Công ty đường Khánh Hội đã "chia tay" với ngành đường sau hàng chục năm gắn bó -

TT - Cuối tháng 3-2004 Chính phủ đã quyết định 32 doanh nghiệp nhà nước (DNNN) ngành mía đường phải được sắp xếp lại thông qua bốn hình thức: cổ phần hóa (CPH), bán, khoán, cho thuê.

Mới có Công ty Mía đường Kiên Giang được xác định là bán, các đơn vị khác vẫn loay hoay vì vướng đủ thứ...

Không hiệu quả thì bán

Kiên Giang là địa phương đầu tiên có nhà máy đường (NMĐ) đưa ra phương án bán. Không như các địa phương khác ôm về thiết bị Trung Quốc, Kiên Giang đã “chơi” luôn công nghệ Úc. Càng hiện đại thì giá thành sản phẩm càng cao, lỗ càng lớn. Chi phí đầu tư nhà máy trên 200 tỉ nhưng cũng đã lỗ chừng ấy. Giá thành mỗi ký đường trên chục ngàn đồng, cao hơn hai lần mức bình quân chung của ngành đường cả nước.

Ông Trần Minh Sơn - trưởng phòng tài chính doanh nghiệp (Sở Tài chính Kiên Giang) - cho biết tính sơ bộ, nếu áp dụng các biện pháp xử lý tài chính theo quyết định 28 của Chính phủ thì vẫn còn đến 80 tỉ đồng chưa xử lý được. Sau nhiều lần bàn, tỉnh đã quyết định xin Chính phủ cho bán mà không dùng đến các cách sắp xếp khác.

Theo ông Sơn, quan điểm của tỉnh là bán, NMĐ không còn thuộc sở hữu nhà nước nhưng doanh nghiệp (DN) vẫn là một bộ phận của ngành sản xuất đường của địa phương, chỉ khác là Nhà nước không làm mà để cho các thành phần kinh tế khác tham gia. Chủ trương này đã mở đường cho nhiều cá nhân, DN nghĩ đến chuyện thay Nhà nước làm chủ Nhà máy đường Kiên Giang.

Ông Lưu Dũng - giám đốc Công ty Mía đường Kiên Giang (tiếp nhận nhà máy đường từ vị giám đốc tiền nhiệm đã nghỉ hưu) - cho biết có ba nơi muốn mua: một Việt kiều Úc ngỏ ý mua lại nhà máy và được cho trả chậm. Vị khách thứ hai là Công ty Mía đường Cần Thơ (đã có hai NMĐ là Vị Thanh và Phụng Hiệp).

Ông Nguyễn Thành Long - giám đốc Công ty Mía đường Cần Thơ - cho biết tới đây Công ty đường Cần Thơ cũng sẽ được CPH, NMĐ Kiên Giang thì bán, không còn là “Nhà nước” với nhau nữa có thể dẫn đến tranh chấp vùng nguyên liệu mía. Khách mua thứ ba chính là cán bộ công nhân viên của Công ty Mía đường Kiên Giang, giá mua dự kiến khoảng 40-50 tỉ đồng, thời gian trả chậm khoảng năm năm.

Ông Dũng cũng cho biết cách người lao động trong công ty “xoay” tiền để mua nhà máy của mình: dùng tiền bảo hiểm xã hội được chi trả khi giải thể công ty cũ được khoảng 2 tỉ, gom thêm đủ 5 tỉ rồi thế chấp nhà, đất vay ngân hàng thêm 5 tỉ đồng nữa để trả Nhà nước trước, còn lại sẽ trả trong vòng năm năm... Bao giờ NMĐ Kiên Giang được bán? Còn phải chờ quyết định của Thủ tướng Chính phủ.

