Công đâu, công uổng, công thừa

Công đâu gánh nước tưới dừa Tam Quan

"Thương hiệu" dừa Tam Quan đã có chỗ đứng trong lòng người Việt Nam từ ngàn xưa qua câu ca dao mộc mạc đậm chất thôn quê ấy. Còn hôm nay đến với Tam Quan ta sẽ biết đến một thứ đặc sản biển mang tên cá bò gù, còn gọi là cá ngừ đại dương (CNĐD). Có thể nói đánh bắt CNĐD là nghề mới ở Tam Quan nhưng nó đã mở ra hướng làm ăn đầy triển vọng đối với tàu đánh bắt xa bờ.

- Mới một chuyến ra khơi đầu năm mà nhà tôi đã thu về hơn một trăm triệu rồi đấy. Cứ đà này đến cuối năm tôi sẽ trả hết khoản nợ hai trăm bảy chục triệu cho Nhà nước.

- Nghề đánh bắt CNĐD chắc vất vả lắm bác nhỉ? Tôi hỏi.

- Dễ ợt ! Chỉ có điều phải đi xa, chi phí theo đó cũng khá cao. Mỗi chuyến đi kéo dài cả tháng, tốn gần 40 triệu đồng. Tàu nào làm được hai tấn coi như lãi gần 100 triệu rồi đấy.

Theo tính toán của ông, giá một kg CNĐD hiện tại được các công ty xuất khẩu thu mua 70 ngàn đồng. Mỗi tàu ra khơi đánh được ba bốn chục con là coi như "trúng mánh", vào bờ là có người đến mua ngay. Nói đến khâu thu mua, ông Chín Định quay sang giới thiệu với chúng tôi một người có tiếng ở đất Tam Quan: anh Hai Thống. Hai Thống làm nghề thu mua CNĐD từ năm 1992 đến nay nên có nhiều kinh nghiệm trên thương trường. Anh cho biết: Vào mùa CNĐD (từ tháng 12 đến tháng 6 năm sau) mỗi ngày công ty anh mua vào khoảng 2 tấn. Chỉ tính riêng cửa biển Tam Quan này đã có trên 10 điểm thu mua CNĐD, qui mô cỡ như công ty của anh. Khâu tiêu thụ là rất thuận lợi, ngư dân có bao nhiêu thương nhân mua bấy nhiêu. Xã Tam Quan Bắc này ngoài "cái nhất" về số phương tiện đánh bắt CNĐD (247 chiếc thuyền) còn có một kỷ lục khác mà chưa địa phương nào "phá" được, đó là đã bắt được con cá có trọng lượng nặng nhất: 204 kg ! Cách đây 3 năm, ông Lê Đợi ở thôn Thiện Chánh 1 câu được con cá này, nó to như con trâu mộng. Theo Hai Thống, đây là con CNĐD lớn nhất mà anh được tận mắt nhìn thấy. Nhiều người cho rằng nó còn "nhất" cả tuyến ven biển miền Trung, bởi thông thường trọng lượng mỗi con chỉ từ 40-100 kg mà thôi. Bài toán tiêu thụ sản phẩm coi như đã được giải quyết, vấn đề còn lại là làm thế nào để có CNĐD mà bán…

Làm việc với Chủ tịch UBND xã Tam Quan Bắc, anh Đào Duy Hội, chúng tôi được biết, vốn đầu tư cho loại hình đánh bắt xa bờ này là rất lớn, mỗi phương tiện từ 500 triệu đồng trở lên. Ngư dân Tam Quan Bắc thường hùn vốn làm chung, khi có của ăn của để sẽ tính chuyện "ra riêng". Đấy cũng là một cách "gỡ rối" về vốn đối với những hộ gia đình kinh tế còn eo hẹp. Chủ tịch xã vui vẻ cho chúng tôi biết thêm: xã Tam Quan Bắc là địa phương đứng đầu về phát triển kinh tế của huyện Hoài Nhơn. Chỉ riêng lĩnh vực ngư nghiệp, năm 2004 tổng sản lượng đánh bắt của xã đạt 5 ngàn tấn, tương đương 110 tỉ đồng (riêng CNĐD là 1,5 ngàn tấn, khoảng 90 tỉ đồng). Năm 2004 thu nhập bình quân đầu người của xã đạt 5,2 triệu đồng (cao nhất huyện). "Câu lạc bộ tỉ phú" xuất hiện ngày càng nhiều ở Tam Quan Bắc. Nhiều hộ gia đình từ tay trắng, nhờ phát triển nghề đánh bắt CNĐD nay đã tự mua sắm phương tiện ngư cụ làm ăn. Điển hình như hộ anh Phan Ngọc Dũng, anh Tứ ở thôn Tân Thành 2, mỗi gia đình hiện nay có tới 4 tàu đánh bắt xa bờ, tổng giá trị tài sản hơn 2 tỉ đồng. Số thu nhập ở mức 500 triệu đồng mỗi năm, theo chủ tịch xã, thì có đến hàng trăm. Để khai thác có hiệu quả nghề đánh bắt CNĐD và tham gia bảo vệ tốt an ninh trên biển, xã đã xây dựng thí điểm mô hình tự quản tàu thuyền qua việc hình thành 2 "tập đoàn đánh bắt xa bờ". Bên cạnh đó lãnh đạo chính quyền địa phương còn phối hợp chặt chẽ với trạm biên phòng Tam Quan liên tục mở các lớp bồi dưỡng kiến thức về quốc phòng an ninh cũng như tuyên truyền vận động bà con ngư dân chấp hành tốt các quy định của Nhà nước về biển. Ý thức làm chủ vùng biển, tương thân tương ái giúp đỡ nhau khi gặp khó khăn hoạn nạn của bà con ngư dân không ngừng được nâng lên. Những năm gần đây, bà con đã tích cực cung cấp thông tin cho bộ đội biên phòng trong công tác bảo vệ chủ quyền an ninh vùng biển, trực tiếp cứu hộ cứu nạn đưa vào bờ nhiều tàu thuyền trong nước và nước ngoài bị tai nạn trên biển…

