Một góc khu Nội của thành Hoàng Đế (An Nhơn). Ảnh nhỏ: Một đoạn bờ thành đất của thành Hoàng Đế

Tháp Cánh Tiên có thể là dấu vết còn của một quần thể kiến trúc đậm đặc tháp mang phế tích hãy còn đây đó trong cổ thành. Vươn cao 20 m trên đỉnh đồi, Cánh Tiên như một sự bứt phá trên tầm cao không gian, như một lời khẳng định về bản lĩnh và sức sáng tạo của con người. Toàn thân tháp là cả một hình khối mạnh mẽ, từng chi tiết cũng như muốn thu mình, muốn bứt phá. Bộ diềm mái, rồi hệ thống đá điểm góc, trang trí nhiều lớp tạo cho Cánh Tiên vẻ bề thế, sang trọng mà huyền bí. Tất cả tạo thành một cảm giác như những đôi cánh đang bay lên, vừa thanh thoát, nhẹ nhàng, lại vừa duyên dáng, huyền diệu, như một người con gái.

Buông tầm mắt ra xa, bên những nếp nhà của cư dân cổ thành, bên những làng nghề truyền thống của đất kinh xưa là những dấu tường thành còn thấp thoáng. Và nữa, ngay trong khuôn viên được xác định là Tử Cấm Thành của thành Hoàng Đế vương triều Thái Đức xưa, dưới bàn tay các nhà khảo cổ trong đợt khai quật năm 2004, nay đã xuất lộ dấu vết kiến trúc thủy hồ thuộc công trình kiến trúc văn hóa cung đình thời Tây Sơn và móng nhà thờ tổ Nguyễn Nhạc.

Vậy đó, giờ đây, khi lang thang trên những góc cổ thành, ta có thể bắt gặp những dấu vết kiến trúc thuộc về ba triều đại cùng hiện diện. Trên một mảnh đất mà ghi dấu bao bước đi của lịch sử. Và phải chăng, hỡi những mắt tượng tròn, to đang dõi theo ta trên từng bước chân kia, hẳn như muốn nói, rằng trải qua những biến thiên thương hải vi tang điền, chỉ riêng văn hóa là còn mãi trong tâm thức con người. "Cái gì chẳng thể mất được nó vẫn tồn tại mãi mãi với thời gian"- tôi bắt gặp những dòng này trong phần cuối Đồ Bàn thành ký của Nguyễn Văn Hiển. Đồ Bàn - Hoàng Đế cũng như những giá trị văn hóa đích thực khác sẽ còn, còn mãi và là những thông điệp của người muôn năm trước trao truyền cho nghìn thế hệ sau.

Một chuyến xe ngựa lộc cộc, rảo qua những con đường của đất kinh xưa, đưa du khách đến với những làng nghề đất Vua, rảo qua những đền - tháp Chăm, rồi thưởng ngoạn những hương vị ẩm thực của đất kinh xưa; dừng bước bên cổ thành vào một đêm trăng, cái ánh trăng đã từng ám ảnh các thi nhân Bình Định, từng góp phần làm nên một Trường thơ Loạn ghi danh trong lịch sử văn học Việt, để lòng mình cộng hưởng cùng những vang động thẳm sâu của ký ức, với dấu tích của những thời kỳ lịch sử đầy biến động. Tại sao không? Khi mà Bộ Văn hóa - Thông tin đã đồng ý cho Bình Định được tổ chức hội thảo khoa học để tiến tới lập dự án trùng tu Tử Cấm Thành thành Hoàng Đế.

(BaoxuanBinhdinh)