Sau cột mốc lịch sử đó, nhiều tàu hải quân và doanh thương của Pháp, Nhật, Anh, Mỹ, Nga... đã lần lượt thả neo ở cảng. Có người đến đây buôn bán; có người đến để khai chiến và xây dựng căn cứ, chuẩn bị cho những trận chiến. Cam Ranh từ ngày ấy đã được thừa nhận là một hải cảng thiên nhiên có vị trí và tiềm năng hàng đầu thế giới, với bề rộng mặt nước khoảng 8 -10km, độ sâu trung bình 18 - 30m, có núi chắn gió.

Nhiều tài liệu đã khẳng định vịnh này chỉ đứng sau Sydney (Úc) và hơn cả Rio de Janero (Brazil). Từ đường hàng hải quốc tế đi Singapore, Bangkok, Hong Kong, Thượng Hải, Yokohama... chỉ mất khoảng một giờ tàu biển để vào đây. Rồi từ điểm hội tụ giao thông này, hàng hóa, khách khứa có thể theo các tuyến bay nội địa, trục quốc lộ 1, đường sắt Bắc Nam, quốc lộ 26B nối với Tây nguyên tỏa đi khắp miền đất nước...

Ngày tôi đến Cam Ranh, một cột mốc lịch sử khác đã được dựng: Hàng không VN thông chuyến bay dân sự đầu tiên từ TP.HCM, Hà Nội đến đây. Những doanh nhân, công chức, du khách lúc 10g30 còn ngồi nhâm nhi cà phê, đọc báo ở sân bay Tân Sơn Nhất, chưa đầy một giờ sau đã hít thở không khí trong lành của bán đảo xinh đẹp này. Mặc dù đã được đầu tư hơn 40 tỉ đồng, đã có thể tiếp nhận được những chiếc Airbus, Boeing hạng nặng, nhưng sân bay Cam Ranh hiện mới chỉ phát huy được công suất phục vụ 300 hành khách vào giờ cao điểm.

Trong quá khứ chiếm diện tích lớn trên bán đảo và được bao bọc bằng núi và biển, nó đã có mấy đường băng rộng, dài trên 3.200m, từng đón cả những chuyên cơ quân sự hạng nặng như C130, B52. Theo qui hoạch hàng không, sân bay Cam Ranh sẽ trở thành sân bay quốc tế ngay trong năm 2005 và sẽ dần nâng công suất đón khách lên 1 triệu lượt/năm 2010 và 2 triệu lượt/năm 2020. Tương lai đó sẽ góp phần thay đổi diện mạo kinh tế - xã hội miền Trung.

Vùng đất của biển, núi và vịnh Cam Ranh có phần lớn dân số là lưu dân mới đến trong thế kỷ 20. Chính dòng máu phiêu lưu mạnh mẽ đó kết hợp với yếu tố thiên thời địa lợi đã tạo nên một sức sống mạnh mẽ cho địa phương. Chính quyền Sài Gòn cũ đã từng lên kế hoạch xây dựng Cam Ranh thành một đặc khu kinh tế lớn, gồm cảng biển quốc tế, công nghiệp đóng tàu, khai thác cát trắng và chế tạo thủy tinh... cho thời hậu chiến. Rồi chiến tranh VN bùng nổ ác liệt, Mỹ đã biến Cam Ranh thành một đặc khu quân sự tầm cỡ khu vực Thái Bình Dương. Nó là nơi tập trung các lực lượng, khí tài hải - lục - không quân mà dấu vết còn để lại đến nay là sân bay hạng nặng, bãi neo chiến hạm, tàu ngầm, hệ thống phòng không và hàng trăm kilômet đường bêtông chằng chịt để vận chuyển...