• Trăn trở từ làng cá

Trở lại với công việc thường ngày của các "thợ săn" CNĐD. Tại điểm thu mua cá Thiện Chánh 1 chúng tôi may mắn được gặp gỡ trò chuyện với anh Đào Duy Tuấn - một ngư dân có thâm niên gần 20 năm "lăn lộn" nơi đầu sóng ngọn gió. Sau chuyến đi kéo dài 24 ngày "bỏ túi" hơn 2 tấn CNĐD, Tuấn vui ra mặt. Trong khi bạn tàu mỗi người một hướng tranh thủ nghỉ "xả hơi", Tuấn gấp gáp bán cho xong cá, lo việc hậu cần để chuẩn bị cho chuyến ra khơi bốn ngày hôm sau. Anh thật thà cho biết, chuyến đi vừa rồi "trúng quả đậm" nên cần phải chạy đua với thời gian. Vào thời buổi ăn nên làm ra, thời gian quý hơn vàng. Tuấn kể: Sau chuyến hành trình kéo dài 5 ngày đường, đến chập choạng tối tàu bắt đầu giăng câu. Do luồng CNĐD thường xuất hiện trên một chu vi rộng lớn nên giàn câu phải quây kín ở bán kính hơn 10 hải lý. Thả câu xong, ngư dân tranh thủ đi kiếm mồi (cá chuồn hoặc mực) cho đợt thả câu sau, rồi về tàu "phục" chờ…. kết quả. Cứ khoảng 9 tiếng đồng hồ, các ngư dân lại nâng giàn câu lên một lần. Tuy nhiên đoạn nào trúng CNĐD thì họ đã biết từ trước, bởi khi bị dính câu, loại cá này thường quậy rất mạnh. Tuấn cho biết thêm: có những con to quá khổ, các ngư dân phải tìm cách làm cho nó kiệt sức hoặc giết chết dưới nước rồi mới dám đưa lên tàu. Lặng lẽ đắm mình giữa sóng và gió, thế nhưng khi "trúng quả đậm" là lập tức chiếc máy bộ đàm kết nối "đường dây nóng" vào bờ ngay. Cũng nhờ có chiếc máy này mà trong quá trình làm ăn trên biển, tàu nào lỡ gặp phải rủi ro đều được đồng nghiệp cứu hộ cứu nạn rất kịp thời.

Tôi hỏi Tuấn:

- Làm được cá, khâu bảo quản của các anh thế nào trong suốt gần một tháng trời lênh đênh trên biển?

- Đây là hải sản quý nên bọn em chỉ ướp toàn bằng đá. Mỗi chuyến đi ít nhất phải mua 600 cây đá lạnh cho vào khoang. Mình không phụ thuộc vào thời gian, hôm nào có nhiều cá và nhắm thấy lượng đá ướp lạnh không thể kéo dài là bọn em cho tàu quay vào bờ, bán xong lại ra.

- Các bạn thợ trên tàu anh làm công hay ăn theo sản phẩm ?

- Chủ yếu ăn chia theo sản phẩm. Tuy nhiên họ đâu chỉ làm mỗi nghề CNĐD. Tranh thủ thời gian rảnh, anh em thả câu kiếm mồi bán lại cho mình, nên thu nhập cũng khá, bình quân từ 3-7 triệu đồng mỗi người một chuyến.

Tôi thử làm phép tính đơn giản với 8 người làm công trên tàu cùng các khoản phí tổn khác ước chừng 35 triệu đồng. Vậy là trong chuyến đi vừa qua gia đình anh Tuấn thu về 2 tấn CNĐD, lãi xấp xỉ 100 triệu đồng. Quá lớn đối với mức thu nhập bình quân của người Việt Nam.

Các ban ngành đoàn thể của xã đang tích cực phối hợp với trạm biên phòng Tam Quan tuyên truyền vận động bà con tạo mọi điều kiện để các em sớm quay trở lại trường lớp. Theo quan điểm của anh Hội, đấy chỉ là biện pháp trước mắt, còn về lâu về dài chính quyền địa phương và các ngành chức năng cần có quy định chặt chẽ hơn, kiên quyết không để tình trạng nêu trên trở thành vấn đề nan giải ngay tại địa phương mình…

• Lời kết

Sau gần một buổi nhâm nhi quanh chuyện thơ với cá, dường như vẫn chưa thỏa được nỗi lòng, ông Chín Định lấy bút "tốc ký làm thơ":

"Xuân về vãn cảnh bến Tam Quan

Ngư phủ mừng vui đón bạn vàng

Tấp nập tàu thuyền khoang đầy cá

dân giàu nước mạnh được an khang".

Lời thơ mộc mạc, dân dã như chính tấm lòng của ngư dân vùng Tam Quan vậy. Viết xong, Chín Định đọc cho mọi người cùng nghe và không quên nhắn gởi tôi "nhớ sửa giúp chỗ nào thấy chưa khớp". Tôi hiểu và rất trân trọng tấm lòng của ông bởi đó là tâm trạng chung của ngư dân vùng cửa biển Tam Quan trước một vụ mùa CNĐD đầy hứa hẹn.

(Baobinhdinh)