Đến thôn Kroong Klah xã Kroong thị xã Kon Tum hỏi về người sở hữu nhiều cồng chiêng nhất Kon Tum, mọi người đều chỉ đến làng Kroong Ktu. Theo con đường lô nhô sỏi đá, chúng tôi tìm đến thôn trưởng A In. Trao đổi về vấn đề này, ông cho biết hiện nay cụ bà Y Kyih là người nhiều cồng chiêng nhất vùng này. Nói rồi A In dẫn chúng tôi đến nhà cụ Y Kyih, người dân tộc Rơ Ngao, năm nay đã 82 tuổi.

Cụ bà Y Kyih với bộ sưu tập cồng chiêng.

Cụ Y Kyih kể: Năm 1972, cụ đang là một nghệ nhân múa xoang trong đội múa xoang của làng. Do trong làng chưa có cồng chiêng, mỗi lần có lễ lạt phải đi mượn làng bên nên cụ đã bỏ tiền của mình ra mua một bộ với 11 chiếc (4 cồng và 7 chiêng).

Sau đó, đến năm 1981 cụ và gia đình lại mua thêm 1 bộ nữa với số lượng 10 chiếc (4 cồng và 6 chiêng). Năm 1986, cụ lại bàn với cụ ông mua thêm một bộ nữa với số lượng 13 chiếc, giá 11 triệu đồng. Không đủ tiền, cụ Y Kyih phải mang bò và vàng đi đổi.

Cụ cho biết đã có rất nhiều người đến hỏi mua nhưng cụ không bán dù hiện nay rất nghèo. Những chiếc cồng chiêng này đã gắn bó rất mật thiết với cuộc đời của mình nên cụ không muốn rời xa nó. Trong làng, cứ mỗi lần có lễ lạt, biểu diễn văn nghệ là bọn trẻ lại đến mượn… Cồng chiêng của cụ không chỉ nhiều về số lượng, mà về chất lượng so với những bộ cồng chiêng khác cũng hơn hẳn về âm sắc và nhịp cộng hưởng vang rất xa, rất hợp với âm thanh tiếng hát của trai gái trong làng.

Tháng 11-2005, cồng chiêng Tây Nguyên được Tổ chức Giáo dục - Khoa học và Văn hóa (UNESCO) công nhận là kiệt tác di sản phi vật thể. Đấy cũng là một niềm vui, niềm tự hào của người dân Tây Nguyên. Ở Kon Tum, khi biết được tin này, những người sở hữu cồng chiêng trong niềm vui, niềm tự hào ấy vẫn canh cánh một nỗi lo. Đến nay, Kon Tum đã bị mất cắp 11 bộ cồng chiêng với hơn 150 chiếc.

Ông A In, Thôn trưởng làng Kroong Ktu, cho biết: Đến nay, tất cả những ai lạ mặt vào làng đồng bào các dân tộc thiểu số, hỏi chuyện về cồng chiêng thì sẽ nhận được câu trả lời là... “không biết”. Bởi họ rất cảnh giác, sợ sẽ bị người ta đánh cắp mất cồng chiêng. Ngay cả cụ Y Kyih, khi các phương tiện thông tin đại chúng đưa tin về cụ là người sở hữu nhiều cồng chiêng, con cháu cụ lại thêm một phen lo lắng. Họ cho rằng khi người ta nắm được thông tin về số lượng cồng chiêng nhiều như vậy, sẽ tìm đến nhà cụ đánh cắp.

(SGGP)