Cách đây hai năm, 6 bức bích họa bên trong Khải Tường Lâu được phục hồi thành công với sự giúp đỡ của các chuyên gia Đức. Sau thành công này, một dự án phục hồi toàn bộ tranh tường ở cung An Định được thiết lập. Mới đây nhất, Hiệp hội Trao đổi Văn hóa Leibniz-CHLB Đức cho biết là chương trình phục hồi tranh tường nói trên sẽ tiếp tục được xúc tiến từ 1, 12-2005 tới đây...

Những bích họa độc đáo bên trong lâu đài cổ

An Định Cung, một địa chỉ nổi tiếng của di sản văn hóa Huế ngoài giá trị lịch sử, kiến trúc, còn mang bên trong (trên những bức tường) những bức bích họa độc đáo. Khải Tường Lâu, nơi lưu giữ những bức họa vô giá, công trình chính của An Định Cung được xây dựng cách đây gần 100 năm, là công trình nghệ thuật tiêu biểu cho sự kết hợp giữa kiến trúc, mỹ thuật Đông-Tây ở Huế đầu thế kỷ 20. Điểm độc đáo của những bức tường và trần nhà bên trong lâu đài cổ này (ngoài trần nhà tầng ba làm bằng gỗ) đều được vẽ tranh. Cách đây gần thế kỷ, các kiến trúc sư người Pháp, các họa sỹ, nghệ nhân truyền thống Việt Nam đã vẽ lên tường với nghệ thuật đạt đến đỉnh cao của sự kết hợp giữa thể loại tranh tường và các phù điêu trang trí. Những bức tranh đó có những nét vẽ tinh xảo ảnh hưởng phong cách châu Âu song lại mô tả phong cảnh Việt Nam. Các chất liệu, mô típ trang trí của châu Âu được thể hiện cùng đề tài trang trí Huế một cách nhuần nhuyễn đã mang lại hiệu quả thẩm mỹ cao. Đây thật sự là một cuộc hội ngộ độc đáo giữa văn hóa phương Tây và văn hóa truyền thống Việt Nam. Sự phong phú, đa dạng về mô típ trang trí và màu sắc này rất hiếm thấy trong nội thất các lâu đài cổ ở châu Âu...

Cung An Định

Tuy nhiên, cũng như số phận của nhiều công trình kiến trúc khác tại Huế, cung An Định cũng chịu ảnh hưởng của chiến tranh, thời tiết... Sau nhiều lần dời ngôi đổi chủ, lâu đài cổ này đã xuống cấp nặng nề. Các bức tranh tường theo đó cũng bị phai mờ, biến dạng. Đau lòng hơn, một số chủ nhân không hiểu hết giá trị của những bích họa, đã cho quét vôi tường, làm cho nhiều mảng tường trước đây được trang trí bằng nhiều hoa văn, họa tiết rất tinh xảo, bị phủ bằng một lớp vôi dày...

Sống lại những bức tranh tường

Năm 2002, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế phối hợp với ông Thomas Ulbrich-Phó Chủ tịch Hiệp hội Trao đổi Văn hóa Leibniz-CHLB Đức, đồng thời là tình nguyện viên làm việc tại Trung tâm tiến hành khảo sát lập dự án đề nghị Bộ Ngoại giao Đức tài trợ để phục hồi các tác phẩm vô giá này.

Andreas Liebe làm việc tại cung An Định năm 2003

Đầu tiên, chương trình phục hồi tranh tường chọn 6 bức tranh cổ. Tháng 6.2002, việc phục hồi 6 bức tranh tường ở sảnh chính Khải Tường Lâu được khởi công, trong khuôn khổ một dự án do Đại sứ quán Đức tại Việt Nam tài trợ với số kinh phí 17.580 Euro. Tham gia dự án phục hồi 6 bức tranh cổ này còn có 4 chuyên gia khác, đến từ thành phố Postdam là Andreas Liebe, Dirk Boehme, Andrea Teufel và Melanie Muenchau. Trong đó, ông Andreas Liebe là người đã từng có kinh nghiệm trên 20 năm trong lĩnh vực này.

Phục hồi các tranh tường cổ trên các di tích thật sự là một trong những vấn đề rất bức xúc trong công tác trùng tu di sản văn hóa Huế. Trước đây, một dự án đã được triển khai tại Thế Tổ Miếu và Tả Vu (Kinh thành Huế) do các chuyên gia

Ba Lan thực hiện. Tuy nhiên, dự án đã gặp phải khó khăn về kinh phí nên đã dừng lại ở chỗ phát hiện các mô típ trang trí và làm dự án cho việc phục hồi các mô típ. Bởi vậy, những bức tranh cổ được trùng tu tại Khải Tường Lâu lần này mở ra một niềm hy vọng mới rằng trong tương lai, những bức tranh cổ của di tích Huế sẽ được cứu vãn...

