Giáo sư, Tiến sĩ Trần Văn Thọ Vừa hoàn tất chương trình giảng dạy 5 tuần lễ tại Đại học Đà Nẵng, Giáo sư Tiến sĩ Trần Văn Thọ (Đại học Waseda - Nhật Bản) đã dành cho Thanh Niên cuộc phỏng vấn chung quanh tình hình dạy và học ở các trường đại học hiện nay và dự án xây dựng một trường Đại học quốc tế tại đô thị cổ Hội An, mà ông là người lập đề án và đứng tên Trưởng ban vận động thành lập.

- Thưa giáo sư, ông đã có nhiều bài viết sắc sảo về đào tạo ở bậc đại học, về học vị, bằng cấp hiện nay với cách đối chiếu thực trạng ở Việt Nam với các nước. Sau 5 tuần được mời thỉnh giảng ở Đại học Đà Nẵng, cũng như trước đó ở Hà Nội và TP HCM, giáo sư có thêm nhận xét gì mới về giáo dục Đại học ở nước ta hiện nay?

- Giáo sư Trần Văn Thọ: Cũng không có gì khác so với những điều tôi đã viết. Nhưng có thêm nhiều dẫn chứng cụ thể hơn minh họa cho những ý kiến của tôi. Có thể tóm tắt là: Ở nước ta hiện nay, ngoài một số ít các các giáo sư rất có uy tín, vị trí của người giảng dạy ở bậc đại học ít được tôn trọng trong xã hội. Họ giảng dạy nhiều hơn nghiên cứu, thậm chí công tác nghiên cứu không được chú trọng. Nhiều người có trình độ không cao hơn các sinh viên giỏi là học trò mình là bao. Thù lao cho họ cũng rất thấp. Ở bên Nhật chẳng hạn, khi các giáo sư đi ăn với sinh viên thì giáo sư trả tiền. Còn ở nước mình, sinh viên lại góp tiền vào để “bao” cho thầy. Chính vì vậy chất lượng đào đạo đại học tất nhiên sẽ không cao và có nhiều chuyện tiêu cực trong quan hệ thầy trò. Về Đà Nẵng lần này tôi cũng có nhận lời hướng dẫn các nghiên cứu sinh làm luận án Thạc sĩ, Tiến sĩ trong nước. Công bằng mà nói, các luận văn của họ chỉ là các báo cáo nghiệp vụ chứ chưa thể gọi là luận văn được. Ở Nhật, tôi có dạy cho 2 sinh viên Việt Nam sang học Thạc sĩ. Một người sau đó chỉ mất 2 năm về Việt Nam đã lấy bằng Tiến sĩ, còn người ở lại Nhật phải mất đến 5 năm làm việc cật lực mới được công nhận. Một trường hợp khác là nữ cán bộ đương chức được học bổng sang Nhật học Tiến sĩ cũng đã không thể chịu nổi áp lực của việc học tập hết sức căng thẳng và tâm sự với tôi là không biết có thể hoàn tất chương trình trong 5 năm không! Đó là những ví dụ cho thấy phần nào chất lượng đào tạo hiện nay trong nước…

- Giáo sư đang nói chuyện đào tạo ở các trường đại học công lập. Còn ở các trường dân lập hiện nay ở nước ta thì sao?

- Giáo sư Trần Văn Thọ: Cũng không khác nhau là mấy về mặt bản chất. Bình quân một sinh viên được đào tạo ở đại học công lập Việt Nam hiện nay tốn hết 6,5 triệu đồng mỗi năm. Ở các trường dân lập, sinh viên chỉ đóng học phí trên dưới 2 triệu đồng (tức khoảng 30% so với công lập). Nhưng anh thấy đấy, kể cả phải nộp thuế như một công ty, các trường dân lập vẫn rất giàu, họ tích luỹ vốn rất nhanh để xây dựng cơ sở vật chất, các chủ trường nhanh chóng trở thành các tỉ phú chỉ trong vài năm. Có một người đi huy động vốn mở trường đại học dân lập mà tôi được biết đã hứa với các nhà đầu tư rằng sẽ có mức lãi không dưới 15% khi góp vốn. Ở các nước, trường tư không bao giờ đặt nặng vấn đề lợi nhuận. Hiệu trưởng hoặc chủ tịch hội đồng quản trị các trường tư cũng hưởng lương như các giáo sư và chỉ cao hơn các giáo sư khoảng 30%. Và cũng như các trường công, việc giảng dạy, học tập và nghiên cứu ở các trường này luôn song hành. Các giáo sư làm việc 1/3 thời gian trong phòng nghiên cứu và vẫn được trả lương như giảng dạy…

- Giáo sư đang xúc tiến xây dựng một trường đại học dân lập ở Hội An và là Trưởng ban vận động. Tôi có thông tin là UBND tỉnh Quảng Nam đã có quyết định cấp 28 ha đất ở phía Bắc thị xã Hội An để xây dựng cơ ngơi cho trường này. Phải chăng đây là một trường đại học có tầm vóc và tránh được các nhược điểm của giáo dục đại học hiện nay ở nước ta?

