Đến Phú Yên, bên cạnh ngắm nhìn thắng cảnh thiên nhiên tươi đẹp, tham dự những buổi lễ cầu ngư uy nghi của cư dân ven biển hay các lễ hội rộn rã cồng chiêng của đồng bào dân tộc miền núi, du khách còn có dịp nghe âm thanh của đàn đá, kèn đá thánh thót vang vọng tiếng người xưa.

Trải qua quá trình phát triển lịch sử lâu dài, cộng đồng các dân tộc ở Phú Yên đã sáng tạo ra nhiều loại nhạc cụ, đặc biệt là đồng bào các dân tộc miền núi Phú Yên đã có những đóng góp đáng kể cho kho tàng âm nhạc Phú Yên với những nhạc cụ độc đáo như : Cây sáo “Đinh Buốc cho ùk“ có giai điệu hay nhưng sầu thảm như tiếng khóc, “Đàn Goong” rung lên âm thanh vui tươi, rộn rã như hợp xướng của dàn chiêng Arap, “Đàn Pi tắt” âm điệu nhẹ nhàng như lời ru của gió, “Đàn K’ny” và “Đàn T’rưng” réo rắc như tiếng suối reo, cùng những giai điệu cồng chiêng, trống đôi, trống cái rộn rã thúc giục trong các lễ hội của đồng bào các dân tộc miền núi Phú Yên: “Chiêng Trum” gồm 3 chiếc (lớn, trung và nhỏ) đều có núm ở giữa, được hoà tấu cùng trống đôi trong các lễ hội đâm trâu, bỏ mả. “Chiêng Mu hum” gồm có trống cái, chiêng núm và 6 chiêng không có núm kết hợp tạo thành một dàn chiêng dùng trong hội ăn mừng cơm mới, hội chúc mừng sức khoẻ, lễ hội đâm trâu, cúng giàng. Bộ chiêng Arap gồm 3 cồng lớn, 4 cồng nhỏ, 1 trống cái, 1 não bạc, 1 lục lạc và 7 chiêng nhỏ kết hợp dùng trong lễ bỏ mả của đồng bào Ê đê, Ba na và Chăm H’roi.

Đàn đá Tuy An

Được phát hiện tại Hòn Núi Một thuộc thôn Trung Lương, xã An Nghiệp, huyện Tuy An. Năm 1990 tìm thấy thanh đá đầu tiên khi gõ phát ra âm thanh và hơn một năm sau mới tìm thấy thanh đá thứ tám. Chúng không phải là “đá kêu” mà là một bộ đàn đá được đánh giá là hoàn chỉnh nhất trong tất cả các bộ đoàn đá đã được phát hiện tại Việt Nam, kể cả bộ đàn đá đang lưu giữ tại Bảo tàng ở Pari (Pháp).
   Theo kết quả nghiên cứu khoa học thì bộ đàn đá Tuy An là sản phẩm lâu đời của cộng đồng người đã từng sinh sống trên đất nước Việt Nam, có niên đại vào khoảng nửa đầu thiên niên kỷ I trước Công Nguyên, thuộc loại thang âm điệu thức gần gũi với các loại thang âm dân tộc khu vực Nam Á, Đông Nam Á và có khả năng diễn tấu một số bài dân ca, dân nhạc của một vài tộc người đã từng cư ngụ trên lãnh thổ Việt Nam. Đây là di sản văn hoá có giá trị lịch sử của cộng đồng dân tộc Việt Nam nói chung và của miền Trung cũng như tỉnh Phú Yên nói riêng.

Kèn đá (Hai cổ vật bằng đá khi thổi phát ra âm thanh)

Được phát hiện dưới lòng một phế tích Chăm Pa ở thôn Phú Cần, xã An Thọ, huyện Tuy An và đã được giữ gìn và sử dụng qua bảy đời các vị trụ trì của chùa Hậu Sơn, ước khoảng trên 150 năm. 
Theo các nhà nghiên cứu khoa học: hai cổ vật này được con người (có khả năng là sản phẩm của tổ tiên người Chăm) chế tác từ đá bazan có tại địa phương, niên đại của hai cổ vật ở vào khoảng trước thế kỷ VII. Cặp kèn đá này có khả năng hoà tấu không những với đàn đá Tuy An, mà còn cả với các nhạc khí hiện đại. Việc phát hiện ra cặp kèn đá này có ý nghĩa rất lớn về nhiều mặt, trong đó có việc phục vụ cho tham quan du lịch, nghiên cứu khoa học, tìm hiểu văn hoá lịch sử dân tộc … Nếu có dịp đến thăm Bảo tàng tỉnh Phú Yên du khách sẽ có dịp được thưởng thức những âm điệu tuyệt vời của đàn đá và kèn đá.

(Phuyentourism)