường. Hồi đó, con đường làng qua thôn gập ghềnh. Mùa mưa, đường lụt, phải vác xe trên vai mấy cây số mới đạp được. Rồi ngày thằng Phương vào Đại học Bách khoa Đà Nẵng. Trong nhà không có lấy một đồng. Ngày nó lên đường, vợ tui phải vội bán đi đàn heo...".

***

Khi hai người con đầu của ông là Nguyễn Hữu Phương và Nguyễn Hữu Quang đang học Đại học Bách khoa Đà Nẵng, bà Thương bị sỏi thận phải vào bệnh viện cấp cứu. Bác sĩ cho biết bệnh của bà phải mổ. Gia đình túng quẫn, ông Chinh quyết định bán nhà. Mấy đứa con đòi nghỉ học đi làm thuê, ông can ngăn: "Học đến chừ rồi, không được bỏ dở". Nói thì nói thế, nhưng lòng chồng chất nỗi lo, ông Chinh kể.

Đoan Trang, người con thứ 4 của ông Chinh hiện đang học năm thứ hai Đại học Sư phạm Huế, bộc bạch: "Đường cùng, ba em quyết định bán đi ngôi nhà mà ông xây từ ngày cưới mẹ. Ba nói, chỗ ở để ba tính".

Bán nhà được 28 triệu, ông Chinh lo tiền viện phí cho vợ. Số ít còn lại, ông dành cho các con. Để nuôi sống gia đình, ngày nắng, ông xin đi phụ thợ hồ; ngày mưa ông đi cất vó dưới sông Như Ý. Đến mùa cày cấy cả nhà đêm ngày làm lụng.

Không còn nhà để ở, ông đến xin ở tạm trong một từ đường của dòng họ. Thương cho gia cảnh nhà ông, chú bác trong họ đồng ý. Thế là ông đưa vợ con vào ở từ đường chỉ rộng chưa đầy 30m2. Cả nhà chỉ có một cái quạt máy, nắng thì nóng bức. Mưa thì bị dột ướt, không chỗ che thân.

***

"Lúc mấy đứa còn học phổ thông, tui nói: "Đứa nào học mà không lên lớp, ba cho nghỉ". Nhưng rồi đứa nào cũng học khá. Đành chịu". Nhìn gia cảnh ông Chinh, có người ái ngại: "Liệu rồi con cái có làm được gì, có dựng lại được nhà, có được nở mặt nở mày với thiên hạ?". Dẫu khốn khó đến cùng cực, nhưng vì thương con, ông Chinh bỏ ngoài tai những lời dị nghị, không than vãn. "Thương con, mình phải cam chịu. Nếu là chú, chú cũng làm vậy thôi", ông phân trần với chúng tôi.

Nhà bán. Đất bán. Mọi cái đã bán đi hết. Lúc này, ông đã có 4 con học đại học. Số tiền có được từ bán nhà cạn kiệt. Không còn tiền cho con, ông đi vay mượn hàng xóm. Rồi nhờ bà con cầm sổ đỏ thế chấp ngân hàng lấy tiền về cho vợ chồng ông mượn. Ông Chinh xúc động nói: "Tui biết ơn láng giềng nhiều, không kể hết". Bà Thương tiếp lời: "Có lẽ ở hiền gặp lành. Tiền bà con có là để mua lúa, mua gạo phòng lúc mùa màng thất bát, sắm vật dụng trong nhà, thấy mình khó quá, họ cho mượn".

Ông Thành, Phó trưởng thôn chia sẻ: "Ở làng này, không ai dám làm như ông Chinh. Bà con phục lắm". Nếu có "sổ hộ nghèo", các con ông Chinh sẽ đỡ đi một phần học phí. Với gia đình này, đó là một khoản tiền rất lớn. Ông Thành phân bua: "Bản thân tui cũng muốn lắm. Nhưng mấy ông ở trên không chịu, họ chống chế: Nghèo mà có nhiều con học đại học ở xa à? Và nữa, trong thôn còn nhiều hộ nghèo neo đơn, già cả. Dù sao, ông Chinh vẫn còn trong độ tuổi lao động!".

***

Đã hơn 5 năm, gia đình ông vẫn ở trong ngôi từ đường chật hẹp. Vật dụng trong nhà không một cái gì đáng giá. Điều đáng giá nhất của vợ chồng ông Chinh là 6 người con. Người con thứ 3 của ông (Nguyễn Minh Châu, sinh viên Đại học Bách khoa TP Hồ Chí Minh) phải ở lại làm thêm trong dịp hè. Nét mặt ông đăm chiêu, khắc khổ phần vì vợ ông bệnh cũ tái phát, người gầy nhom, nhợt nhạt; phần vì người con gái thứ năm của ông sắp vào đại học, phần vì số nợ ngày một nhiều lên; phần vì ước nguyện dựng lại mái nhà che mưa, che nắng của ông vẫn còn dang dở...

