Nghề đũa. Huyện Ninh Sơn (Ninh Thuận) có khoảng 70.000 dân, trong đó có hơn 2.000 lao động chủ yếu sống bằng nghề làm đũa từ hơn chục năm nay. Thế nhưng, làng nghề này hiện đang đứng trước một khó khăn: thiếu nguyên liệu sản xuất. UBND tỉnh Ninh Thuận có chủ trương bán gỗ tận dụng cho làng nghề nhưng liệu các lâm trường có thực hiện theo chủ trương? Phóng viên Thanh Niên sau nhiều ngày “thị sát” tại địa phương mới hiểu được nỗi khổ của người làm đũa.

Làng đũa

Cả huyện Ninh Sơn hiện có khoảng 500 hộ sản xuất đũa, tập trung đông nhất ở thị trấn Tân Sơn với hàng trăm máy cưa hoạt động liên tục hàng ngày. Thử làm một phép tính, một máy cưa mỗi ngày cưa 5 thiên đũa (một thiên = 1.000 đôi), “nghiến” hết khoảng 0,3m3 gỗ các loại, thì số lượng gỗ hàng tháng Ninh Sơn phải khai thác quả không dưới 50m3. Biết được nhu cầu thực tế của địa phương, UBND tỉnh Ninh Thuận chỉ đạo các lâm trường, trạm kiểm lâm cho dân mua lại số gỗ nằm trong diện được phép khai thác và số gỗ tận thu từ nhiều nguồn. Thế nhưng thực tế, gỗ tận thu từ các lâm trường bán cho nhiều nhà buôn chuyển đi các nơi là chính, còn người dân chẳng mua được gì mà đành phải thu mua từ lâm tặc. Hầu hết người dân ở đây cho biết mua số gỗ từ lâm trường là để hợp thức hoá số gỗ mua lậu, chứ nếu mua với giá 250.000 đồng/ste gỗ tạp của lâm trường là lỗ. Vì khi vận chuyển về đến nhà số tiền chung chi tăng lên gấp đôi, trong khi đó mua của lâm tặc chở về tận nhà nhưng giá chỉ ở khoảng 200.000đồng - 250.000đồng.

Theo khảo sát của chúng tôi, hiện có khoảng 30% số gỗ là từ các lâm trường cung cấp, còn lại là gỗ “ngoài luồng” do lâm tặc chở về hằng ngày. Hầu hết các hộ làm đũa cho biết họ rất ngại mua của lâm tặc vì cứ phải nơm nớp lo sợ gỗ bị tịch thu, nhưng vì cuộc sống mưu sinh họ đành chấp nhận rủi ro mua về sản xuất. Về phía chính quyền địa phương lẽ ra phải tập trung tìm hướng đi cho làng nghề thì lãnh đạo huyện Ninh Sơn lại có những văn bản khó hiểu. Trong tay chúng tôi còn giữ một biên bản kiểm tra của ngành kiểm lâm (ngày 30/1/2004) về cơ sở đũa H.A vận chuyển 60.000 đôi đũa mà ngành chức năng xác nhận được chế biến từ 0,45 ste gỗ là hợp pháp. (Thực tế 1 ste gỗ chỉ sản xuất được tối đa 20.000 đôi đũa.) Thế mà số đũa này lại được ông Phạm Tấn Dũng - Phó hạt trưởng Hạt Kiểm lâm Ninh Sơn và nhiều cán bộ khác trong hạt đồng ý cho vận chuyển vào TP Hồ Chí Minh. Được biết cơ sở này trong nhiều năm qua đã thu mua một lượng đũa (từ gỗ lậu) rất lớn tại Ninh Sơn để vận chuyển “hợp pháp” dưới hình thức này. Vì “lỡ” cấp số lượng chênh lệch quá lớn như thế nên khi các cơ sở khác làm đơn xin định mức cho 1 ste gỗ thì ông Lê Văn Nuôi - Phó trưởng phòng kinh tế kế hoạch Ninh Sơn đều “yêu cầu” làm theo định mức như của H.A. Một thợ cưa đũa có tay nghề cao cho biết với định mức như trên thì chỉ có thể cưa… tăm! Mà làm theo đúng với định mức thực tế thì ông Nuôi không chịu ký.

Lâm tặc thản nhiên vận chuyển gỗ qua trạm (ảnh chụp lúc 17h30 ngày 2/6).

