|
Vừa qua, tại thủ đô Hà Nội, Trung tâm Nghiên cứu Bảo
tồn và Phát huy Văn hóa dân tộc đã tổ chức cuộc hội thảo về giá trị của
loại hình nghệ thuật dân gian bài chòi của các tỉnh miền Trung, trong
đó có Quảng Ngãi.
 | |
Các nghệ nhân miền Trung biểu diễn hát bài chòi. |
Quảng Ngãi
là miền đất văn hiến ngàn năm ở Nam Trung bộ “một vùng văn hiến tỏ mặt
với non sông” (Lê Trung Đình) với văn hóa Sa Huỳnh có hàng ngàn năm
tuổi. Quảng Ngãi không chỉ là đất võ, đất tướng, đất sinh ra những anh
hùng hào kiệt như Trần Quang Diệu, Trương Công Định, Võ Duy Ninh, Võ
Duy Dương, Lê Trung Đình, Trương Đăng Quế… lừng danh trong những thế kỷ
18, 19.
Thế kỷ 20
lại tiếp tục xuất hiện hàng loạt tướng tài trong hai cuộc kháng chiến
chống Pháp và chống Mỹ, tiêu biểu trong số danh nhân hiện đại ở Quảng
Ngãi là cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng và đương kim Chủ tịch nước Trần Đức
Lương…
Quảng Ngãi cũng là miền đất của hát bội, của ca kịch bài
chòi mà từ xưa đã có những nghệ nhân nổi tiếng như Bầu Sáu, Bầu Bảy,
chánh ca Huy v.v…, và nay đang còn một tên tuổi quen thuộc đối với đồng
bào cả nước là NSND Lê Thi. Bà vừa là đào tuồng xuất sắc, vừa là con
chim đầu đàn của bộ môn Ca kịch bài chòi.
Nói vậy để
thấy môn nghệ thuật bài chòi Quảng Ngãi đã tồn tại và phát triển hàng
trăm năm, đã trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu đối với người
dân miền đất xứ Quảng. Nhưng qua hai cuộc kháng chiến ác liệt chống
Pháp và Mỹ, nghệ thuật bài chòi ở Quảng Ngãi chỉ còn tồn tại trong dân
gian gần giống như thuở nó mới ra đời trên sân khấu chiếu ở đầu TK 20.
Mặc
dù có thời gian được chuyên nghiệp hóa trong Đoàn Ca kịch bài chòi
Nghĩa Bình, nhưng khi chia tách tỉnh thì số phận bài chòi Quảng Ngãi
lại hẩm hiu vì sự xem nhẹ bài chòi của những người trực tiếp quản lý
văn hóa bấy giờ.
Nhà viết kịch Nguyễn Thế Kỷ - nguyên Trưởng
đoàn Ca kịch bài chòi Nghĩa Bình tâm huyết với nghề, với di sản của quê
hương đã cùng Sở VHTT Quảng Ngãi tổ chức tập họp các nghệ nhân nghệ sĩ
bài chòi Quảng Ngãi đang sống tản mác khắp nơi về lại quê hương núi Ấn
sông Trà để phục hồi lại nghệ thuật của cha ông.
Gần đây,
Trung tâm Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc lại trực tiếp
chỉ đạo việc phục hồi bộ môn Ca kịch bài chòi cùng với sự hỗ trợ của
doanh nghiệp sách Thành Nghĩa để xây dựng một chương trình ca kịch bài
chòi trên sân khấu Hà Nội.
Đây là buổi biểu diễn báo cáo đầu
tiên của các nghệ sĩ bài chòi Quảng Ngãi tại thủ đô Hà Nội sau một thời
gian học tập vốn cổ ngay trên quê hương của mình. Chương trình gồm
những điệu hò, điệu lý dân gian được phát triển và kết nối lại cùng các
điệu bài chòi nguyên chất như Xuân nữ, Xàng xê, Cổ bản, Hồ Quảng, v.v…
những điệu hát mà đồng bào và bộ đội ta đã thích, đã mê đến mức nghe
hoài không chán, giống như ngày xưa dân gian Nam Trung bộ có câu:
Rủ nhau đi đánh bài chòi
Bỏ con nó khóc mà lòi rốn ra
Và kết quả là người Hà Nội đã nồng nhiệt cổ vũ các nghệ sĩ Ca kịch bài chòi Quảng Ngãi.
(SGGP) |
