Những cuộc xuống đường đấu tranh của học sinh, sinh viên đô thị miền Nam - Ảnh tư liệu | Ba mươi năm trước, họ là những HS, SV của Huế và Sài Gòn xuống đường với ngọn lửa tuổi trẻ hừng hực, đấu tranh đòi hòa bình cho quê hương, tự do cho đồng bào. Và giờ đây, ba mươi năm sau, những mái đầu xanh thuở nào đã nhuốm bạc, bồi hồi gặp lại nhau trong ngày kỷ niệm giải phóng Huế... Buổi sáng 26-3, quán cà phê Tổng Hội (22 Trương Định, Huế) không còn một chỗ để ngồi. Những chiếc bàn được ghép lại thành một vòng tròn. Ngồi quanh là những mái đầu đã nhuốm bạc nhưng cười nói ngả nghiêng: “Thằng Mẫm có ra được à? Thằng Nhạc mô không thấy? Nhớ gọi taxi chở thằng Tường về nghe!”... |
Hơn 30 năm trước, ngôi nhà này chính là “đại bản doanh” của Tổng hội Sinh viên (THSV) Huế (bây giờ là trụ sở Thành đoàn). Ngày ấy dưới giàn hoa giấy này, những chàng trai Văn khoa, Luật khoa, Sư phạm đã chia sẻ với nhau về nỗi đau của quê hương đất nước dưới gót giày xâm lược Mỹ; đã sục sôi ngọn lửa yêu nước, thương dân; và cũng từ đây những bước chân đã rầm rập xuống đường, đốt xe Mỹ, phá tòa lãnh sự quán Mỹ... 
Những chàng trai văn khoa, những cô gái sư phạm năm xưa, giờ gặp lại | Những câu chuyện về trái bom xăng đốt xe Mỹ của Thái Ngọc San, Bửu Chỉ, hay chuyện Trần Phá Nhạc và Hoàng Thị Thọ phát thanh như giọng của Đài Giải phóng khiến cảnh sát ngụy cứ tưởng Việt cộng đã ở trong thành phố; xen lẫn chuyện học hành của con cái, chuyện vui chơi của ba mẹ... vẫn không thể dứt, cho đến khi họ tề tựu đông đủ ở sân Thành ủy Huế.
Tại đó, đã có mặt hơn 40 anh chị từ TP.HCM, Nha Trang, Qui Nhơn, Buôn Ma Thuột, Đà Nẵng cũng đã về kịp. Những mái đầu bạc ấy lại hét toáng lên, rồi ôm nhau cười rạng rỡ. Ở một góc sân là các chị SV sư phạm, y khoa, HS Đồng Khánh một thời bây giờ đã thành những bà nội, bà ngoại ôm nhau và nước mắt ràn rụa. |
Còn nhiều người nữa vì bận công tác không về được, nhưng cũng có nhiều người của phong trào mãi mãi không về nữa: Bửu Chỉ (người đã vẽ những bức tranh bút sắt rực lửa), Trương Quốc Khánh (tác giả bài hát Tự nguyện), Nguyễn Phạm Kim Hùng (trưởng khối kế hoạch của THSV Huế)... Và cả những người đã nằm xuống khi cuộc đấu tranh vẫn chưa dứt như: Ngô Kha, Lê Minh Trường, Trần Quang Long, Nguyễn Thiết...
Một chiếc xe lăn tiến vào sân, mọi người xúm lại nhấc bổng lên hành lang. Đó là Hoàng Phủ Ngọc Tường, tổng thư ký THSV Huế năm 1963, dù bệnh tật vẫn không chịu vắng mặt.“Huế là nơi xuất phát tiên phong của phong trào đấu tranh của SVHS toàn miền Nam. Cũng từ đây, những phong trào đêm không ngủ, đốt xe Mỹ, chống quân sự học đường... lan tỏa đến Sài Gòn - anh Huỳnh Tấn Mẫm, chủ tịch THSV miền Nam bấy giờ, nghẹn ngào hồi tưởng - Huế cũng là nơi sản sinh ra nhiều nhân tài cho phong trào SVHS Sài Gòn như: Trần Quang Long, Trần Triệu Luật, Tôn Thất Lập, Trương Thìn...”. Anh Mẫm kể rằng ông tỉnh trưởng Thừa Thiên bấy giờ rất sợ lực lượng sinh viên vì cuộc đấu tranh của họ diễn ra công khai, nhưng đàn áp thì lập tức dư luận cả nước và thế giới lên án ngay. Anh Nguyễn Duy Hiền, bấy giờ là trưởng đoàn công tác xã hội THSV Huế, tâm sự: “Đã sống bên nhau và cùng vượt qua những ngày nóng bỏng nguy nan đó nên chúng tôi thương yêu nhau như anh em một nhà. 30 năm hay bao nhiêu năm nữa, tình cảm đó vẫn nồng ấm”. 