Lực lượng kiểm lâm, lâm trường lộng hành

Từ lá đơn khiếu nại của tổ hợp làm đũa H.K, chúng tôi tìm hiểu và được biết số gỗ của tổ hợp này mua của lâm trường, có giấy xác nhận của nhiều ngành, thế nhưng chỉ vì “không chịu chung chi” nên số gỗ này bị ách lại, và đến nay sau nhiều ngày đội đơn khắp nơi, tổ hợp này vẫn nhận được sự im lặng đáng sợ của ngành chức năng. Ngày 21/5 vừa qua, tổ hợp K.H mua của ban quản lý đầu nguồn Sông Sắt 10 ste củi tươi khai hoang tại thôn Ma Hoa (Phước Đại, Bác Ái). Đúng 14 giờ cùng ngày, tổ hợp cho chuyển trước 6 ste và về nhà an toàn, số còn lại ngày 24/5 tổ hợp cho người vào chở, và sẵn dịp mua được 8 trụ gỗ về sửa lại láng trại, có dừng lại trạm Tân Tiến kiểm tra và được phép cho đi, nhưng khi đến trạm Quảng Ninh thì bị “ách” lại. Điều đáng lưu ý là khi bắt số gỗ này, ông Phạm Ngọc Sơn - cán bộ kiểm lâm chỉ lệnh người xạc số gỗ đó xuống mà không hề cho lập biên bản hiện trường hay bất cứ một giấy tờ nào khác và cho xe… về (nghe đâu chiếc xe chở gỗ này là chổ quen biết với ông Sơn). 2 ngày sau trạm kiểm lâm Quảng Ninh mới gọi chủ tổ hợp này ra lập biên bản và qui kết nhiều tội. Theo người chủ tổ hợp là vì lần trước đã chung chi, nên lần này thấy không cần thiết “làm luật” nên xảy ra kết cục đáng buồn trên. Cũng theo nhiều tổ hợp sản xuất đũa cho biết mỗi lần qua trạm thì phải chung chi, ít nhất là 100.000 đồng/trạm. Như vậy một tổ hợp mua 10 ste củi phải chung cho các trạm, người khai thác, thủ kho, người kéo ra rừng, chủ hợp đồng khai thác… và khi chở về đến nhà, số tiền phải tăng gấp đôi. Trên thực tế số tiền mà người mua ký vào hoá đơn đỏ chỉ có 660.000 đồng, nhưng phiếu thu của ban quản lý đầu nguồn Sông Sắt lên đến 2.500.000đồng. Số tiền còn lại nằm vào túi ai, điều mà người mua không có quyền được biết!

Về đêm trên quốc lộ 27 lâm tặc huy động mọi phương tiện để vận chuyển gỗ.	(Ảnh chụp lúc 23h ngày 3/6)

Nhiều ngày qua phóng viên Thanh Niên chuyển qua phía Bắc của huyện Bái Ái, đây là khu vực rừng đầu nguồn do trạm kiểm lâm Phước Hoà chốt giữ. Chúng tôi “nằm vùng” và chứng kiến nhiều điều trớ trêu ở ngay trước trạm kiểm lâm. Hằng ngày có khoảng 30 - 50 xe Minsk chở gỗ ra vào rừng tự nhiên như… đi chợ, người người chở gỗ qua trạm cửa rừng nhưng không hề thấy ai nhắc nhở, thậm chí có hẳn một trạm tập kết gỗ của bọn lâm tặc cách trạm kiểm lâm Phước Hoà chưa đầy… 2km. Lúc 16 giờ ngày 2/6 chúng tôi chứng kiến có khoảng 5 nhân viên trạm ngồi trước trạm… tán ngẫu, khi có người chở gỗ qua trạm, họ chỉ ngoái nhìn và tiếp tục cuộc chuyện trò như không có gì xảy ra. Mỗi chiếc Minsk chở khoảng 0,3 - 0,5 m3 gỗ các loại. Quả thật để phục kích được những tấm hình, chúng tôi không mấy khó khăn vì điều đó diễn ra hầu như từng phút. Nhiều người dân ở đây cho biết chính vì lâm tặc chung chi, kết thân với kiểm lâm thì ai đi bắt được. Thế mà ngày 2/6, khi chúng tôi thực hiện phóng sự này vào đường 27B thì bị 2 công an huyện Bác Ái đón lại và phạt 50.000đồng vì giấy bảo hiểm xe máy hết hạn! Tuy nhiên phiếu phạt số 0056544 của 2 anh này ghi “vi phạm NĐ 15-CP/2003 về ATTTGT”, mà không hề ghi ngày tháng, ai phạt, đơn vị thu tiền cũng bỏ trống. Với 4 trạm kiểm lâm thường trực trên một đoạn đường chưa đầy 20km và thỉnh thoảng có công an giao thông đứng dọc đường, không hiểu lâm tặc vận chuyển trên con đường độc đạo này như thế nào mà vẫn “đầu xuôi đuôi lọt”? Không dừng lại ở đó, trên quốc lộ 27 về đêm hoạt động tấp nập. Trong đêm 3/6, chúng tôi “trực chiến” và đếm không dưới 50 xe Minsk, xe đạp vận chuyển gỗ trái phép về khu vực trọng điểm xã Quảng Sơn (Ninh Sơn) để tiêu thụ.

Giấy “làm luật” của một cơ sở đũa.	Giấy biên bản cho phép cơ sở H.A chế biến 0,45 ste củi thành 60.000 đôi đũa!

Trong đơn tố giác gửi cho ông Nguyễn Văn Giàu - quyền bí thư tỉnh uỷ Ninh Thuận, một nông dân đã viết: “…Cả ngàn hecta rừng đầu nguồn hoang tàn vì chặt phá, đốt rẫy hầm than. Sinh kế chính của 90% người dân là lâm tặc suốt 10 năm qua…”. Và mới đây, trong một lần về thăm làng nghề, ông Nguyễn Văn Giàu cũng hứa sẽ giải quyết những khó khăn, bức xúc của người dân làng nghề. Sự buông lỏng của chính quyền địa phương và sự tiếp tay của một số cán bộ kiểm lâm đã tạo nên những bất cập trong quản lý. Những điều chúng tôi phản ánh, mong rằng lãnh đạo tỉnh Ninh Thuận quan tâm và chỉ đạo trực tiếp để giải quyết vấn đề một cách thấu đáo.