Câu chuyện về bà Trần Thị Thẹp hư thực ra sao chẳng ai rõ, người phường Hến chỉ biết đó là một trong những ngọn nguồn khai sinh lễ hội rước hến. Hàng năm, cứ vào ngày 24-25 tháng 6 âm lịch, dân phường Hến tổ chức lễ hội rước hến. Với miền đất mà mỗi cỏ cây cũng in bóng âm khí linh thiêng, lễ hội cúng hến là chuyện đương nhiên nhưng khai hội, từ mâm trên cho đến mâm dưới, tất cả đều dâng cúng một món duy nhất là hến.

Khói trầm nghi ngút, chiêng trống hoà âm, hơi rượu nồng nàn cho đến lúc khai cuộc lễ rước hến sáng sớm hôm sau. Đoàn cung nghinh với thuyền to kết hoa đăng rực rỡ đi giữa, hai thuyền nhỏ hầu hai bên, mỗi thuyền 6 người tượng trưng cho 12 họ tộc: Hoàng, Ngô, Lê, La, Hà, Nguyễn, Trần... của phường Hến bắt đầu ngược về thượng nguồn sông Hương làm lễ tế mời các vị thần Thượng nguyên- Trung nguyên- Hạ nguyên, sau khi xoay đủ 3 vòng mới quay về ngã ba Sình tiếp tục lễ tế và lại xoay 3 vòng từ giã trước khi về bến cũ. Thuyền vừa cập bến cũng là lúc đoàn người mặc lễ phục xa xưa, theo nhịp hò khoan hò hụi kể ơn sinh thành của tổ tiên là những động tác cách điệu miêu tả cảnh làm nghề trên sông nước. Đình Giang Hến trở thành đất tổ của những người làm ăn gắn bó với hến, kẻ cào người bán, người nấu người mua đều về cúng tổ. Quá khứ, hiện tại và tương lai của một dân tộc sẽ không bao giờ tàn phai trong người dân. Bởi trong trái tim nhỏ nhoi của con người luôn luôn thẩm thấu một sự lễ độ chân thành với con cái tạo hoá, dù cho đó là những sinh linh bé nhỏ.

Thuyền trên cồn Hến

Sinh ra từ chiếc nôi ngập tràn bao lễ hội nhưng không hiểu sao Merghi lại âm thầm không sắc chiêng trống. Những sợi tóc non rón rén rìa mắt, trên tay cầm một vỏ hến khô, Merghi khô khốc nhìn tôi- trong đôi mắt buồn như muối mặn.

-Ta về thôi! Ta phải về nơi ta đi!- Tôi rùng mình, hình như Merghi đang đối thoại với thinh không chứ không phải với tôi. Âm thanh của nàng lãng đãng bay qua cái chiều cao 1,7m của tôi và mất hút đâu đó ngoài bãi bắp lay- bãi bắp mà thi sĩ Hàn Mặc Tử búng máu làm thơ.

Một câu của Merghi như khoá lại trời chiều Vĩ Dạ. Chúng tôi về nhà. Trên đường, một khuôn mặt dân dã chào như hỏi:

-Răng chú về! Không để người Tây coi ta rước lễ?- Xúng xính trong bộ quần áo mới, người đàn ông xứ hến đột ngột chuyển lời- Chú nói cho họ biết dân mình cực nhưng sang trọng lắm. Mần nghề hến ăn một đời không hết, có gì sông Hương thương mà.

Chiều lòng người đàn ông, tôi và Merghi vào nhà để uống ly rượu mừng. Ngôi nhà le lói hoàng hôn, từng liếp khắc khổ xổ tung trên mái nhà tranh.

-Mấy chục ngão hến- người đàn ông chỉ ra bãi vỏ hến trước sân- mới được quần áo ni đấy chứ! Sông Hương thương nhưng chưa chắc người thương. Hồi trước làm hến, mỗi tròng chỉ được cào chưa tới mười ngão còn bây chừ có người giàu có, họ chạy đò máy, dùng lưới càn khắp đáy sông. Thử hỏi hến đẻ mô kịp!

Ngoài công việc nặng nhọc, người phường Hến lại nặng thêm nỗi lo âu một ngày hến hết. Sông Hương còn xanh không khi hến chỉ còn là ảo ảnh bùn đen, hến sẽ chết và người cũng hao hụt những buổi sáng không nồng cay cơm hến đa cảm, tôi rủng rỉnh suy tư. Merghi hớp rượu. Người đàn ông nâng ly như mái chèo khua sóng. Nghe nói ngày xưa ai trái lệnh cào quá lượng hến sẽ bị phường phạt bưng trầu hầu rượu xin các trùm hến tha thứ. Hến cũng lin thiêng. Dân trong nghề kể rằng, ai đang cào hến mà bị lật thuyền thì bị phạt ngay lập tức, bởi lẽ ngay ngày hôm sau toàn bộ vạt hến ở đó sẽ lặn mất không còn một con!

Trên đường đi tới văn minh, con người đã đánh rơi không ít những hành trang không nên đánh mất. Đối với tôi, cái biện chứng tồn tại của mỗi dân tộc là trên chặng đường đó nên biết bỏ lại và mang đi cái gì trong tâm thức thế hệ. Nếu không khi đã đến được chân trời văn minh, con người sẽ mất bóng mình nghĩa là đánh mất tổ quốc mình. Chính tài sản bản thể thanh lọc tự nhiên của hến đã bắt tôi nghĩ đến những thông điệp này.

Tôi và Merghi chia tay nhau. Sân bay Phú Bài úa nắng. Ngày nhận thư Merghi đã là một ngày mưa rả rích xứ Huế. Tôi ngồi lặng lẽ trước những con chữ của nàng, chợt lơ ngơ hiểu ra sự âm thầm trên khuôn mặt người bạn Mỹ trong ngày lễ hội rước hến. Một cuộc hành trình về lại dòng sông Mississipi, Merghi đã giải mã hình một sinh vật có 2 mảnh vỏ chạm trổ vai, lớn dậy cùng với da thịt và tâm hồn nàng Merhi hồ hởi. Chính những con hến Huế đã làm thức tỉnh ý thức nguồn cội của nàng. Tôi bất giác linh cảm một vòng xích đạo luân hồi, một đường biên giới phân chia và hợp lưu hai miền mỹ cảm. Cách đây 25.000 năm, tổ tiên của người da đỏ đã từ Đông Nam Á băng lội qua eo biển Behring đến vùng đất Alaska rồi tản mạn xuống miền Nam lục địa Mỹ châu. Không biết trên vòng cổ, trên tay ai có cầm chắc một con hến để hơn 25.000 năm mùa xuân sau có một hậu duệ- một tiến sĩ triết học chợt trong sáng tìm lại nơi đã cho mình sự sống và tư tưởng đầu tiên.

(NetCodo)