Phiên tòa sôi động nhất ngày 18-3-1972. Mười sinh viên cắt tay lấy máu viết khẩu hiệu "Tự do hay là chết" lên tường tòa án quân sự Bạch Đằng. Từ trái qua phải: Trương Văn Khuê, Nguyễn Duy Thông, Lê Văn Nuôi (giữa), Nguyễn Xuân Thượng, Lương Đình Mai... | - Thức lại những đêm không ngủ
Không khí lạnh cuối mùa bị đốt nóng lên bởi ngọn lửa của tình cảm 30 năm xa cách. Và họ lại kéo nhau lên sân khấu, ôm nhau hát vang những bài ca một thuở: Còn một ngày ta vẫn còn tranh đấu. Tiếng hát cứ kéo dài cho đến tối ở nhà kèn công viên 3-2, ngay trước giảng đường Đại học Sư phạm, và cạnh đó là Đại học Văn khoa (bây giờ là khách sạn Saigon Morin) - nơi được xem là chiến lũy của những người xuống đường, nơi mà họ đã biết bao đêm không ngủ để “hát cho đồng bào tôi nghe”.
|
“Tại đây, sau những đêm “hát cho đồng bào tôi nghe” là một vòng vây của cảnh sát chìm, cảnh sát nổi với súng tiểu liên, lựu đạn cay siết chặt” - nhạc sĩ Tôn Thất Lập, tác giả bài Hát cho dân tôi nghe, hồi tưởng trong sự lắng nghe chăm chú của đông đảo bạn trẻ sinh viên Huế. “Tiếng hát đi đầu để thúc giục lòng yêu nước. Đó là ý nghĩa của phong trào Hát cho đồng bào tôi nghe vang dậy cả miền Nam”. Và tiếng hát ấy đang vang dậy bên sông Hương: “Ngày nao loa vang dân xóm thôn cũng vừa lên đường”. Mọi người không ai bảo ai, tự nguyện kéo lên sân khấu, nắm chặt tay nhau, hát vang với hào khí ngất trời ngày nào. “Không ai ngăn nổi lời ca, lời ca mãi muôn đời, lời ca yêu mến người” - chị Thúy Liên, một giọng ca của phong trào từ Sài Gòn ra, tiếp tục cất tiếng.
Nhiệt độ tăng lên nóng hổi khi nhạc sĩ Miên Đức Thắng, một nhạc sĩ của phong trào, từ xa trở về quê với tuổi đã 62 nhưng giọng hát vẫn còn quá ư vạm vỡ và hào sảng. “Đất cho ta sống, quê hương ta bồng, đất cho ta chết, quê hương ta về”. Hơn 30 năm trước, cũng chính vì bài Hát từ đồng hoang này mà Miên Đức Thắng đã bị chế độ ngụy kết án khổ sai. Họ đã hoảng sợ tiếng hát - một thứ vũ khí “đặc hữu” của những người xuống đường, như nhạc sĩ Tôn Thất Lập nói: “Nếu thế hệ trước “xếp bút nghiên lên đường tranh đấu” (lời của nhạc sĩ Lưu Hữu Phước), thì thế hệ chúng tôi lại cầm bút nghiên xuống đường đấu tranh. Vũ khí của chúng tôi là tri thức, là nghệ thuật”. Điều đó đã được nhà thơ Võ Quê tiếp tục thể hiện với bài thơ sục sôi một thời Thừa Phủ ơi, lòng ta hồng biển lửa...
Đó là đêm thứ hai họ gặp lại nhau khá đủ ở Huế sau 30 năm, trong những ngày tháng ba bồi hồi này, và cũng là đêm thứ hai tiếp tục không ngủ. Tiếng hát, tiếng đàn tiếp tục kéo dài ở ngôi nhà Tổng Hội. Và nhạc của Trần Long Ẩn, Trương Quốc Khánh, Nguyễn Văn Sanh, Xuân An; và thơ của Lê Văn Ngăn, Lê Gành, Trần Vàng Sao, Trần Phá Nhạc, Đông Trình... vẫn liên tục vang dậy như những ngày nào xuống đường đầy khí phách. (TTOL) |
