Xưa, đường 7 là trận tuyến đầy mùi thuốc súng và những cái chết luôn cận kề với cả những thường dân vô tội. Đường 7 xưa giờ thuộc huyện Ayun Pa với 13.000 ha lúa nước làm hai vụ/năm, 61.000 đàn gia súc và là nơi có đàn gia súc lớn nhất tỉnh. “Nhờ thủy lợi Ayun Hạ mà quê tôi giờ đây trở thành vựa lúa của Bắc Tây Nguyên rồi.
Các anh có thấy không, trong khi cả Tây Nguyên hạn nặng thì đồng ruộng ở đây vẫn xanh tốt, trâu bò vẫn nhởn nhơ gặm cỏ. Mấy hôm nay, có rất nhiều gia súc các tỉnh duyên hải trung bộ di tản lên đây tránh hạn hán đấy”, anh Nguyễn Văn Trang, Phó Văn phòng Huyện ủy Ayun Pa hể hả… Chúng tôi có mặt tại chân đèo Tona nằm trên con đường lịch sử này. Từ đây trở ngược về thị trấn Phú Thiện, 30 năm về trước đã diễn ra một đổi thay của lịch sử. 15.000 ngụy quân mang theo cả người thân vừa chạy vừa cướp bóc và mị dân rằng đó là cuộc “rút lui chiến lược”. | 
Công trình thủy lợi Ayun Hạ, với hồ chứa 253 triệu mét khối nước phục vụ tưới tiêu cho 13.500 ha đất nông nghiệp vùng Ayun Pa |
Ông Vũ Xuân Mân, 73 tuổi, nguyên Chính trị viên Huyện đội H11 (một phiên hiệu trong chiến tranh, nay thuộc địa bàn tỉnh Gia Lai) lúc đó, kể lại: “Cái khó nhất của ta lúc đó là làm sao phân biệt được địch và những người thân của chúng chạy theo đoàn quân chiến bại, phân biệt được đâu là nhân dân bị ép làm bia đỡ đạn cho chúng”. Ông nói tiếp: “Tôi còn nhớ cảnh vợ một sĩ quan nguỵ lạc chồng, đói quá không có gì ăn đã đem 3 đứa con đi đổi để lấy gạo. Chúng tôi cho chị thức ăn và gạo nấu cơm rồi đưa họ trở về Pleiku”. Theo thiếu tá Phan Anh Tuấn, nguyên Chính trị viên phó Tỉnh đội Gia Lai lúc đó thì ta đã xuất 2.000 tấn gạo cứu đói, lấy xe địch tổ chức đưa 12.000 người trở lại Pleiku. Chúng tôi đến di tích lịch sử cầu Sông Bờ bắc qua một nhánh nhỏ của sông Ba. Khó mà tưởng tượng cảnh cách đây 30 năm, cá sấu đã trồi lên tại đây để ngoạm xác người chết nổi lềnh bềnh mặt nước. Ngày nay, nước từ sông Ayun Hạ hợp nhau với sông Ba tại đường 7 là nguồn tưới tắm cho những cánh đồng. Những con mương thủy lợi bằng bê tông cao chừng 1 mét chạy ven đường 7 đổ vào làng Bôn Hoang, xã Iasao thuộc huyện Ayun Pa. Dưới tấm biển đỏ ghi chữ “Làng Văn hóa”, một tốp thiếu nữ Gia Rai, áo hồng, áo trắng, áo đỏ đang cùng nhau dự lễ bỏ mả (còn gọi là lễ Pơ Thi - dịp mừng linh hồn người chết về với Yàng). Trở lại đường 7 – Ayun Pa, không thể không tìm đến sân bay Phú Bổn –nơi địch co cụm quyết tử thủ ngày 18-3-1975. Sân bay rộng hơn 10 ha xưa, bây giờ chỉ thấy xanh rì ruộng lúa. Đường băng cho máy bay cất cánh được đồng bào Gia Rai tận dụng làm sân phơi lúa. Một màu vàng óng ả. Năm qua, nhờ nguồn nước thủy lợi Ayun Hạ, tổng sản lượng lương thực quy ra thóc của huyện này đạt 88.069 tấn, dẫn đầu Tây Nguyên. Nghe đâu, sân bay cũng sắp sửa được công nhận là di tích lịch sử, cũng như cầu Sông Bờ cắt ngang đường 7 lịch sử vậy. (SGGP) |