- Giáo sư Trần Văn Thọ: Đến nay, nhiều giáo sư, nhà hoạt động xã hội có uy tín trong nước lẫn nước ngoài, nhiều nhà đầu tư Nhật Bản và các doanh nhân thành đạt người Quảng Nam, các nhà báo có uy tín đã nhận lời tham gia Ban vận động thành lập trường đại học này. Ông Nguyễn Hoàng Long, nguyên phó chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng làm thường trực Ban vận động, tiến hành lập dự án và các thủ tục liên quan. Tôi lo vận động tài trợ, thiết kế nội dung chương trình đào tạo và mời các giáo sư, các nhà khoa học đầu ngành trong nước và quốc tế đến giảng dạy. Có thể nói tên trường sẽ là Trường đại học quốc tế Hội An. Hội An là di sản văn hoá thế giới nổi tiếng sẽ giúp quảng bá cho thương hiệu của một trường đại học. Trường đặt trọng tâm vào lĩnh vực giáo dục có chất lượng không thua bất cứ đại học nào trên thế giới chứ không nhằm vào kinh doanh và sẽ khắc phục mọi nhược điểm giáo dục hiện nay ở bậc đại học. Sinh viên sẽ được tuyển rất khắc khe và sẽ có 1/3 thời gian học theo hình thức seminar. Hai năm đầu, các seminar được các giáo sư giỏi hướng dẫn khả năng diễn đạt tiếng Việt, Anh ngữ và vi tính. Ví dụ, giáo sư sẽ đưa các cuốn sách hay về văn học, lịch sử Việt Nam, tác phẩm khác bằng tiếng Anh vào thảo luận, sinh viên sau đó sẽ viết bài bình luận tóm tắt theo các mức thời gian 5 phút, 15 phút bằng tiếng Việt hoặc Anh ngữ, tuỳ theo môn học…. Cách học này giúp sinh viên hình thành khả năng tư duy, xử lý thông tin và có căn bản về ngoại ngữ. Năm thứ 3 sẽ là các semiar chuyên đề theo ngành học và năm thứ 4 sẽ hoàn chỉnh kiến thức và làm luận văn tốt nghiệp. Một vấn đề hết sức khó khăn là chọn và mời giáo sư giỏi. Họ phải đáp ứng 3 yêu cầu: Nắm vững lý luận về chuyên ngành họ giảng dạy; có kiến thức chuyên sâu về thực tiễn chuyên ngành đó và theo dõi được các động hướng nghiên cứu chuyên ngành trên thế giới. Giáo sư sẽ được trả lương cao trong giảng dạy kể cả thời gian họ nghiên cứu trong phòng thí nghiệm. Ngay ở trong nước hiện nay đã có nhiều vị được đào tạo ở nước ngoài về, đáp ứng 3 yêu cầu đó, nhưng họ không mặn mà với chuyện đi dạy mà thích làm chuyên gia ở các bộ, ngành trung ương chỉ vì thù lao đi dạy quá thấp. Trả thù lao xứng đáng cho họ cũng là cách để phục quyền, xác lập lại vị trí của người thầy hiện nay.

- Trường đại học quốc tế Hội An sẽ có các ngành đào tạo nào, thưa giáo sư?

- Giáo sư Trần Văn Thọ: Trường chúng tôi sẽ có 3 khoa và 3 viện nghiên cứu. Ba khoa là: 1- Khoa Văn hoá quốc tế tổng hợp, tôi tạm dịch là International Liberal Art. Khoa này trang bị kiến thức về văn hoá, lịch sử dân tộc, văn hoá thế giới ở một mặt bằng cao. Sinh viên ra trường có thể hoạt động ở nhiều ngành như làm công chức, kinh doanh, học giả, nhà báo… nhờ họ được trang bị phương pháp tư duy, nghiên cứu tiên tiến và có năng lực về văn hoá. Hiện nay là một ngành học đang được thế giới quan tâm. Tại Nhật, những sinh viên học ngành này thường thành đạt cao khi ra làm việc; 2- Khoa Kinh tế du lịch nhằm đáp ứng nhu cầu nhân lực cho việc phát triển du lịch của miền Trung trong tương lai và 3- Khoa Kinh tế kinh doanh quốc tế. Ba Viện nghiên cứu bao gồm: Viện nghiên cứu phát triển miền Trung-Tây nguyên, Viện nghiên cứu đô thị cổ và Viện nghiên cứu Xuyên Á. Ngoài ra, sẽ có một Hội quán giao lưu văn hoá Hội An làm nơi cho các giáo sư được mời thỉnh giảng đến ở. Phần còn lại để kinh doanh du lịch đối với khách thuộc giới trí thức, và là nơi tổ chức các sinh hoạt giao lưu văn hoá, hội thảo khoa học… Cũng xin nói trước là chất lượng sinh viên thi vào sẽ rất cao và phần thi về Anh văn và tiếng Việt là các môn bắt buộc.

- Trường đại học quốc tế Hội An sẽ bắt đầu hoạt động khi nào?

- Giáo sư Trần Văn Thọ: Với các ngành dạy rất mới, rất tiên tiến và sự xuất hiện của các giáo sư giỏi, chắc chắn trường Đại học quốc tế Hội An sẽ thu hút nhiều sinh viên các nước đến du học. Nếu thủ tục và việc đầu tư suông sẻ, có thể trường này sẽ hoạt động từ đầu năm 2007.

- Xin cảm ơn giáo sư đã dành cho TN cuộc trò chuyện này.

(Theo Thanh Niên)