Do đặc điểm địa lý, mùa khô hạn của miền Trung thường kéo dài. Hiện nay, ở nhiều vùng, nước sinh hoạt đã trở thành “của hiếm”. Chuyện thiếu nước sinh hoạt trong mùa khô ở tỉnh Phú Yên này không là chuyện mới, nhưng đến nay vẫn chưa có giải pháp giải hạn cho dân.

• Khát từ đồng bằng...

“Tôi sống ở nơi này đã hơn bốn chục năm nay nhưng chưa khi nào thấy tình trạng thiếu nước như hiện nay” - ông Nguyễn Dư, một cư dân ở Phước Giang (xã Hòa Tâm, huyện Tuy Hòa), than thở như vậy. Phước Giang có khoảng 80 giếng nước, nhưng hiện nay chỉ còn vài cái có thể xài được, còn lại đều khô cạn tận đáy. Nhiều người lớn tuổi ở vùng đất này cho biết, sở dĩ xảy ra tình trạng thiếu nước sinh hoạt nghiêm trọng như hiện nay bởi gần đây, các hồ nuôi tôm sú ở khu vực này ồ ạt khoan giếng lấy nước ngọt cho hồ, trung bình mỗi hồ hai, ba cái giếng khoan, khiến mạch nước ngầm trở nên cạn kiệt. “Chỉ cần máy nước ở các hồ lân cận nổ lên là những giếng đang có nước bỗng dưng “xẹp” xuống đến tận đáy” - bà Ngô Thị Lễ bức xúc.

Trẻ em Cao Phong lũ lượt đi chở nước.

Bây giờ, để có nước sử dụng, người dân Phước Giang phải “canh” khi máy nước hồ tôm nghỉ là chạy ngay đến các giếng còn nước để gánh về dùng. Tình làng nghĩa xóm cũng sứt mẻ vì… nước. Do nước quá khan hiếm nên nhiều người phải tranh nhau gánh, lắm lúc lớn tiếng hoặc xô xát. Xóm làng Phước Giang trở nên không yên tĩnh. Những người không thể kiếm được nước thì phải mua từ những xe công nông chở nước ngọt từ nơi khác đến với giá 4.000 đồng/m3. “Đã hơn 10 ngày nay, mỗi ngày nhà tôi phải tốn 10.000 đồng tiền mua nước đấy” - ông Nguyễn Dư thổ lộ.

Ở Phước Giang là vậy, còn ở thôn Long Đức (thị trấn Chí Thạnh, huyện Tuy An) tình hình cũng không khá hơn. Ở đây, năm 2003, tỉnh có đầu tư xây dựng một hệ thống nước sạch, tuy nhiên mới xài được một năm thì công trình này bỗng dưng… ngưng vì hỏng hóc nhiều chỗ. “Không có nước sử dụng, 80 hộ dân nơi đây phải mua ống nhựa đặt từ khe suối dẫn về nhà. Nhưng gần tháng qua, suối khô, ống cũng khô không khốc. Nhiều hộ đào giếng, sâu đến cả 25 thước cũng chẳng thấy nước”. Người dân đạp xe chở can đi đến thị trấn Chí Thạnh cách đó 5 cây số mới đưa được nước sạch về dùng.

• ...Khát lan ra biển, lên núi

Không chỉ có đồng bằng, miền biển Phú Yên cũng lâm vào thế… khát. Ông Nguyễn Lam, trưởng thôn Đồng Môn (xã Anh Hải, huyện miền biển Sông Cầu) bức xúc: “Hàng năm, cứ từ tháng 4 đến hết tháng 9 là dân vùng này phải sống chung với khát”. Hàng chục xe bò từ An Hải phải chở thùng phuy đi xin nước ở các xã lân cận như An Hòa, An Hiệp… nhưng cũng chỉ đủ nước sử dụng cho nhu cầu của con người, còn gia súc thì “uống đỡ” nước lợ hoặc nước bị nhiễm phèn.

Không hơn An Hải, 90 giếng nước ở vùng Cao Phong, cũng thuộc huyện Sông Cầu, đã trơ đáy nhiều ngày qua. Công trình nước sạch ở Cao Phong sử dụng chưa được bao lâu thì đường ống mục, gỉ sét lung tung, nhiều lỗ thủng không đếm xuể và tất nhiên là không có nước chảy. Như những vùng khát khác, gần 150 hộ dân ở Cao Phong phải đi xa vài ba cây số để tìm đến những khe suối gánh, chở nước về dùng. Người ta đi lấy nước đông như… hội, bất kể lúc nào cũng thấy người đi tìm nước khi đến Cao
Phong những ngày này.

Ông Lưu Vạn, một cư dân nơi đây, thổ lộ: “Nhưng nước này cũng chỉ lấy về để giặt giũ, tắm táp thôi, chứ còn nước uống thì phải đi mua từng đôi (thùng). Giếng trong thôn bán giá 500 đồng/đôi, còn xuống thị trấn thì vừa xa, vừa đắt hơn nhiều lần”. Trên núi, tình trạng dân khát nước diễn ra gay gắt hơn. Ở xã Ea Lâm, huyện miền núi Sông Hinh, dòng người đi kiếm nước xuất hiện từ sáng sớm. Suối Ia Sái chỉ còn là một dòng kênh nhỏ, nước đục ngầu, nhưng vẫn có nhiều người đến lấy nước.

• Bao giờ hết khát?

Câu hỏi ngắn ấy thật khó trả lời đối với những vùng khát ở tỉnh Phú Yên mà chúng tôi đã đi qua. Mùa khô ở đây còn kéo dài cho đến đầu tháng 9 Âm lịch, nghĩa là còn hơn 3 tháng nữa, dân những vùng này sẽ lấy nước sinh hoạt ở đâu khi giếng đã khô, suối đã kiệt còn công trình nước sạch thì vô tác dụng? Những ngày này, nhiệt độ ở đây luôn ở mức trên 36 độ C, cá biệt có khi lên đến 39 độ C. Gió Lào khô hanh bỏng rát, càng khiến nỗi lo của người dân thêm chồng chất.

Trong khi đó, trong tổng số 28 công trình nước sạch Nhà nước đầu tư cho dân vùng nông thôn miền núi, theo thống kê mới nhất, chỉ 40% là còn hoạt động được. Ông Nguyễn Hữu Thứ - Giám đốc Trung tâm Nước sinh hoạt và Vệ sinh môi trường nông thôn Phú Yên - cho hay: Những vùng thiếu nước ở Phú Yên thường có điều kiện tự nhiên vô cùng phức tạp. Thêm nữa, địa bàn cấp nước ở vùng nông thôn rộng lớn, dân cư sống phân tán, nguồn nước hạn chế đã gây khó khăn trong công tác thăm dò, khảo sát và lựa chọn mô hình cấp nước hợp lý.

Ông Thứ cũng nói rằng những công trình nước sạch cho nông thôn, vùng núi không phát huy tác dụng được một phần là do đơn vị tư vấn chưa đủ mạnh, cán bộ chuyên môn thiếu, kinh nghiệm điều tra và khảo sát nguồn nước yếu; phần khác là khả năng quản lý sau công trình cũng không được quan tâm đúng mức nên dễ hư hỏng… Người dân Phú Yên mong chờ chính quyền, các cơ quan chức năng có giải pháp “giải khát” cho dân.

(SGGP)