Ở thôn Phước Giang (xã Hòa Tâm, huyện Tuy Hòa), người dân phải “trực” ở những giếng nước còn sót lại để mong kiếm được cho gia đình ít nước sinh hoạt; ai không chen lấn được thì phải mua với chi phí cao – một tình cảnh bi đát mà mấy chục năm qua không ai ở đây gặp phải. Trong khi đó, người dân ở thôn Long Đức (thị trấn Chí Thạnh, huyện Tuy An), xã Sông Hinh( huyện Sông Hinh) cũng đang lâm vào tình thế tương tự, phải sử dụng nguồn nước suối ô nhiễm, vì hệ thống nước sạch mà Nhà nước đầu tư mới “xài” được 1 năm đã… hỏng.
Phước Giang: Mỗi hộ 10.000 đồng mua nước mỗi ngày
Ông Nguyễn Dư, một người dân ở Phước Giang, cho biết: “Tôi sống ở đây gần 40 năm nhưng chưa bao giờ gặp tình trạng thiếu nước sinh hoạt gay gắt như hiện nay. Toàn thôn có khoảng 80 giếng nhưng chỉ còn vài cái có nước. Nhưng nước cũng chỉ có khi những hồ tôm xung quanh không chạy máy bơm nước vào hồ. Hiện nay, gia đình tôi với 8 nhân khẩu hằng ngày phải bỏ ra 10.000 đồng để mua nước từ những chiếc xe bục bịch chở nước từ thôn Phước Long qua bán. Nhưng mấy ngày nay, xe bục bịch bị Cảnh sát giao thông phạt “rát” quá cũng chẳng dám ra đường, không biết rồi đây lấy nước đâu mà dùng”.
Bây giờ ở Phước Giang, mỗi gia đình ngoài việc sắp thêm đôi thùng, mua thêm mấy can đựng nước, còn phải “cắt cử” người túc trực ở những giếng có nước để tranh thủ gánh đã khiến cho sinh kế của người dân Phước Giang đã khó khăn lại càng khó khăn hơn.
Không chỉ thiếu nước sinh hoạt, nguồn nước của thôn cũng bị nhiễm mặn do xâm thực ở gần cửa Đà Nông bắt đầu từ năm ngoái và gay gắt hơn vào đầu năm nay nên người dân dùng nước phải dè sẻn và tận dụng triệt để. Bà Ngô Thị Lễ cho biết: “Vì bỏ tiền ra mua nước nên tôi giặt giũ quần áo xong là tận dụng ngay để tưới cây cối. Chưa bao giờ tôi thấy hàng xóm mất đoàn kết như hiện nay. Giếng nào còn nước mà tới xách nhiều quá thì cũng bị la, nhiều khi chủ nhà tranh thủ chứa nước vào lu thì ban đêm ngủ quên bị người khác tới lấy nước tranh thủ sang qua gánh mình, gánh luôn về nhà. Sáng mai chủ nhà thức dậy thế là lu loa lu la lên khắp xóm. Trường hợp này đã xảy ra tại nhà chị Đoàn Thị Ngọc vừa mới cuối tháng, làm cả nhà chị hôm đó không còn nước để thổi cơm...”.
Nhiều người lớn tuổi định cư lâu năm ở Phước Giang cho rằng nguyên nhân của tình trạng cạn nước là do gần đây, việc “nhà nhà khoan giếng” với trung bình 2-3 giếng/hồ tôm để lấy nước nuôi tôm sú. Chính việc khoan giếng không theo một quy hoạch nào đã làm phá vỡ mạch nước ngầm vốn lâu nay đang ổn định tại đây. Chỉ cần các hồ xung quanh thôn Phước Giang nổ máy là những giếng đang có nước bỗng tự nhiên “xẹp” xuống chỉ còn lại cát. Nhiều người chỉ thấy cái lợi trước mắt mà quên tính toán lâu dài, nên việc thiếu nước cũng đang là bài toán khó giải...
Theo ông Nguyễn Thống, Chủ tịch UBND xã Hòa Tâm thì tình trạng này "chính quyền địa phương đã biết từ lâu nhưng thấy… chưa nghiêm trọng lắm”! Hiện nay, chính quyền địa phương đang tiến hành lập dự án quy hoạch 1,9 ha ở thôn Phước Long với 140 lô để cấp cho những người dân từ Phước Giang qua định cư, nhằm tránh tình trạng người dân thiếu nước sạch và nguồn nước bị xâm thực mặn vào mùa khô. Nếu dự án này hoàn thành sẽ tạo điều kiện để người dân ổn định cuộc sống, con cái được học gần trường, tránh đò ngang cách trở và tiến tới quy hoạch Phước Giang thành khu nuôi tôm sú công nghiệp tập trung.
