Ngoài số học sinh các cấp ở đia phương và 68 người đã và đang chuẩn bị qua đại học là thống kê được, còn lại, số đang theo học các trường dân tộc nội trú xa, trung cấp chuyên nghiệp, cao đẳng hay đã từ đây ra công tác ngoài xã hội thì ngay cả già làng, trưởng thôn cũng không nắm hết. Ở đây, dân làng xem việc cho con đi học là lẽ tự nhiên, như "con chim khoẻ bay cao trên trời", "con cá lớn bơi sâu dưới nước", như người K' Ho phải có vũ hội cồng chiêng, lễ hội đâm trâu.

Đến nhà già làng K' Sen, trưởng Hội đồng già làng xã Gung -Ré, chúng tôi được biết, ngoài ba đứa con đang là học sinh, già K'Sen rất vui vì hai con lớn đã trưởng thành: Tốt nghiệp Khoa Kinh tế Đại học Nông Lâm thành phố Hồ Chí Minh năm 2002 , K'Son trước công tác tai Hội Nông dân Lâm Đồng vừa chuyển về huyện cho gần gia đình; còn K'Sung là cử nhân y khoa Huế năm 2003 đang làm việc ở Bệnh viện Đạ Tẻh. "Thế già có tính cho ba con sau tiếp tục vào đại học?", "Có chứ! Vợ chồng già phải cố thôi. Có cái chữ "nó" mới giàu, mới không nghe lời kẻ xấu xúi giục".

Chúng tôi còn đến nhà già K'Greo - gia đình có đến năm cử nhân đang công tác trong, ngoài tỉnh. Già là một trong năm đại biểu của Lâm Đồng tham dự đại hội gia đình hiếu học toàn quốc lần thứ nhất diễn ra tại Hà Nội hồi tháng 12-2004. Nữ bác sĩ Ka Hor vừa xong ca trực ở Bệnh viện Di Linh về, vui vẻ mời chào "Mời hai anh lên nhà. Ngôi nhà sàn duy nhất ở K'Mind đấy. Mải lo con ăn học nên bố mẹ không còn tiền xây nhà to". Gần 70 tuổi nhưng cả ông bà K'Geo đều học qua lớp đào tạo cơ bản và có hơn 15 năm làm nghề y, nghề giáo. Già cười hóm hỉnh: "Yếu rồi. Ruộng vườn chia hết cho con, giữ lại một ít đủ sống thôi. Theo tục lệ nên con gái - bác sĩ Ka Hor - sống cùng già. Bà nhà phải kèm dạy 10 cháu nội ngoại đang học PTTH để tiếp bước bố mẹ chúng. Riêng già thỉnh thoảng khám bệnh miễn phí cho dân làng. Phải sống có chút ích chứ", "Thế còn cậu cử lớn, anh K'Brìm?",  "Nó làm ở Sở Kế hoạch - Đầu tư nên ở luôn Đà Lạt. Thỉnh thoảng công tác qua mới ghé thăm nhà". Tôi gặng hỏi thêm nhưng già K'Greo chỉ cười, bởi theo già, K'Mind nhiều "đứa" đại học lắm. Chúng như cái lá trên cây, như con thú lớn đi kiếm ăn nơi những cánh rừng già.

 

(Nhandan)