Đất nước yên bình, nhưng năm nào cũng xảy ra những vụ chết người tập thể thương tâm. Đặc biệt là đối với ngư dân vùng duyên hải miền Trung. Thiên tai khắc nghiệt, nhưng phải chăng chúng ta không còn phương cách để né tránh, hạn chế? Sau khi Báo Lao Động đăng loạt bài về vấn đề cứu hộ cứu nạn trên biển, 2 vụ tàu đánh cá bị nạn xảy ra chết người ở Quảng Nam và những bất cập khi triển khai chương trình đánh bắt hải sản xa bờ của Chính phủ, một số cơ quan chức năng địa phương đã lên tiếng ủng hộ, góp ý về những biện pháp hạn chế rủi ro cho tàu biển và ngư dân khi xa khơi.

Phải luật hoá nghề đi biển
Bình quân mỗi tỉnh ở duyên hải miền Trung-từ Quảng Bình đến Ninh Thuận có 2.000 tàu biển khai thác hải sản. Thuỷ thủ đoàn trên mỗi tàu từ 8 đến 25 người. Như vậy, sẽ có hàng trăm ngàn người ra khơi trên tổng số hơn 20.000 tàu thuyền đánh cá ở các tỉnh miền Trung. Tuy nhiên, luật hoá về các vấn đề giao thông đường thuỷ trên biển, đánh bắt, buôn bán, vận chuyển hải sản... hiện còn quá ít. Thực tế, quản lý vấn đề này đang bị thả lỏng, mỗi địa phương áp dụng một kiểu khác nhau nhưng có điểm chung là yếu, thiếu hiệu quả và ngư dân phải gánh chịu nhiều rủi ro, bất trắc với nghề biển.

GĐ Sở Thuỷ sản nông lâm TP.Đà Nẵng, Trần Văn Huy nói: Mỗi địa phương vài ngàn tàu biển không phải là nhiều, nhưng thực ra không quán xuyến nổi vì nghề này rất phức tạp. Sở thuỷ sản mỗi địa phương có trách nhiệm quản lý, cấp giấy đăng ký, sổ danh bạ thuyền viên, đăng kiểm, phương pháp đánh bắt, buôn bán hải sản... và cả việc cứu hộ tàu, tính mạng ngư dân. Trên lý thuyết, địa phương chịu trách nhiệm với tàu của mình, nhưng khi ra khơi, ngư dân đi đâu, đánh gì, đánh bắt như thế nào và bán hải sản cho ai, nơi nào là tuỳ thuộc vào từng tàu, từng ngư dân. Tàu của các địa phương đi lại, hoạt động đan xen lẫn nhau. Chính vì vậy mà khi xảy ra sự cố trên biển thì chính quyền và ngành thuỷ sản lúng túng. Cụ thể như tàu 9198 của ngư dân tỉnh Quảng Nam bị chết máy, trôi dạt trên biển 13 ngày ở vùng biển Khánh Hoà, UBND tỉnh Quảng Nam không thể điều động chính quyền, bộ đội biên phòng, hoặc tàu thuyền của ngư dân tỉnh Khánh Hoà ứng cứu được. Ngay con tàu 1431 cùng 20 ngư dân huyện Núi Thành bị mất tích trong bão số 2 ở vùng biển Bình Định thì lực lượng tìm kiếm, cứu hộ cũng phải vượt hàng trăm hải lý từ Quảng Nam vào để thực hiện nhiệm vụ. Hoặc trường hợp hàng chục tàu của ngư dân Nghệ An tham gia vận chuyển, buôn hàng lậu trên biển (đã bị lực lượng biên phòng Đà Nẵng bắt giữ năm 2003) thì chính quyền sở tại cũng không hề hay biết. Sở dĩ trách nhiệm của cơ quan quản lý xưa nay chưa được "sờ" đến vì luật chưa được cụ thể hoá.

Chặn ngay những cái chết tập thể!
Xin nhắc lại, cũng cơn bão số 2, ngày 25.5.1989, riêng tỉnh Quảng Nam-Đà Nẵng (cũ) đã có 124 người chết, 70 người mất tích, 49.000 ngôi nhà sập đổ hoàn toàn... Trong đó, nơi gánh chịu nhiều mất mát, thiệt hại nhất là ngư dân đi biển. Cũng cơn bão số 2, ngày 12.6.2004, miền Trung đã tang thương với hàng chục người chết và mất tích, tàu thuyền bị đánh chìm... Khi biển yên, nỗi đau dần lặng, các cơ quan chức năng mới nhìn thấy được sự chủ quan đáng trách của ngư dân. Mà để xảy ra sự chủ quan đó khi ra khơi lại là trách nhiệm của chính quyền và các đơn vị chức năng liên quan.

Ông Lê Minh Ánh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam khẳng định: "Không thể để những cái chết tập thể tiếp tục xảy ra!". Quảng Nam buộc phải cách tân công tác phòng chống lụt bão và cứu hộ cứu nạn tàu biển. Theo đó chấn chỉnh ngay việc quản lý tàu thuyền, công tác đăng ký, đăng kiểm, thực hiện phân công trách nhiệm, quyền hạn rõ ràng cho những đơn vị liên quan công tác cứu hộ cứu nạn tàu biển và ngư dân. Việc thành lập các tổ, nhóm, đội tàu tương hỗ khi ra khơi trước mắt giúp nhau trong bão biển, hoạn nạn, nhưng về lâu dài sẽ tính đến vấn đề tương trợ nhau trong khai thác, bán sản phẩm".

Chỉ huy trưởng, Bộ đội biên phòng tỉnh Quảng Nam-đại tá Lê Thanh Tùng cũng cho biết, những giải pháp cách tân của Quảng Nam trong công tác cứu hộ cứu nạn tàu biển hiện nay là ngoài thông lệ. Trên cơ sở thực tiễn và nhu cầu trước mắt của ngư dân, các cơ quan tham mưu ở Quảng Nam đã kiến nghị UBND tỉnh lập những quy chế riêng trong vấn đề quản lý và cứu hộ tàu biển của tỉnh. Tuy nhiên về lâu dài, theo tôi phải có những quy định thống nhất trên toàn quốc, để có sự chỉ đạo, phối hợp thực hiện hợp lý, toàn diện hơn vì khi ra khơi, tàu đánh cá hoạt động trên cả lãnh hải Việt Nam.

Vấn đề nóng bỏng nhất là cứu nạn tàu và ngư dân trên biển vẫn chưa được cụ thể hoá và có những quy định chung trên toàn quốc. Ông Nguyễn Ngọc Châu, GĐ Cảng vụ Đà Nẵng kiêm GĐ Trung tâm phối hợp tìm kiếm cứu nạn hàng hải khu vực 2 cho biết, chuyên nghiệp nhất về con người, hiện đại về phương tiện cứu hộ như trung tâm chúng tôi cũng chỉ hoạt động trong tầm 250 hải lý trở lại. Mặt khác trách nhiệm chính trong vấn đề cứu hộ cứu nạn tàu đánh cá là thuộc chính quyền và ngành thuỷ sản địa phương. (Mà như trên đã nói, năng lực của địa phương và ngành thuỷ sản còn yếu kém,lúng túng và không chuyên nghiệp-PV). Vì vậy, Chính phủ, Bộ Thuỷ sản cần sớm có những quy định chung, cụ thể từng trường hợp để tăng cường quản lý và thực hiện có hiệu quả hơn trong công tác cứu hộ, cứu nạn tàu biển. Trước tiên là hạn chế những cái chết thương tâm xảy ra thường xuyên vào mùa bão biển.

(LĐ)