Long Đức: Hệ thống nước vừa xây đã hỏng
Hệ thống nước sạch cho vùng kinh tế mới Long Đức, thị trấn Chí Thạnh (huyện Tuy An) đã được đưa vào sử dụng từ năm 2001. Tuy nhiên, chỉ sau hơn một năm đưa vào sử dụng thì công trình đã xảy ra hàng loạt sự cố như vỡ đường ống dẫn nước, các bể chứa nước bị đất và cát bồi lắp dẫn đến chỉ đáp ứng cho khoảng 30% nhu cầu sử dụng nước của bà con vùng Long Đức.
Vùng kinh tế mới Long Đức nằm cách thị trấn Chí Thạnh chừng 5 km về hướng tây – nam. Toàn vùng có 80 hộ dân với 310 nhân khẩu sống chủ yếu bằng nghề nông nên đời sống còn gặp rất nhiều khó khăn. Việc Nhà nước đầu tư xây dựng công trình cung cấp nước sạch là một niềm vui lớn đối với bà con trong vùng. Thế nhưng, đến mùa lũ cuối năm 2003 vừa qua, toàn hệ thống dẫn nước đều bị tắc nghẽn và hiện tại người dân nơi đây đang phải đối mặt với tình trạng thiếu nước nghiêm trọng trong mùa khô năm nay. Ông Trần Sinh Lực, Phó chủ tịch UBND thị trấn Chí Thạnh, chỉ tay về phía hóc núi buồn rầu nói: “Không có nước sạch để sử dụng, bà con phải bỏ tiền ra mua loại ống dẫn nước nhỏ bằng đầu ngón chân dẫn về nhà sử dụng, nhưng nguồn nước cũng bị nhiễm phèn nặng. Nhiều hộ đã bỏ công sức để đào giếng nhưng đào sâu gần 25m cũng không thấy nước nên đành phải chịu dùng bước bẩn”. Dọc theo con đường mòn từ Long Đức vào bể lọc nước dài chừng 1km, ngoài những ống dẫn nước tự tạo, chúng tôi đã tận mắt chứng kiến hàng chục người dân đang quang gánh lấy nước từ ngoài thị trấn về.
Anh Bùi Thanh Nhi, tổ trưởng tổ quản lý công trình nước cho biết: “Mùa mưa, nước từ trên các triền núi mang theo đất và các loại chất thải đổ xuống. Mà hệ thống cung cấp nước sạch ở đây lại là nơi cung cấp nước ăn, uống cho cả làng này. Bà con chúng tôi đã hiểu được tình cảnh dùng nước không đảm bảo vệ sinh sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe nhưng không có cách nào khác”.
Chính vì thiếu nước nên các anh em trong tổ quản lý công trình phải điều tiết nước theo thời gian quy định, chỉ mở nước từ 5 giờ sáng đến 17 giờ chiều hàng ngày. Thành ra nước chỉ đủ sử dụng để nấu, uống, còn tắm rửa thì hết sức dè sẻn.
Dự án cung cấp nước sạch cho vùng Long Đức sau khi hoàn thành đã được Trung tâm Nước sạch và vệ sinh môi trường tỉnh bàn giao lại cho chính quyền thị trấn Chí Thạnh quản lý, duy tu bảo dưỡng và khai thác. Tuy nhiên để khắc phục được những sự cố trên cần phải có sự trợ giúp của phía Trung tâm Nước sạch vệ sinh môi trường tỉnh chứ một mình địa phương sẽ không thể giải quyết nổi.
Sông Hinh: Dùng lại nước dơ
Những cái giếng nước sâu đến 30 mét đã bỏ hoang, nay người dân xúm lại lấy nước, bất chấp rác rưởi, bọ gậy. Mí Hoàng (người dân tộc Ba Na) ở buôn 2B than thở: “Từ ngày có nước sạch bà con phấn khởi lắm. Nhưng dùng được mươi ngày thì nước ngừng chảy, rồi lúc có lúc không, nên bà con quay lại dùng nước ở giếng tập trung của chương trình 135. Gia đình tôi cùng nhiều gia đình nữa, giờ phải đi chắt từng giọt nước tại nhà ông Chủ tịch xã Kpă Út”.
