Trong 41 giải thưởng Nhà nước về khoa học và công nghệ năm 2005 vừa được công bố thì cụm công trình Sử thi Tây Nguyên của GS-TSKH Phan Đăng Nhật (nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa dân gian Việt Nam) là một trong những công trình thuộc lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn được đánh giá cao. Với cụm công trình được giải này của GS-TSKH Phan Đăng Nhật thì đây là lần đầu tiên có công trình khoa học về sử thi và lần đầu tiên có một "nhà sử thi học" được tôn vinh.

Có thể nói, thế giới lần đầu tiên biết đến sử thi Tây Nguyên thông qua tác phẩm "Bài ca Đam San" của L.Sabatier xuất bản tại Pháp từ năm 1927. Gần đây, các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, trong đó có GS-TSKH Phan Đăng Nhật, còn tiếp tục phát hiện trong các sắc tộc Tây Nguyên những tác phẩm sử thi khá độc đáo như Đam Di, Chilơkok, Khinh Dú, Đăm Dơroăn, Y Prao, Mhiêng, Đam Noi, Xing Gion, Hơ Diêu, Diôông... Các nhà khoa học đã không hoàn toàn chủ quan khi cho rằng không nơi nào trên đất nước Việt Nam lại tìm thấy nhiều sử thi như ở Tây Nguyên. Thậy vậy, theo báo cáo sơ kết 3 năm thực hiện Dự án "Điều tra, sưu tầm, bảo quản, biên dịch, và xuất bản kho tàng sử thi Tây Nguyên" do Văn phòng Dự án công bố mới đây thì "Đã tiếp nhận 3.321 băng ghi âm (độ dài 90 phút, tương đương với 4.981 giờ hát - kể của nghệ nhân), thuộc 513 tác phẩm đăng ký". Nếu tính theo bộ thì mỗi dân tộc/tộc người thường có một, hai bộ, mỗi bộ gồm hàng mấy chục cho đến mấy trăm tác phẩm sử thi đơn thể...

Chính vì đánh giá được giá trị to lớn của sử thi Tây Nguyên mà GS Phan Đăng Nhật đã chuyên tâm nghiên cứu mảng văn hóa này trong rất nhiều năm và đã có nhiều cống hiến có giá trị cao về nhiều mặt. Tại hồ sơ giải thưởng khoa học và công nghệ của GS-TSKH Phan Đăng Nhật, cơ quan hữu trách đã đánh giá: "Cụm công trình Sử thi Tây Nguyên xuất hiện liên tục 14 năm qua, với khối lượng lớn những sách, bài viết, bài giảng, bài nói ... đã làm nền tảng khoa học, đóng góp một phần nhất định cho việc hoạch định các hoạt động thực tiễn về sử thi, nhất là sử thi Tây Nguyên như: Hội thảo khoa học toàn quốc về sử thi Tây Nguyên - 1997, đề tài cấp bộ về sử thi Đắc Lắc - 1998 và Dự án cấp nhà nước "Điều tra, sưu tầm, bảo quản, biên dịch và xuất bản kho tàng sử thi Tây Nguyên" được triển khai từ năm 2001 đến nay".

GS Phan Đăng Nhật là một trong những chuyên gia về văn hóa các dân tộc thiểu số và là một trong những chuyên gia hàng đầu về sử thi, đặc biệt là sử thi Tây Nguyên. Ông cũng là một trong những người có công không nhỏ trong việc xây dựng Viện Nghiên cứu Văn hóa dân gian từ những ngày đầu (1979) - nhiều năm liền ông là Phó Viện trưởng rồi Viện trưởng. Những công trình nghiên cứu khoa học của GS-TSKH Phan Đăng Nhật về sử thi Tây Nguyên đã được ghi nhận bằng giải thưởng Nhà nước về khoa học và công nghệ năm 2005 đã nói lên nhiều điều. Và như vậy, cũng có thể nói rằng, với công trình của nhà khoa học có nhiều duyên nợ với Tây Nguyên này, sử thi Tây Nguyên cũng đã được "giải thưởng" vậy!

(Laodong)