Tiến sĩ Nguyễn Tấn Phúc, Giám đốc Trung tâm phòng, chống sốt rét (SR) tỉnh Gia Lai, cho biết: Các chỉ số về bệnh SR trong tỉnh đều giảm đáng kể.  Nhớ lại thời kỳ 1991-1992, bệnh này hoành hành  làm chết 300-400 người/ năm mà lo sợ. Ðến những năm 1999-2002, thỉnh thoảng vẫn xảy ra các vụ dịch nhỏ, gây tử vong hàng chục người/năm. Từ năm ngoái đến nay, toàn tỉnh nói chung, trong đó có một số huyện hay xảy ra bệnh SR như KBang, Ia Grai, Ðức Cơ, Krông Pa cũng bớt hẳn số người mắc bệnh và chết do SR. Chín tháng của năm nay, số người mắc  ở Gia Lai giảm hơn 30%, số ca sốt rét ác tính giảm 14% và chỉ hai trường hợp tử vong (nếu tính số chết/100 nghìn dân năm nay Gia Lai giảm 66% so với cùng kỳ năm 2000).

Trong khi các tỉnh Quảng Trị, Bình Phước, bệnh SR đang là vấn đề bức xúc (số người mắc và chết còn cao) thì ở Ðác Nông, một tỉnh tách ra từ đầu năm 2004, bao gồm  phần lớn các huyện thuộc địa bàn  thường xảy ra bệnh SR (từ Ðác Lắc cũ); cộng vào đó là  việc phòng, chống gặp nhiều khó khăn do tình trạng di dân tự do, nhưng tỉnh này giảm  số mắc  hơn 32%, giảm số ca SR ác tính 65% và số trường hợp chết giảm 75%. Tuy số ca SR ác tính còn cao, hằng quý, hằng năm  vẫn còn người chết, nhưng hơn một năm qua, nhờ sự chỉ đạo sát sao của ngành SR-ký sinh trùng và côn trùng trong cả nước; nhất là sự nỗ lực của ngành y tế các tỉnh Tây Nguyên; đến nay, khu vực này  dường như khống chế được các vụ dịch.

Mười tháng năm nay, các tỉnh Tây Nguyên giảm số người mắc bệnh SR hơn 18%, giảm số ca SR ác tính 28%, giảm tỷ lệ tử vong hơn 33% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong điều kiện nền kinh tế - xã hội còn  nhiều khó khăn, nhất là đường giao thông vùng sâu, vùng xa; kể cả sự biến động về dân cư, v.v. nhưng với sự hỗ trợ của dự án quốc gia phòng, chống SR, sự tập trung can thiệp kịp thời các "điểm nóng" đã   thể hiện sự  quyết tâm, nỗ lực lớn của công tác chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân các dân tộc Tây Nguyên thời gian qua.

Nhìn chung, các chỉ tiêu giảm số người mắc, giảm tỷ lệ chết và khống chế không để dịch SR lớn xảy ra ở các tỉnh Tây Nguyên so với kế hoạch đề ra từ năm trước đã đạt được. Tuy nhiên, qua thực tế ở địa phương trong vùng, đánh giá một cách nghiêm túc thì công tác phòng, chống SR ở khu vực rộng lớn này vẫn chưa tạo ra được các yếu tố bền vững. Tại một số huyện như Krông Búc, EaH'leo (Ðác Lắc), Cư Jút, Ðác Song (Ðác Nông), Ðức Cơ, IaPa (Gia Lai), số người mắc và chết do bệnh SR còn ở mức cao. Hoạt động của y tế cơ sở còn nhiều hạn chế. Ngoài việc địa hình các xã nơi đây rộng lớn, phức  tạp, cán bộ y tế thiếu và kiêm nhiệm nhiều việc, đội ngũ nhân viên y tế thôn, buôn còn 45% chưa được đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn. Cho nên việc giám sát dịch tễ, quản lý ca bệnh, nhất là ở những nơi có cửa khẩu, biên giới và vùng sâu, vùng xa hết sức khó khăn. Năm, bảy năm trở lại đây, tình trạng di dân tự do đến các địa bàn thuộc các tỉnh Tây Nguyên diễn ra  phức tạp (riêng tỉnh Ðác Nông đã có 26 điểm, với hàng chục nghìn người từ các nơi đổ về); cộng thêm số dân sở tại đi rừng, làm rẫy dài ngày nhưng ngủ không mắc màn càng làm cho việc phòng, chống véc-tơ và kiểm soát số người mắc bệnh SR thêm khó khăn. Ở một số xã, huyện thuộc các tỉnh, thành phố Tây Nguyên, sở dĩ còn tình trạng mắc SR ác tính và tử vong cao, ngoài nguyên nhân nhận thức của người dân (đây đó khi bị bệnh không chịu đến cơ sở y tế, chỉ ở nhà thờ cúng, khi nguy kịch mới tìm đến bệnh viện) thì khả năng chẩn đoán, lựa chọn phác đồ điều trị thích hợp ở không ít bệnh viện tuyến huyện  chưa thích hợp. Mặt khác, không ít nơi các điểm kính hiển vi chưa phát huy được hiệu quả. Chất lượng tẩm màn, phun hóa chất trừ muỗi ở một số địa phương chưa bảo đảm cũng là vấn đề cần  quan tâm.

Với sự khắc nghiệt về khí hậu, thời tiết, sự phức tạp về địa hình và đời sống kinh tế - xã hội còn khó khăn, Tây Nguyên vẫn là nơi tiềm ẩn của dịch bệnh; trong đó có nguy cơ của SR đang rình rập. Ðể khống chế, đẩy lùi và tạo yếu tố bền vững trong phòng, chống bệnh SR ở khu vực này, nhiều năm qua, Ðảng và Nhà nước đầu tư nhiều nguồn lực cho Tây Nguyên. Nhưng điều đáng quan tâm ở đây là cách thức quản  lý, tổ chức đời sống cho số đối tượng có nguy cơ cao là dân di cư tự do của chính quyền địa phương sở tại. Cần nhân rộng mô hình kết hợp quân - dân y trong quản lý đối tượng di dân tự do như ở xã Ðác Ru, huyện Ðác R'lấp (tỉnh Ðác Nông); hình thành cơ sở y tế, quan tâm công tác vệ sinh môi trường; đồng thời vận động người dân tham gia phòng, chống SR tại địa bàn dân cư. Ở những vùng thường xuyên xảy ra bệnh sốt rét, cấp ủy Ðảng, chính quyền đưa các mục tiêu phòng, chống (giảm số người mắc và chết, khống chế dịch bệnh) vào kế hoạch, nhiệm vụ phát triển kinh tế  - xã hội hằng năm của địa phương. Xác định được các "điểm nóng" về SR, duy trì thường xuyên hoạt động của đội vệ sinh phòng dịch lưu động cấp huyện kết hợp với y tế cơ sở; tổ chức chiến dịch phun tẩm hóa chất trừ muỗi có chất lượng; phát hiện và điều trị kịp thời cho người bệnh SR theo đúng phác đồ (thuốc CN8, Atê - sun-nát) nhằm giảm tỷ lệ người mắc bệnh và khống chế tử vong tại các "điểm nóng" thường xảy ra dịch bệnh. Tăng cường công tác truyền thông, giáo dục phòng chống SR, đa dạng hóa hình thức tuyên truyền, vận động phù hợp đối tượng đồng bào các dân tộc vùng sâu, vùng xa.

 

(Nhandan)