Bán NMĐ là vấn đề mới đối với các địa phương, nhưng đó là giải pháp mà các DN trung ương đã chọn để tìm lối ra cho các DN trực thuộc. Tổng công ty Mía đường 2 (Bộ Nông nghiệp - phát triển nông thôn) đã từng bán hai NMĐ. NMĐ Đồng Xuân (Phú Yên) công suất chỉ vài trăm tấn mía/ngày đã được bán đấu giá, và Công ty đường KCP (Ấn Độ) trúng thầu với giá 1,05 tỉ đồng.

Mới đây Công ty đường Khánh Hội cũng bán đấu giá toàn bộ dây chuyền tinh luyện đường RE công suất 40.000 tấn/năm, và Công ty cổ phần đường La Ngà đã mua được với giá trên 9 tỉ đồng. Ông Võ Quang Hoằng - giám đốc Công ty đường Khánh Hội - nói: “Lỗ, không hiệu quả thì bán để cơ cấu lại tài chính và tổ chức lại sản xuất ngành nghề khác cho phù hợp”.

Khác các DNNN khác, với DNNN ngành mía đường thì phương án CPH không phải là lựa chọn số 1 vì “lỗ thế này bán cổ phần ai dám mua”. Do vậy hầu hết các nhà máy đều đang cố gắng khai thác tối đa các biện pháp của Chính phủ về xử lý nợ để “tút” lại DN trước khi CPH, bán, khoán, cho thuê. Thế nhưng quá trình này đầy khó khăn mà nguyên nhân là do thủ tục và cơ chế quản lý DNNN. Như Công ty đường Bình Dương muốn được dừng sản xuất đường, tập trung cho các sản phẩm khác, trong đó có bánh kẹo, trồng các loại cây khác ngoài mía, kinh doanh kho bãi vận tải... nhưng mãi cũng chưa được phép.

Ông Nguyễn Văn Thanh - giám đốc công ty - cho biết nếu tiếp tục sản xuất đường thì lỗ sẽ phát sinh thêm. Cứ mỗi ký đường lỗ 1.000 đồng, 10.000 tấn sẽ lỗ cả chục tỉ. Ngay cả vùng nguyên liêu mía cũng không còn, Bình Dương đã đô thị hóa và công nghiệp hóa. Cây mía bị cây cao su, cây sắn lấn đất nên cũng không thể tồn tại trên đất Đồng Nai, Bình Phước.

Vì vậy công ty đã báo cáo cấp trên cho dừng sản xuất đường, nhưng quyền quyết định không do Tổng công ty, Bộ Nông nghiệp mà là Thủ tướng Chính phủ. Trong khi đó theo quyết định 28 của Chính phủ, công ty thuộc diện phải sắp xếp lại chứ không có nội dung cho dừng sản xuất đường. Chưa hết, trong lúc công ty đang xoay trở thì địa phương đã có ba quyết định thu hồi đất trước thời hạn càng làm sức hấp dẫn của công ty với nhà đầu tư giảm đi. Đã khó càng thêm khó. Bán khó, CPH càng khó, cho thuê cũng không đơn giản.

Ngay cả việc cho thuê lại NMĐ cũng chưa thể triển khai được. Đã có đơn vị muốn thuê lại một NMĐ của địa phương ở khu vực miền đông Nam bộ, thế nhưng vẫn chưa ngã ngũ vì nhà máy này đã thế chấp cho ngân hàng. Trong khi đó ngân hàng vẫn chưa có động tĩnh gì để xử lý công nợ theo quyết định 28. Và một khi công ty vẫn còn nợ ngân hàng, nhà máy đang là tài sản thế chấp thì việc chuyển sang cho thuê không phải là chuyện đơn giản...

Theo lộ trình, trong tháng 6-2004 phải hoàn tất đề án sắp xếp lại các NMĐ trình Chính phủ. Thời hạn này đã trôi qua trong khi công việc thì còn ngổn ngang. Do vậy ngay cả những người lạc quan nhất vẫn có nhận định rằng quá trình sắp xếp lại các NMĐ sẽ rất khó khăn, kéo dài và Nhà nước sẽ tiếp tục thiệt đơn thiệt kép.

(Theo Tuổi Trẻ)