Thời đó, hoạt động kinh tế chính của dân địa phương là buôn bán với lính Mỹ. Sau 1975, họ chuyển sang khai thác phế liệu chiến tranh, trồng trọt, đánh bắt hải sản ven bờ, rồi buôn bán với người Nga. Khoảng từ năm 1990 trở lại đây, ngành nuôi tôm phát triển. Nhiều ông chủ giàu có, nhiều ngôi nhà hàng trăm triệu đồng nối tiếp nhau xuất hiện song song với hình ảnh những vùng đất rộng của Cam Ranh cứ lỗ chỗ dần thành vuông tôm...

Thời kỳ vàng son nhất của con tôm Cam Ranh là trước năm 2001. Những tên tuổi đại gia một thời là giáo viên, kỹ sư, y tá như Hoàng Tình, Nguyễn Nho, Ngô Minh Huấn, Cao Lộc... đều làm giàu từ thời ấy. Mỗi người đang có đến hàng hecta vuông nuôi tôm giống lẫn tôm thịt. Một số đã lên công ty cung cấp sản phẩm từ Nam ra Bắc. Năm 2003, mặc dù bị dịch bệnh hoành hành, nhưng Cam Ranh vẫn có 2.100ha nuôi và 6.980 lồng tôm hùm với sản lượng gần 2.500 tấn, tăng 33% so với năm trước. Riêng nuôi giống có 550 trại hoạt động với 1.140 triệu con tôm post đưa ra thị trường, xếp hàng đầu trong các địa phương sản xuất giống. Nhiều người dân còn chuyển sang nghề mới như nuôi hải sâm, trồng rong sụn...

Cam Ranh nay vẫn có vẻ ngoài là một thị xã bình yên với tán xoài xanh mướt, với những con đường thẳng tắp, giao nhau theo hình ô bàn cờ được qui hoạch chi tiết từ trước năm 1975. Nhưng sau cái vẻ ngoài ấy là những mạch sóng ngầm âm ỉ đang chực chờ cuộn trào.

Đất Cam Ranh sau thời điểm người Nga rút đi, nhất là sau dự án khu du lịch Bãi Dài chuyển động, đã tăng giá chóng mặt. Ở khu trung tâm đường số 2, mỗi mét tới nền mặt tiền đang sốt giá hơn 20 lượng vàng, khác hẳn so với vài năm trước nó được bán theo số lượng... sào và vàng chỉ.Nhiều Việt kiều về và dân kinh doanh đất ngoài địa phương cứ “thòm thèm” đất khu trung tâm này nhưng không còn bao nhiêu để bán. Ông Trương Sáu, chánh văn phòng UBND thị xã, một người địa phương đã lăn lộn qua rất nhiều công việc trước khi về đây, kể tôi nghe những giấc mơ làm giàu: “Đời sống chung của người dân đã hơn trước rất nhiều.

Những chính sách mới được ban hành đã cho thấy một tương lai phát triển của Cam Ranh. Phía bắc Cam Ranh - khu Bãi Dài - đang được xúc tiến xây dựng thành một phức hợp du lịch với qui mô trên 2.000ha nối liền Nha Trang. Nó nằm ngay cửa ngõ sân bay, theo đại lộ Nguyễn Tất Thành đi Nha Trang chỉ 30km, ngược về Cam Ranh cũng khoảng đó đường (sắp tới, cầu Cam Ranh vượt eo vịnh xây xong sẽ ngắn hơn nữa).

Bên cạnh ngành kinh tế không khói này, các kế hoạch phát triển khác cũng khởi động. Ngược về hướng nam Cam Ranh, dự án khu công nghiệp đa ngành rộng 300ha đã được giao đất. Đặc biệt, dự án cấp quốc gia về qui hoạch khu tập trung nuôi tôm giống qui mô 500ha (mỗi năm sản xuất 8-10 tỉ con tôm post) hiện đang làm đường, giải tỏa mặt bằng. Còn dự án nuôi tôm thịt công nghiệp qui mô 103ha với vốn đầu tư hạ tầng 32 tỉ đồng đã làm xong một giai đoạn. Dự án xây dựng nhà máy đóng tàu và nghiền linker cũng sẽ được tính đến như một động lực lớn để đánh thức tiềm năng Cam Ranh...

(Tuổi trẻ)