Các tình nguyện trẻ đợt đầu tiên này sẽ đến các xã miền núi ở 6 huyện vùng cao Quảng Nam sau khi dự khóa tập huấn trang bị kiến thức về phong tục tập quán đồng bào dân tộc thiểu số, tình hình kinh tế - xã hội miền núi, kỹ năng vận động quần chúng. Đợt này, ngoài những đội viên người Kinh còn có các thanh niên dân tộc Cơtu, Tày...

Theo kế hoạch, đến cuối năm 2004 Tỉnh đoàn Quảng Nam sẽ tuyển lựa đủ 180 đội viên. UBND tỉnh cam kết sẽ có cơ chế ưu đãi cho các đội viên tình nguyện sau khi kết thúc 5 năm tình nguyện (tuyển dụng vào công chức cơ sở, biên chế huyện, cộng điểm trong kỳ thi tuyển công chức vào cơ quan tỉnh, huyện...).

Vừa xuống xe, các y bác sĩ của bệnh viện Điều dưỡng Phục hồi chức năng Bưu điện II đã nhanh chóng dọn dẹp nhà Rông thành một trạm xá khá ngăn nắp, chuẩn bị khám bệnh cho bà con. Dân khắp nơi trong xã, từ làng K'lom đến làng Lợt đều đổ về làng Groi để khám bệnh và được nhận quà của thanh niên tình nguyện (TNTN). Tiếp chúng tôi ngay dưới cầu thang nhà Rông, ông H'rin - Chủ tịch xã cho biết cơn bão số 2 vừa đi qua gây thiệt hại khá nhiều.

Tại phòng khám bệnh, với nét mặt nhăn nhó, anh Bốk cho biết mình bị đau răng hơn một tháng rồi, "đau lắm, bác sĩ thanh niên tình nguyện ơi, em bị đau răng!". Sau khi khám xong, bác sĩ nhổ ra 4 chiếc răng bị sâu, trao thuốc về nhà điều trị tiếp và dặn về nhà nhớ đánh răng thường xuyên. Bốk cảm ơn bác sĩ rối rít. Bác sĩ Thịnh - người đã tham gia được 5 mùa chiến dịch cho biết bà con ở đây thường bị bệnh thấp khớp, trẻ con thì bị sán và bệnh ngoài da. "Trong quá trình khám bệnh, các bác sĩ đều dặn dò rất kỹ về cách giữ gìn vệ sinh cũng như uống thuốc cho đúng liều lượng". Phía bên ngoài, các chiến sĩ tình nguyện hướng dẫn thanh niên và các em thiếu nhi sinh hoạt tập thể, những bài múa hát được các anh chị TNTN đưa từ thành phố về đã hấp dẫn các em. Anh Đinh Bat - bí thư Đoàn xã thích thú: "Các anh sinh hoạt tập thể hay quá. Xã mình vẫn hay tổ chức sinh hoạt cho thanh niên nhưng vẫn chưa hay lắm. Đây là dịp để bọn mình học hỏi".

Nhân dịp 27/7, Đoàn khối Bưu điện TP Hồ Chí Minh đã phối hợp cùng với Đoàn khối Bưu điện tỉnh Gia Lai tặng 40 phần quà cho các gia đình thương binh liệt sĩ, tặng 160 kg quần áo và 20 kg sách báo cho các gia đình chính sách tại làng Groi.

Từ chiều, những người dân trong làng đã tập trung trước sân nhà Rông, những người đàn ông loay hoay chuẩn bị rượu cần cho đêm hội, đám thanh niên trong làng thì thi đấu giao hữu bóng chuyền với nhóm TNTN. Anh Bút - trai làng K'lôm luôn miệng: "TNTN giỏi thật, cái gì cũng biết, đánh bóng thắng làng ta rồi". Trời nhập nhoạng tối, mọi người trong làng tập trung với những bộ trang phục truyền thống, tiếng của những chiếc vòng lục lạc đeo chân nghe thật vui tai. Sau lời cám ơn của ông chủ tịch xã, chương trình văn nghệ do các TNTN tự viết kịch bản và dàn dựng bắt đầu. Cụ bà Đinh Thị Thươn 102 tuổi, khách mời đặc biệt của chương trình đã rất thích thú cho biết cảm xúc của mình: "Không biết đã bao lâu rồi già mới có dịp dự đêm hội vui như thế này. Cảm ơn các con lắm". Ngọn lửa được đốt lên, lễ hội đâm trâu truyền thống của bà con người dân tộc Bana được các thanh niên trong làng trình diễn hết sức ấn tượng. Tiếng cồng, chiêng vang dội khắp làng, các chiến sĩ tình nguyện rộn ràng nhảy theo những những điệu múa...

Anh Bùi Công Trường - Phó bí thư thường trực Đoàn khối Bưu điện TP Hồ Chí Minh, trưởng đoàn, cho biết: "Đây là lần đầu tiên chúng tôi tham gia chiến dịch tình nguyện Mùa hè xanh ở đây, thấy được cái khổ, thiếu thốn của bà con nên mới thấy rằng mình cần chia sẻ với đồng bào nhiều hơn nữa".