Qua những thông tin về vụ việc ngôi làng bốc cháy tại Quảng Nam được đăng tải trên khắp các báo điện tử, tiến sĩ Trần Trung, làm việc tại Viện Vật lý địa cầu Anh Quốc, đã gởi cho báo Người lao động bài viết sau. Bài được mở đầu với những tình cảm xúc động: Đọc xong bài báo, tôi cảm thấy thương người dân thôn An Trung (Duy Xuyên, Quảng Nam), nhất là cháu Trang bị dư luận chung quanh đổ tội là có đôi mắt nhìn đâu cháy đó như trong phim khoa học giả tưởng Cô gái với đôi mắt bốc lửa.

Tôi viết bài này để xóa tan những nghi kỵ trong xóm làng và nhất là trả lại tâm lý ổn định và tự tin cho bé Trang, trên con đường tương lai không bị mặc cảm những điều mà mình không làm và không thể làm được.

Là một nhà khoa học chuyên nghiên cứu về địa từ trường, tôi cảm thấy phải có trách nhiệm giải thích cho bà con và nhân dân hiểu rõ về một hiện tượng vật lý tự nhiên hay thường gặp ở Việt Nam cũng như trên thế giới.

Thật ra, việc người đột nhiên phát sáng như đã xảy ra ở Long An mà báo có lần đã đưa tin, cũng như việc người, vật tự nhiên bốc cháy thành tro bụi ở trên thế giới lâu lâu chúng ta vẫn đọc được trong các tạp chí nước ngoài và trong nước chỉ là hiện tượng tích điện và phóng điện rất phổ biến trong tự nhiên.

Hiện tượng này dễ thấy nhất là sấm sét hay xảy ra trước cơn mưa bão. Cơ chế tích điện này ai cũng biết, nước bốc hơi do nắng nóng tụ lại trên cao thành mây. Các đám mây này bị ánh sáng mặt trời chiếu vào trong đó có tia cực tím, đám mây sau khi hấp thu sóng năng lượng có tần số cao sẽ đẩy năng lượng lên một bậc tạo cho đám mây có mang điện tích dương. Khi lượng hơi nước trong đám mây nhiều lên, trọng lượng gia tăng, đám mây sà xuống gần mặt đất chuẩn bị tạo thành mưa. Vào thời điểm này, khoảng cách giữa mặt đất và đám mây ngắn đi là lúc xảy ra hiện tượng phóng điện tạo thành sấm chớp.Cường độ mạnh hay yếu là do năng lượng tích tụ trong đám mây nhiều hay ít, khoảng cách giữa đám mây và mặt đất xa hay gần.

Đã hiểu rõ hiện tượng trên, chúng ta hãy trở lại hiện tượng đồ vật tự nhiên bốc cháy ở thôn An Trung.

Qua bài báo, tôi chỉ hình dung được hiện trường như sau:

+ Khu vực xảy ra hiện tượng này là ở miền Trung vào thời điểm tháng 9, khí hậu ở vùng này khô và nóng.

+ Hiện tượng cháy chỉ xảy ra vào bình minh và hoàng hôn, tức là xảy ra khi nhiệt độ chuyển từ nóng sang lạnh và ngược lại hoặc chuyển từ độ ẩm thấp sang độ ẩm cao và ngược lại.

+ Vật cháy thường để tiếp xúc với đất hoặc gián tiếp qua vật khác.

+ Các đồ vật cháy thường là những vật có điện trở suất cao dẫn điện kém và chịu nhiệt kém, thí dụ như quần áo, rơm rạ phơi khô, giấy, chổi quét nhà... Không có những vật có bề mặt tiếp xúc lớn, dẫn điện và nhiệt tốt hơn như bàn ghế bằng gỗ cứng chắc, tủ thờ, cột nhà .v.v...

