Một ngôi mộ khá hoàn chỉnh.

Trong khi tiến hành khảo sát điền dã tại bờ bắc sông Ô Lâu, các cán bộ nghiên cứu thuộc Phân viện Văn hóa Thông tin miền Trung đã phát hiện ra một nhóm lăng mộ thời các Chúa Nguyễn ở làng Văn Quỹ, xã Hải Tân, huyện Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị.

Tuy là một nhóm lăng mộ khiêm tốn của làng xã nhưng đây là các chứng tích vật thể rất hiếm hoi, hàm chứa nhiều nét văn hóa độc đáo của thời kỳ hậu Lê tiền Nguyễn còn tồn tại đến ngày nay.

Ấn tượng đầu tiên mà các lăng mộ này mang lại là nét độc đáo về mặt cấu trúc rất lạ và đa dạng của nấm mộ. Nổi bật nhất là 2 trong số 5 ngôi mộ còn khá nguyên vẹn, đắp nổi hình một con rùa và một trái đào tiên được thể hiện sinh động theo phương thức tả thực, tạo nên những tác phẩm điêu khắc tượng tròn hoàn chỉnh. Cứ liệu để xác định đây là lăng mộ thời Chúa Nguyễn được xây vào khoảng thế kỷ 16 - đầu thế kỷ 17 chính là chất liệu bằng loại vôi mật đơn thuần có nhiều hợp chất hàu hến. Đặc biệt, ở tấm bia đá sa thạch khắc tên người đã khuất là quan Cai Hợp họ Trần thuộc Tướng Thần Lại Ty, một trong 3 cơ quan chỉ có ở thời Chúa Nguyễn chuyên lo việc thu thuế, chi phát lương thực.

Anh Trần Thanh Hoàng, cán bộ Phân viện Văn hóa Thông tin miền Trung, cho biết: "Qua khảo sát và tìm hiểu chất liệu, chúng tôi khẳng định đây là những ngôi mộ có từ thời Chúa Nguyễn. Do hoàn cảnh lịch sử nên tất cả các công trình thời kỳ này đều bị triệt phá vì vậy việc tìm ra các mộ này là rất quý giá, giúp chúng tôi tìm hiểu được một phần của lịch sử".

Giá trị lịch sử của các lăng mộ là sự thể hiện nhiều tầng văn hóa, phản ánh rõ nét tinh thần giao thoa, sáng tạo và kế thừa tư tưởng nghệ thuật, quan niệm thẩm mỹ giữa hai xứ Đàng Trong và Đàng Ngoài thông qua các mô-típ kiến trúc và mỹ thuật. Ví dụ như hai từ Việt Cố trên trán bia hình vuông hoặc kiến trúc lăng mộ 2 vành đai vốn chỉ có ở xứ Đàng Ngoài. Các hoa văn họa tiết về đào tiên, lân rồng... tuy giản đơn nhưng dứt khoát mạnh mẽ, rất gần gũi với nghệ thuật điêu khắc thời hậu Lê. "Giá trị lịch sử ở các công trình này hàm chứa nhiều yếu tố về phong tục tập quán, tín ngưỡng, quan niệm nghệ thuật và đời sống văn hóa tâm linh của một thời kỳ lịch sử được xem là mắt xích quan trọng chuyển tiếp từ thời hậu Lê sang triều Nguyễn", anh Hoàng cho biết thêm.

Trong khi các nhà nghiên cứu chỉ mới dừng lại ở mức độ khảo tả, chưa nghiên cứu đầy đủ toàn diện thì những công trình này đang có nguy cơ bị biến dạng bởi hai nguyên nhân: Thứ nhất là do thời gian và khí hậu, thứ hai là do sự can thiệp vô thức của những người dân sở tại.

(Theo VTV, Lao Động)