|
Nói đến Khánh Hòa nhiều người nhớ ngay đến yến sào, tổ của loài chim biển độc đáo – chim yến hàng. Mỗi năm thu hoạch yến sào từ 2 đến 3 lần. Đây là công việc rất vất vả và nguy hiểm. Từ những tổ yến bám trên các vách đá cheo leo, những người thợ khai thác dò dẫm từng bước một hoặc đu người theo những chiếc dây thừng, vượt qua nhiều hiểm nguy để thu hoạch yến sào…
Yến hàng là tên một loài chim biển. Yến sào là tổ của chim yến hàng, loài chim có đôi cánh dẻo dai phi thường. Ít có loài chim nào có sức khỏe dẻo dai như loài chim yến. Hằng ngày, cứ 5 giờ sáng chim bay đi tìm mồi, mãi đến 8 giờ tối mới bay về tổ.
 |
|
Tổ yến |
Theo các nhà khoa học, chim yến vừa bay với tốc độ bình quân 40km/giờ, vừa bắt mồi là những loài côn trùng phát tán trên không như: mối, kiến bay, ruồi, các loại rầy… mà không hề đậu xuống tàng cây hay ghềnh đá nào để tìm mồi.
Cách uống nước của chim yến cũng rất độc đáo. Chim yến hấp thu nước qua hơi sương vào lúc sáng sớm hoặc chiều tối, không bao giờ uống nước ở đầm hồ sông rạch.
Mỗi năm, chim yến làm tổ và sinh sản 2 lần, vào tháng 4 và tháng 8. Chim yến làm tổ không bằng rơm, rác như các loài chim khác mà tiết ra một loại chất dịch từ hai tuyến trong miệng, kéo thành từng sợi trắng và trong suốt gắn dần lên vách đá, đan xen với nhau rồi khô cứng lại thành cái tổ. Nhìn bề ngoài, tổ yến giống như cái thìa múc canh, gắn chặt vào vách đá nhờ hai mấu nhỏ gọi là chân. Tổ yến khi mới bóc từ vách đá ra có mùi tanh nồng.
Chim yến chọn những hang đá cheo leo, hiểm trở và thoáng mát trên các đảo đá hoa cương làm nơi trú ngụ.
Biển Nha Trang có trên dưới 200 hòn đảo lớn nhỏ, nhưng chỉ có khoảng 14 đảo là có loài chim yến làm tổ, đó là các đảo: Hòn Nội, Hòn Ngoại, Hòn Mun, Hòn Đụn, Hòn Hố, Hòn Chà Là, Hòn Nọc, Hòn Xà Cừ… Gần đây mới phát hiện một số đảo ở Vạn Ninh cũng có chim yến, là các đảo Hòn Trào Cỏ, Hòn Sam, Hòn Cỏ Oáng, Hòn Đồi Mồi…
Không biết từ bao giờ, người ta gọi những người đi khai thác tổ yến là "sào chĩa". Có lẽ do dụng cụ của người đi khai thác tổ yến chỉ có duy nhất một cây sào, vừa dùng để móc tổ yến, vừa để giữ thăng bằng khi leo trên cao.
 |
|
Khai thác yến sào |
Thu hoạch yến sào là việc làm rất vất vả và nguy hiểm. Để vào được nơi chim yến làm tổ trong những vách đá cheo leo, hiểm hóc, người khai thác phải dò dẫm từng bước một, hoặc phải đu người theo những chiếc dây thừng ở những vị trí hiểm trở cao trên 50m.
Chim yến rất nhạy cảm với thời tiết, nơi nào sóng to gió lớn chim không làm tổ. Do bản năng tự vệ, chim yến chọn những nơi không có tác động của mưa gió, mặt hang phải quay về hướng Đông hoặc Đông-Bắc, vách đá thẳng và sâu để làm tổ. Những ngày đầu tháng 8 này Khánh Hòa đang vào mùa khai thác yến sào đợt hai.
Anh Nguyễn Ngọc Mỹ, một sào chĩa có 20 năm tuổi nghề cho biết, bắt đầu mùa xuân, chim làm tổ để đẻ vào tháng 4, nhưng chưa kịp đẻ thì khai thác đợt 1. Do vậy, chim phải làm tổ lại. Lần này để bảo vệ đàn chim sinh sôi, chờ chim con nở hết mới khai thác đợt 2.
Từ tháng 8 đến đầu tháng 10 là thời điểm có gió mùa Đông-Bắc, chim không làm tổ, bay đi ăn, chuẩn bị mùa sinh sản tiếp theo. Nhiều năm qua, việc khai thác tổ yến không được quản lý chặt chẽ đã khiến cho yến sào ngày bị cạn kiệt.
Năm 1987, Xí nghiệp quốc doanh Yến Sào Nha Trang được thành lập, nay là Công ty Yến Sào Khánh Hòa trực tiếp quản lý các đảo yến, bước đầu đã triệt để ngăn chặn việc trộm cướp yến sào, bảo vệ và phát triển đàn yến. Việc khai thác cũng được thực hiện theo phương pháp khoa học, đảm bảo nâng cao chất lượng và số lượng tổ yến và đàn yến.
Anh Lê Hữu Hoàng, Giám đốc Công ty Yến Sào Khánh Hòa, cho biết: Để giữ cho các tổ yến không bị sóng cuốn trôi, chúng tôi đã cho xây các đập chắn sóng; làm mái che những hang lòng chảo để nắng mưa không tác động đến tổ yến. Nhờ vậy thời gian gần đây, chim yến kéo về làm tổ ngày thêm nhiều.
Vừa rồi, Công ty Yến Sào Khánh Hòa đã thành công trong việc nhân đàn, di dời để bảo tồn và phát triển số lượng đàn yến tại vùng biển đảo Vạn Ninh đến sinh sản tại Hòn Rơm. Giám đốc Hoàng nhấn mạnh: Chúng tôi đang có nhiều công trình nghiên cứu khoa học về bảo vệ, phát triển bền vững nguồn tài nguyên yến sào sẽ sớm được ứng dụng vào thực tiễn.
(SGGP)
|