Dựa trên những thông tin ít ỏi trên tôi xin lý giải như sau:

Trước hết vào buổi sáng và chiều tối, nhiệt độ xuống thấp, hơi nước trong không khí gia tăng, một bộ phận hơi nước cục bộ nào đó bị ánh sáng có nhiều tia tử ngoại chiếu vào sẽ tích năng lượng tạo thành một đám hơi nước trong không khí tích điện dương. Đám hơi nước tích điện này di chuyển trong không khí ở gần sát mặt đất, chỉ khoảng 2-3 mét đến 5-6 mét cách mặt đất, khi gặp chướng ngại vật tiếp đất, chúng sẽ truyền năng lượng qua vật đó để tiếp đất và trở về trạng thái trung hòa. Do lượng điện tích trong đám hơi nước tích điện thường nhỏ nên chúng ta không thấy hiện tượng phát nóng hay phát cháy ở những vật truyền năng lượng, hoặc hiện tượng phóng điện như trường hợp chớp sét. Điện thế ở các đám hơi nước tích điện thường chỉ vài Volt đến vài chục Volt. Cường độ chỉ vài trăm Ampe, rất nhỏ so với hiện tượng sét điện thế vài ngàn KVolt, cường độ hàng trăm ngàn Ampe và độ cao phóng điện vài trăm mét.

Theo như hình vẽ mô phỏng, ta thấy cây rơm và cây chổi là 2 vật truyền năng lượng ,giống như sợi dây điện trở nối liền 2 cực điện âm và dương. Như vậy dây điện trở chỉ cháy đỏ khi nào cường độ ở 2 cực lớn hoặc điện thế cao. Ở đây cũng vậy, cây rơm và cây chổi sẽ bốc cháy khi điện tích trong đám hơi nước đủ lớn, thường ở trường hợp này điện thế sẽ không lớn (chỉ vài Volt đến vài chục Volt), vì vậy khả năng phóng điện nhỏ, mà khả năng tích điện lớn sẽ tăng cường độ làm cho vật dẫn nóng lên từ bên trong và bốc cháy, thường thì những vật dễ cháy trước do điện trở suất cao và xốp, như vải, giấy, gỗ, rơm rạ. Trường hợp này ta hãy lấy thí dụ như trong lúc hàn hồ quang, điện thế giữa que hàn và vật hàn là rất thấp, chỉ vài chục Volt, nhưng cường độ rất lớn, nhiệt lượng do hồ quang sinh ra đủ làm chảy sắt. Nói thì nghe rất đơn giản nhưng hiện tượng tích điện trong không khí đủ lớn để đốt cháy người và vật là hiện tượng hiếm thấy, nó chỉ xảy ra ở những điểm có dị thường từ. Đó là những khu vực có từ trường đặc biệt, có thể là do con người tạo ra hoặc do thiên nhiên tạo ra.

Từ trường do con người tạo ra thường là ở những khu vực như đường dây 500 KV đi qua, trạm biến thế hoặc hạ thế, trạm phát sóng viba, trạm ra đa, máy phát sóng đài truyềnhình...

Từ trường do thiên nhiên tạo ra như hiện tượng bão từ trên mặt trời theo chu kỳ, hoặc dưới đất có những quặng mỏ phát từ tính như sắt, coban hoặc các quặng phóng xạ hoặc đất hiếm.

Các điểm dị thường từ thường làm tăng khả năng tích điện của đồ vật và không khí, việc phóng điện diễn ra thường xuyên và mạnh mẽ.

Để đề phòng hiện tượng bốc cháy những đồ vật ở thôn An Trung, tôi đề nghị bà con nên làm ẩm ướt nền nhà và đồ vật để trung hòa điện thế dễ dàng hơn. Khu vực thường xảy ra cháy nên tưới nước một ngày 3,4 lần khi nắng nóng để tăng lượng hơi nước, làm giảm khả năng tích điện.

Bà con cũng không nên lo lắng nhiều vì hiện tượng này chỉ xảy ra vào vài tháng nắng nóng trong năm. Sang mùa đông, hiện tượng này tự nhiên sẽ biến mất.

Tuy nhiên về lâu dài, các cơ quan đo đạc địa vật lý quốc gia cần xác định chính xác xem tại thôn An Trung có điểm dị thường từ nào không. Nếu có phải tìm ra nguyên nhân, có thể là những điểm quặng đất hiếm.

Trên đây, tôi cố gắng diễn giải bằng những ngôn từ dễ hiểu cho đại đa số người dân đọc, tôi không dùng từ chuyên môn cũng như các công thức rối rắm. Nếu các bạn quan tâm đến vấn đề này xin liên lạc với tôi qua địa chỉ mail: Địa chỉ email này đã được bảo vệ khỏi spam bots, bạn cần bật chức năng Javascript để xem

TS Trần Trung (Viện Vật lý địa cầu Anh Quốc)

(NLD)