110 năm tuổi với một thành phố là còn quá trẻ để nói chuyện hoài cổ, tìm lại dấu xưa. Nhưng với Đà Lạt, dường như khác. Ngày Đà Lạt có bốn mùa. Hình như vì thế mà 110 năm trở nên xa mịt mờ. Và quả thật, rêu cỏ đã sớm lan trên những phế tích hôm nay tôi lần tìm lại trong một tour ba-lô tự do…

Ngôi biệt thự được xây theo kiến trúc Nam Pháp nằm lặng lẽ trên đỉnh đèo Prenn là nơi được dệt nhiều huyền thoại về… ma.  Những tiếng hú rợn người giữa đêm khuya, những bóng trắng chập chờn dưới chân đồi, những bàn tay vô hình mở cửa khi đêm về… Những câu chuyện như thế lưu truyền, gây tò mò cho không ít người !

"Hồn ma" biệt thự hoang...

Lần theo những bậc rêu mềm phủ dày bậc tam cấp cao, trước mắt tôi, những cửa sổ cũ kỹ, dãy hành lang ẩm ướt và cái cảm giác lạnh gai người vẫn đeo đuổi, chỉ cần một ngọn cỏ chạm vào chân cũng có thể giật thót mình. Nhiều năm,  biệt thự hoang này cũng đã trở thành nơi "tạm trú",  qua đêm của những người lang thang, kể cả những cô gái giang hồ… Và, những câu chuyện rùng rợn cứ thế được truyền miệng khiến ngôi nhà thêm ấn tượng âm u; nằm ngoài sinh khí chung của thành phố.

Có vẻ "sáng sủa" hơn, nhưng cũng chung số phận là những biệt thự bỏ hoang trong lòng thành phố. Đà Lạt có khoảng 1.500 biệt thự cũ xây thời Pháp; tập trung trên hai con đường chính là Trần Hưng Đạo (16 biệt thự) và Lê Lai (20 biệt thự). Số còn lại nằm rải rác trên những con đường Quang Trung, Lý Tự Trọng, Hùng Vương… Từ 1992, khu biệt thự Trần Hưng Đạo được giao cho công ty Du lịch  Lâm Đồng đưa vào làm tài sản góp vốn liên doanh với tập đoàn Danao- Hongkong. Nhưng từ khoảng 1994 trở đi, vì trục trặc tài chính, liên doanh này buông tay, thả nổi...

Những biệt thự được quy hoạch  xây dựng khá chăm chút, nhưng những năm gần đây trở thành khu nhà hoang lạnh. Gần đây, những  biệt thự được xây theo kiến trúc Anglo- Normand, Basques… hài hoà với địa hình đồi trên đường Lê Lai gần đây bị dân lấn chiếm làm trại chăn nuôi gia súc. Rất may, Nhà nước đã kịp  can thiệp, trả lại không gian biệt thự cho… biệt thự.

Phế tích nông trại O'neil

Từ đường Lê Lai, có thể phóng tầm mắt nhìn lên đồi Cam Ly thấy những bức tường gạch còn sót lại nham nhở, cây cỏ um  tùm. Đây là phế tích nông trại O'neil được xây dựng từ những năm 1930, cùng với nông trại Đăng-kia. Đây từng là nông trại kiểu mẫu của góa phụ O'neil, trồng cà phê, nuôi bò sữa và có cả cơ sở chế biến ướp lạnh thực phẩm. Tính cơ giới hoá đến độ mẫu mực. Theo tư liệu từ tạp chí Indochine năm 1942, nông trại này cùng những đập nước ở suối Cam Ly bị một cơn mưa bão lớn làm điêu tàn...Len qua đám dã quỳ um tùm,  có thể thấy những bàn thờ,  một số vật dụng vỡ vụn, những khung cửa sổ phủ rêu lặng lẽ.

Đáng tiếc, hiện nay,một góc phế tích quý giá này bị nông dân tận dụng làm… chuồng bò !

Đà Lạt, vén lớp sương mù …

Một chuyên gia kinh tế có nhiều năm tuổi trẻ gắn bó với Đà Lạt, trong lần quay về phố núi  gần đây, có gợi ý: "Đà Lạt là xứ sở giàu sương mù huyền thoại, đặc biệt là "kho" chuyện ma xoay quanh những ngôi biệt thự cổ, sao không nghĩ đến chuyện xây dựng những  tour cho du khách được tham quan, thậm chí... ngủ đêm trong những biệt thự hoang để khám phá, tìm cảm giác mạnh? ". 

Bên cạnh đó, với những người  có chút máu thịt với Đà Lạt, có thể có những địa chỉ cụ thể như O'neil để tìm đến và khám phá lại bóng dáng  một Đà Lạt xưa, không bê- tông nhà hộp tràn lan bát nháo, mà từ những viên gạch và những vết rêu phong thời gian loang đổ.

(SGTT)