Năm 1998, Nhà máy lọc dầu Dung Quất động thổ. Hình ảnh một quả đồi được san ủi trong thời gian ngắn đã thôi thúc một số dự án khác cùng đẩy nhanh tiến độ. Thế nhưng càng về sau sự chậm trễ càng kéo dài, các dự án cũng khởi công rồi... để đó chờ nhà máy lọc dầu!
- Nhà máy mới... nhúc nhích!
Đi dọc các con đường ở Khu kinh tế Dung Quất, người ta dễ dàng thấy những bảng chỉ dẫn về cảng nước sâu và nhà máy lọc dầu. Thế nhưng bây giờ nhà máy này chỉ là một bãi đất trống rộng mênh mông (100ha) được rào tường cẩn thận. Vào mùa mưa, khi cỏ lên xanh thì nơi đây trở thành đồng cỏ chăn nuôi khá lý tưởng. Năm 1998, phía VN là chủ đầu tư nhà máy lọc dầu tính toán là đến năm 2001 sẽ hoàn tất. Tuy nhiên, kế hoạch thay đổi vào năm 1999: hình thành liên doanh với Nga theo tỉ vốn 50/50. Theo các quan chức của Ban quản lý Khu kinh tế Dung Quất, đây chính là mấu chốt xảy ra mâu thuẫn trong các quyết sách để xây dựng nhà máy lọc dầu. Theo Ban quản lý Khu kinh tế Dung Quất, tính đến nay đã có 53 dự án được cấp phép với tổng số vốn đăng ký là 2 tỉ USD và đã có 13 đơn vị đi vào hoạt động. |
Chọn thiết bị công nghệ nào, chủng loại sản phẩm gì..., cả hai bên cùng dùng dằng trong suốt bốn năm (vì tỉ lệ phiếu biểu quyết ngang bằng nhau), đến năm 2002 liên doanh này tan vỡ. Phía VN phải “thối lại” vốn góp và khoản chi phí nhân công tiền lương... trong bốn năm trở thành muối bỏ biển! Sự biến động về sắt thép, đồng euro tăng giá khiến dự toán chi phí ban đầu trở nên lạc hậu. Khi VN đứng ra tự đầu tư, thiết kế của một số gói thầu của nhà máy không còn phù hợp nữa. Ngày 13-10-2003, Chính phủ cho phép bổ sung hai phân xưởng để sản xuất các loại nhiên liệu phù hợp với thị trường hiện nay. Và lại tiếp tục “thiết kế” lại gói thầu số 1. Cho đến ngày 17-5, Tổng công ty Dầu khí VN (Petrovietnam) chính thức ký hợp đồng EPC số 1+4 dự án Nhà máy lọc dầu Dung Quất với tổ hợp nhà thầu TPC theo hình thức hợp đồng trọn gói, chìa khóa trao tay. Tổ hợp nhà thầu TPC gồm các đơn vị là Công ty Technip (Pháp), Technip Geoproduction (Malaysia), JGC (Nhật Bản) và Tecnicas Reunidas (Tây Ban Nha). Tiến độ thực hiện hợp đồng là 44 tháng kể từ ngày hợp đồng có hiệu lực (ngày 25-6). Trị giá hợp đồng khoảng 1,56 tỉ USD. Giá trị của cả nhà máy công suất 6,5 triệu tấn/năm này sẽ vào khoảng 2,5 tỉ USD. Như vậy giá thành gói thầu số 1+4 (bao gồm 14 phân xưởng trong nhà máy) cũng như giá thành cả nhà máy nói chung đã cao gấp đôi so với khi dự án này được thông qua tại kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa X (năm 1997). Cảng nước sâu Dung Quất không biết qui trình khảo sát ra sao mà khi thi công đê chắn sóng dài 1.600m, đến đoạn vươn ra biển 500m thì bất ngờ phát hiện túi bùn. Theo Ban quản lý Khu kinh tế Dung Quất, tổng dự toán của con đê này là 50 triệu USD, giờ phải làm thêm dự án xử lý túi bùn tốn kém 23,8 triệu USD nữa!  | - Không thể nằm chờ “lọc dầu”!
Khu kinh tế Dung Quất bây giờ đã hình thành nhiều phân khu công nghiệp, phía đông, phía tây rộng hàng ngàn hecta, nhưng đi dọc các phân khu chỉ là những bãi đất trống. Thỉnh thoảng gặp những nhà máy với cần cẩu vươn lên trời chịu nắng chói chang. Lilama (một dự án chế tạo thiết bị máy móc cho Dung Quất đầu tư hàng trăm tỉ đồng) là một nhà máy như thế. |
Phân xưởng rộng hàng ngàn mét vuông nhưng chỉ có một bảo vệ ngoài cổng. Trong sân, một vài công nhân đang sơn sửa các trục cần cẩu bị gỉ sắt vì gió biển. Các công nhân ở đây cho biết họ luôn nghỉ ở nhà, khi có việc thì được điều động trở lại để dọn dẹp phân xưởng, sơn quét thiết bị chống gỉ. Ông Nguyễn Sơn Lâm - giám đốc Nhà máy nước BOT Dung Quất - cho biết sau khi khởi công Nhà máy lọc dầu Dung Quất, giữa năm 1999 đơn vị của ông đã phải cấp tốc triển khai xây dựng trong vòng 13 tháng để cung cấp nước cho khu vực. Theo kế hoạch, giai đoạn đầu nhà máy nước có công suất 15.000m3/ngày. Triển khai các ống nước dọc ngang, để rồi mấy năm qua nhà máy nước cũng chỉ bán được 300m3/ngày. Đến nay nhà máy phải chịu lỗ 5 tỉ đồng, gần bằng chi phí xây nhà máy. Sự chờ đợi nhà máy lọc dầu “rục rịch” dường như đã làm cạn lòng kiên nhẫn của các nhà đầu tư. Chính vì vậy, một phương án khác đã được chấp thuận: dự án chuyển đổi khu công nghiệp lọc hóa dầu thành Khu kinh tế Dung Quất được Chính phủ thông qua vào tháng 3-2005. Đó là hướng mới mà các nhà quản lý của Khu kinh tế Dung Quất xúc tiến trong thời gian qua và một số dự án mới bắt đầu đầu tư vào Dung Quất. Có nhất thiết phải “ăn theo” Nhà máy lọc dầu Dung Quất? Giám đốc một nhà máy sản xuất than lọc nước thải và bêtông khô cho biết nhờ những chính sách thông thoáng đầu tư và hạ tầng cơ sở hoàn chỉnh, hoạt động của nhà máy ông vẫn thuận buồm xuôi gió, toàn bộ sản phẩm của nhà máy đã được xuất qua cảng Dung Quất thuận lợi. Trong báo cáo của Ban quản lý Khu kinh tế Dung Quất, cảng Dung Quất vẫn là điểm sáng nhất trong toàn bộ bức tranh. Quí 1-2005 sản lượng hàng hóa qua bến số 1 đạt 180.000 tấn, gần bằng sản lượng hàng hóa cả năm 2003. Ban quản lý cũng đang xúc tiến hình thành tuyến container đi TP.HCM và các cảng thuộc các nước vùng Đông Bắc Á. Ông Trần Lê Trung - trưởng Ban quản lý Khu kinh tế Dung Quất - nói rằng những dấu hiệu khởi sắc ban đầu mà Dung Quất có được như vậy chính là nhờ việc “gạt bỏ tư tưởng nằm chờ lọc dầu”. (TTOL) |
