“Có chi mô chú, tui thấy đám trẻ làng thiếu sách thì lập cái thư viện cho chúng đọc. Ăn mắm ăn muối một tí mà con cháu đọc được sách là tui sướng. Có ưng nghe kể chuyện mần thư viện không?”

Cái tên Quảng Xá rất nổi tiếng ở tỉnh Quảng Bình. Làng là một trong “bát danh hương” (8 làng nổi tiếng) của vùng đất khó nhất miền Trung này. Ở đó, từ con trẻ đến người lớn đều thích đọc, thích hát, thành ra làng lúc nào cũng vui.

“Chiếu thư” quyên góp sách

Tôi về với làng Quảng Xá, nhiều người dân nói: Cụ Nguyễn Mân, thầy Dương Viết Khen, cô Nguyễn Thị Ngọc Châu đều được cả làng khâm phục.

Cụ Mân cùng hai nhà giáo cao niên một mặt vận động các cán bộ hưu trí tìm kiếm sách báo làm vốn cho tủ sách. Họ làm tự nguyện. Bỏ tiền túi thuê thợ mộc đóng kệ sách, bàn ghế. Mới đầu trung tâm văn hóa huyện tặng 80 quyển sách làm vốn. Số sách đó quá ít với cơn đói đọc sách của cư dân làng. Hai cụ ông cùng cụ bà lo số lượng quá ít. Thôn thì không có tiền. Vận động dân góp tiền mua thì không thể. Trằn trọc mãi cả ba cụ quyết định thảo ra một “chiếu thư” gửi đến con em làng Quảng Xá trên cả nước để quyên góp... sách báo.

Cho tiền không lấy, chỉ lấy sách

Nói là làm. Cụ Mân lên đường vào TPHCM xin... sách. Bất cứ ai cho tiền, cũng nhất quyết không lấy, chỉ lấy sách, hoặc nhờ mua sách rồi viết đôi dòng đề tặng làng. Cụ Mân hồ hởi: “Tui vô TPHCM vận động con em gởi sách về. Coi đó là món quà nhân văn nhất trong các món quà tình nghĩa gửi tặng quê hương Quảng Xá của người xa quê. Ngày tui về làng, theo tui là hàng tạ sách. Cả làng đón tui như đón quan!”.

Sau khi “chiếu thư” ban đi, con em của làng đang sống khắp nơi nhiệt tình gửi sách, báo về quê. Một lãnh đạo ngành đường sắt biết được nghĩa cử nhân văn ấy đã quyết định miễn cước sách báo gửi về Quảng Xá. Trong hơn một năm, hàng ngàn quyển sách báo, tạp chí... đã có mặt trên kệ của thư viện làng. Ông Hoàng Nhân, con rể của làng, gửi về năm đợt với hơn 300 cuốn sách, tạp chí. Chị Phước Thuận, con gái làng từ Hà Nội, gửi tặng 100 cuốn sách. Thiếu tướng Nguyễn Hải ở Quy Nhơn gửi 200 cuốn. Hội đồng hương Quảng Xá ở TPHCM gửi về hàng tạ sách mới và cũ... Lướt qua các kệ sách, có nhiều quyển có giá trị mà không phải bất cứ thư viện nào cũng có như Bách khoa tri thức, Đại Nam quốc âm tự vị... Sách được giữ gìn cẩn thận. Nhìn vào sổ theo dõi từ ngày thư viện làng mở cửa (1-1-2001) đến nay đã có hơn 8.000 lượt người mượn sách. Không chỉ người làng mà là cả năm làng còn lại của xã Tân Ninh cũng về đọc.

Khi tôi có mặt ở Quảng Xá, đáng tiếc là không gặp được người thủ thư 75 tuổi Nguyễn Thị Ngọc Châu (một trong ba người lập ra thư viện). Vì lý do sức khỏe, bà phải nghỉ việc. Thay bà là thủ thư Ngô Thị Thu Hiền, mới 20 tuổi nhưng tự nguyện ra gánh vác việc làng.

Những tủ sách trong dân

Thư viện làng Quảng Xá được quản lý rất bài bản. Sách có mã số, độc giả dùng thẻ. Hiện thư viện có hơn 200 thẻ mượn sách được độc giả mua với giá 2.000 đồng/ năm.

Cách làm thư viện cũng rất độc đáo. Do không có nhiều kệ sách, thư viện chỉ bó gọn trong căn phòng 25 m2, mượn lại của hợp tác xã nên sách được đưa về “chung sống” trong dân. Lượng sách ấy rất lớn và được phân chia cụ thể theo từng thể loại. Khi cần, độc giả chỉ mang giấy của thư viện đến các tủ sách trong dân để mượn. Muốn đọc sách khoa học kỹ thuật thì đến nhà ông Mân, sách văn học thì đến nhà bác Nguyệt, sách quân đội đến nhà bác Ấy...

Lý giải cho sự “chuyên môn hóa” này, thầy Khen nói: “Có vậy ai cũng được đọc sách. Ai không muốn nâng cao tầm hiểu biết cho dân trong làng, trong xã”.

Trồng 500 gốc nhãn gây quỹ

Ông Mân cho biết, điều bận tâm của ông là kinh phí cho thư viện. “Tui còn có lương hưu để sống, chứ con Hiền còn trẻ, tự nhận việc làng mà không có chút bồi dưỡng. Chừ tui đang trồng quanh làng 500 gốc nhãn, sau ba năm thu hoạch bán lấy mần kinh phí cho thư viện hoạt động.

Khi nớ con Hiền cũng sẽ có lương bổng đàng hoàng. Trước mắt tui xin thôn thả sen trong hồ trước mặt làng, mới bán được 300.000 đồng tiền sen, có cho con Hiền chút đỉnh”.

Tôi tin hai cụ ông và cụ bà sẽ làm được những điều tâm huyết của mình. Vì nói như bà Nguyễn Thị Ngọc Thuần, Vụ trưởng Vụ Thư viện Bộ Văn hóa - Thông tin, trong dịp về trao tặng 518 quyển sách là quà của Thư viện Quốc gia cho thư viện Quảng Xá: “Đây đúng là một địa chỉ văn hóa để cho cả nước tham quan học tập”.

(NLĐ)