Trong số 25 trụ vòi được đặt rải rác ở 6 buôn phục vụ 200 hộ dân theo dự án, chỉ vài trụ đặt tại các điểm cao có nước. Hôm chúng tôi đi khảo sát tình hình, ai cũng bất bình vì trụ nước đặt tại Trường trung học cơ sở, tại trạm y tế xã đều ngừng chảy. Học sinh khát nước đành cố nhịn. Còn cán bộ y tế chỉ biết xách thùng chạy lên vùng trên xin nước hoặc phải dùng giếng cũ. Bác sĩ Bá Minh Thủ nói: “Mới hôm rồi có đội sửa chữa lên giúp thông ống nước. Nhưng sau đó một ngày, nước lại tiếp tục ngưng. Tưởng bà con giờ chỉ biết lo cái ăn thôi, ai dè lại phải tiếp tục thiếu nước sinh hoạt. Việc sử dụng nguồn nước giếng bỏ hoang lâu ngày rất nguy hiểm cho sức khỏe của đồng bào. Chúng tôi đang rất cần sự giúp đỡ để khắc phục tình trạng trên”.
Khi được hỏi về tình hình sử dụng nước sinh hoạt tự chảy của xã, Chủ tịch Kpă Út luôn miệng kêu: “Đường ống cứ bị đứt miết. Nhà thầu vừa cho công nhân sửa chữa chỗ này được vài ngày thì lại bị đứt ở chỗ khác. Nhà nước đầu tư trên 1,2 tỉ đồng vào công trình này cho dân, đến nay chưa mang lại hiệu quả thiết thực. Đề nghị tỉnh có biện pháp để công trình đảm bảo cung cấp nước ổn định cho bà con”.
Ông Nguyễn Ngọc Dậu – Trưởng phòng Nông nghiệp và phát triển nông thôn huyện Sông Hinh thì cho biết: “Khi khảo sát thiết kế công trình thì huyện có biết. Nhưng đến khi thi công, không có sự phối hợp giữa chủ đầu tư và huyện. Do vậy chất lượng công trình thế nào là phía người thi công, chúng tôi chỉ được biết công trình trong ngày nghiệm thu”.
Kpă Út còn cho biết: Đúng vào ngày nghiệm thu công trình cấp thoát nước xã Sông Hinh (do Công ty TNHH xây dựng Quang Huy thi công) ai nấy đều vui mừng vì nguồn nước rất dồi dào, các trụ vòi đều hoạt động thông suốt. Giờ đây người dân kêu ca thì lãnh đạo đổ lỗi cho thi công. Còn bên chủ đầu tư (Trung tâm Nước sạch và vệ sinh môi trường Phú Yên) lại đổ thừa do thiếu sự quản lý của chính quyền địa phương.
Có nguồn tin cho rằng, trước khi tiến hành nghiệm thu, hệ thống nước tự chảy đã bị trục trặc vì hai công trình Bưu điện văn hóa xã và Trường THCS đang xây cất đã… ăn cắp nước (?). Còn thời gian gần đây, ngoài lý do kỹ thuật, còn phải kể đến tình trạng người ở đầu nguồn đục ống, đưa nước tưới cho vườn nhà mình (?). Được biết, hiện nay công trình đang trong giai đoạn bảo hành nên khi xảy ra sự cố, xã chỉ biết gọi cho đơn vị thi công. Giám đốc Trung tâm nước sạch và vệ sinh môi trường Phú Yên Nguyễn Hữu Thứ, khi nghe việc bà con xã Sông Hinh thiếu nước đã ngớ người: “Ở đó áp lực nước lớn, nguồn nước dồi dào, sao lại có chuyện lạ đời? Tuần trước khi nghe bà con phản ánh, Công ty TNHH Quang Huy có cử người về khắc phục nhưng sau đó họ báo lại là người dân nói dối, không phải do đường ống hư”.
Thật ra khi nghiệm thu, đơn vị thi công và chủ đầu tư không mấy quan tâm đến công trình mình đảm trách, để rồi bà con phải chịu thiệt thòi. Thiết nghĩ, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các ngành và địa phương trong quá trình xây dựng, sử dụng và quản lý công trình.
