Bẫy đá huyền thoại bao năm rồi vẫn "trơ gàn cùng tuế nguyệt".

Từ quốc lộ 27 huyện lỵ Ninh Sơn, chúng tôi vượt gần 20 cây số đất đá, sỏi và bụi, đến được xã Phước Hoà, huyện Bác Ái - "ải địa đầu" dẫn vào căn cứ địa cách mạng xưa, rừng rú bạt ngàn. Qua khỏi trung tâm xã độ non 3 cây số, xe bắt đầu leo dốc.Cứ thế, ì ạch từng mét một xuyên cánh rừng dày đặc cây.

Gần 2 tiếng đồng hồ vượt núi, cuối cùng thì cây cũng thưa dần, đây đó chỉ còn những vạt rừng khộp, rải rác trên rẻo cao trơ màu đá xám. Gửi xe máy, ngược đường mòn lên núi, sau hơn một giờ  cuốc bộ, chúng tôi cũng đến được lưng đèo Gia Trúc, tiếp nối trong thế liên hoàn với dãy Sapaza điệp trùng, giáp tỉnh Lâm Đồng. Từ nơi này nhìn sang vách núi cao dựng trời đối diện, sừng sững dấu xưa di tích với dòng chữ trắng, một phần bị che khuất bởi những tán lá rừng và tre bương: Bẫy đá Bác Ái - tại khu vực này, dân quân du kích xã Phước Bình do Pinăng Tắc (anh hùng LLVT nhân dân) chỉ huy, đã tổ chức trận địa phục kích bằng bẫy đá tiêu diệt hơn 100 tên địch ngày 10.8.1961. Địa điểm này đã được Nhà nước công nhận là di tích lịch sử kháng chiến.

Tên tuổi anh hùng lực lượng vũ trang Pinăng Tắc với bẫy đá diệt thù vốn dĩ đã đi vào tâm tưởng hầu hết cựu binh từng chiến đấu trên các chiến trường CK22 (Bác Ái), CK7 (Ninh Phước), CK19 (Ninh Hải)... và cả những thế hệ trưởng thành sau ngày thống nhất đất nước (30.4.1975). Theo tư liệu của Bộ CHQS tỉnh Thuận Hải (từ năm 1976 đến 1992 hai tỉnh Ninh Thuận và Bình Thuận sáp nhập gọi là Thuận Hải), Pinăng Tắc sinh năm 1910 tại xã Phước Thành, huyện Bác Ái. Những năm đầu sau Hiệp định Giơnevơ (1954) để thực hiện âm mưu đánh bật lực lượng cách mạng ra khỏi quần chúng, chính quyền Ngô Đình Diệm đã dồn dân các xã của huyện Bác Ái về hai khu tập trung B'Râu và Cà Rôm thuộc quận Du Long (nay là huyện Ninh Hải).

Trong hoàn cảnh khó khăn ấy, ông Pinăng Tắc - lúc bấy giờ đang là du kích xã - đã xây dựng được hai cơ sở bí mật và mạnh dạn đề nghị với tổ chức vận động đồng bào vùng lên phá khu tập trung. Sau đó, tháng 2.1959, đích thân ông đưa bà con về vùng núi Phước Bình cùng chung lưng đấu cật chống lại kẻ thù. Và bẫy đá huyền thoại ra đời từ độ ấy!

Chúng tôi may mắn gặp được ông Chamaléa Bắc, con trai thứ tư của anh hùng Pinăng Tắc, từng là đội viên du kích Phước Bình suốt mười mấy năm dài cùng cha bám trụ chiến khu đánh giặc. Nay đã ngoài 60 tuổi, ông Bắc vẫn nhớ như in chuyện từ hơn 35 năm về trước. Ông kể: "Ngày đó, để lập phòng tuyến đánh giặc, ama (cha) Tắc cho bà con chẻ tre làm những cái sàn lớn. Mép sàn trên được buộc chặt vào vách đá, mép dưới thả lỏng tự do. Phía dưới sàn gỗ là một hệ thống cọc chống, có cây gài ngang như để ép mép sàn như lẫy nỏ vậy. Khi phát hiện địch đi dưới đường mòn hoặc lòng suối thì du kích giật các cọc gỗ làm bật lẫy, hàng chục tảng đá cứ thế trút thẳng xuống đầu giặc...".
Nhớ lại trận đánh huyền thoại bằng bẫy đá ở đèo Gia Trúc vào ngày 10.8.1961, ông Bắc tự hào: Đó là trận đánh ác liệt nhất trong số hàng chục trận đánh tại chân đèo này của quân dân Phước Bình do ama Tắc trực tiếp chỉ huy trong những năm chống Mỹ. Không ít đơn vị bộ đội xem đó như một điểm sáng để dấy lên phong trào thi đua giết giặc lập công.

Nỗi buồn di tích
Tạm biệt bẫy đá khi ánh chiều đang dần xuống sau rặng Sapaza hùng vĩ, trong tiếng gió rít của đại ngàn Bác Ái, lòng chúng tôi chợt trĩu nặng. Buồn vì một nỗi, cũng cánh rừng này hơn bốn mươi năm trước đã lập nên bao chiến công hiển hách, nay đang bị tàn phá nặng nề. Và dẫu đã gần 1/3 thế kỷ đã qua kể từ ngày nước nhà độc lập và thậm chí đã hơn hai năm sau ngày được công nhận là di tích lịch sử kháng chiến, kể cả khi được Tổng cục Du lịch đưa vào danh sách "Du lịch sinh thái - điểm đến của thiên niên kỷ mới", bẫy đá huyền thoại ấy vẫn chưa được những người có trách nhiệm tính chuyện tôn tạo. Hiện chỉ còn một người - ông Chamaléa Bắc - là có thể tái hiện nguyên lý hoạt động của bẫy đá, thì... cũng đã ở tuổi về chiều, nay đau mai yếu. Và như thế bẫy đá Pinăng Tắc này biết đâu có thể mãi mãi... là huyền thoại.

(Laodong)