Tranh tường Cung An Định

Sáu bức tranh tường ở Khải Tường Lâu có kích cỡ 1,8m x 1,4m và 1,8m x 1m, được vẽ theo kỹ thuật sơn dầu trên chất liệu vữa. Phương pháp mà nhóm chuyên gia này đặt ra khi tiến hành phục hồi các bức tranh tường là tiến hành một cách kỹ lưỡng, sau đó mới can thiệp bằng các kỹ thuật. Thậm chí, công nghệ của các lớp sơn, thành phần hóa học của bột màu và chất dung môi cũng được gửi mẫu về Đức nghiên cứu, phân tích. Từ những kết quả có được, việc phục hồi được tiến hành với công đoạn đầu tiên là gia cố lớp sơn mỏng bằng keo polyacrylic, kế đó chùi sơ bằng cọ mềm và bọt biển chuyên dụng. Bước tiếp theo là dùng xà phòng trung tính anionic tensid làm rõ lớp sơn gốc còn lại trên tường...Sau khi hoàn tất các công đoạn này, một lớp keo acrylic được tô vào những chỗ màu bị mất , rồi dùng màu nước chấm sửa lên bề mặt theo những phương pháp kỹ thuật rigatino. Có cả thảy 5 bước trong quy trình phục hồi các bức tranh tường này: bóc tách, làm sạch bề mặt, copy nhân bản họa tiết, tu bổ nền họa tiết, xác định chất liệu, màu của họa tiết gốc và tiến hành phục chế trực tiếp tranh và họa tiết. Trong quá trình phục hồi, đã có những hóa chất chuyên dụng phải đem từ Đức qua. Những bức tranh này sau khi được phục hồi hoàn nguyên đã hiện lên sáng rõ lạ lùng...Đây là lần đầu tiên một chương trình phục hồi tranh tường đã được thực hiện đảm bảo đúng theo tiêu chuẩn quốc tế tại Huế nói riêng và Việt Nam nói chung.

Đầu tháng 8.2003, chương trình phục hồi 6 bức tranh tường ở sảnh chính Khải Tường Lâu đã tổ chức lễ hoàn công. Rất nhiều người dân Huế đã đến xem và chung vui trước sự kiện này. Nhiều người nhận ra những bức tranh cổ đã thêm một lần sống lại.

Và sẽ sống lại sắc màu nội thất Khải Tường Lâu

Thành công của việc phục hồi 6 bức bích họa còn là tiền đề cho một dự định lớn của tổ chức Leibniz và Trung tâm BTDTCĐ Huế, đó là liên kết với Trường đại học Nghệ thuật Huế và với sự giúp đỡ phối hợp của Đại học Posdam (Đức) để thành lập Khoa Bảo tồn-phục chế (chuyên ngành Bảo tồn và phục chế các tác phẩm cổ), cũng như xin dự án tài trợ cho giai đoạn II, phục hồi các hoa văn, họa tiết trang trí nội thất Khải Tường Lâu. Vừa qua, ông Thomas Ulbrich và nhóm chuyên gia bảo tồn thành phố Posdam đã thảo luận, trao đổi với Trung tâm về đề xuất cho giai đoạn 2 của dự án. Chính phủ Đức hứa sẽ tài trợ khoảng 430.000 USD cho việc phục hồi trang trí nội thất Khải Tường Lâu và đào tạo công nhân. Phía Việt Nam sẽ góp kinh phí đối ứng khỏang 900 triệu đồng.

Đây là một trong bức tranh tường đã được phục chế

Trước đây, song song với việc phục hồi 6 bức bích họa, có 9 học viên của Trung tâm BTDTCĐ Huế cũng được đào tạo kỹ thuật phục hồi tranh tường theo tiêu chuẩn quốc tế, chuẩn bị lực lượng cho việc phục hồi các hoa văn, họa tiết trên tường ở giai đoạn 2 của Dự án. Hiện, việc tuyển dụng nhân viên để phục chế tranh tường và kết hợp đào tạo được xúc tiến. Khả năng dự án sẽ tuyển chọn 8 người, yêu cầu là phải khéo tay, có tính kiên nhẫn, tỉ mỉ, cần cù chăm chỉ, có năng khiếu nghệ thuật và thủ công mỹ nghệ. Giai đoạn 2 sẽ bắt đầu từ 1.12.2005, sau đó sẽ có thêm hai đợt phục chế từ 1.6.2006 đến 31.12.2006.

Có 2.752,77m2 hoa văn, họa tiết trang trí nội thất của các bức tường và trần nhà ở Khải Tường Lâu sẽ được phục hồi trong thời gian đến. Trong tương lai, Khải Tường Lâu sẽ được phục hồi với vẻ đẹp lộng lẫy của nó. Cung An Định ngoài là điểm đến du lịch xứ Huế, còn sẽ được dùng phục vụ cho những cuộc họp của các tổ chức văn hóa trong nước và quốc tế...

(NetCodo)