Khu vườn dưới thung lũng Dinh III hoang vắng với một nếp nhà gỗ neo lưng đồi. Sống ở đó từ năm 1958, người nông dân gốc Quảng Nam có tư chất nghệ sĩ từng ra vào vườn nhìn những cành đào hoang nở rồi tàn. Xứ hoa đào giấu sau những diễm lệ đài các đi vào thơ nhạc hoạ kia là những góc khuất lặng im của những bông hoa nở và tàn lặng im giữa thiên nhiên hoang dã.

Trong tâm thức người nông dân ngắm hoa kia đã có một mối liên hệ giữa đào truyền thống Nhật Tân làm nên phong vị tết Việt đất Bắc với cành đào phai cao nguyên Lang Biang này.

Thung lũng đào hoa một ngày giáp xuân năm 2000, những cánh đào Nhật Tân đơm hoa trên gốc mai anh đào Đà Lạt. Trước đó là một cuộc chạy đua với thời gian. Gã nông dân yêu hoa không ngắm hoa trong lặng thinh và hồi tưởng nữa mà từ những năm 1997, ông đã bay thẳng ra Hà Nội gặp tiến sĩ Nguyễn Viết Tùng - nguyên hiệu trưởng ĐH Nông nghiệp I cùng các giáo sư, giảng viên nông học, đi vào những vườn đào Nhật Tân học kỹ thuật ghép cành và lên máy bay vội vã về Đà Lạt. Gã đàn ông mê hoa anh đào đã thức và ngủ với nhành đào Bắc 17 ngày đêm cho đến khi thấy nhựa gốc đào Đà Lạt đã phối hợp với thân đào xứ Bắc cho một cuộc hôn phối kỳ lạ.

Thung lũng hoa “hội nhập”

Ông Mười Lời trong thung lũng hoa

Gọi là thung lũng đào hoa, nhưng thực ra đó là một thung lũng hoa đầy tinh thần... hội nhập. Một không gian thể nghiệm nhiều giống cây, sắc hoa mang nhiều quốc tịch khác nhau: đào Sakura Nhật Bản, hoa quân tử lan của Trung Quốc, hồng Úc, đào Mỹ, nhất chi mai, mận tam hoa... Và như một người yêu hoa một cách mê muội, ông đi đâu, thấy giống hoa lạ gì cũng mang về vườn chăm bón và nghĩ cách cho loài hoa ấy được nở rạng rỡ trong thung lũng của mình. Ông còn làm cái việc mà lắm kẻ cho rằng ngông ngạo là đi đặt tên lại cho hoa. Những loài hoa đẹp mang tên xấu, giảm đi giá trị từ cái tên gọi. Triết lý của gã nông dân gàn này là phải cho nó một cái tên và một diện mạo, sự khai sinh khác để thiên hạ không thắc mắc. Cây hoa đuôi chồn, ông lại bỏ hàng giờ để ngồi nhìn dáng và nghĩ rằng phải cho nó cái tên long vĩ. Hoa quỳnh nở đêm ông lai ghép cho trổ hoa ban ngày, làm thoả thú ngắm quỳnh của nhiều kẻ si hoa, và đặt cho cái tên là nhật quỳnh...

Nhiều khách đến vườn ông, không khỏi ngỡ ngàng vì hoa quỳnh nở 5 màu và có thể ra hoa ban ngày. Bên cạnh đó, cây đào Sakura 30 cánh hay Sakura Yoshino mang về từ Nhật Bản đang hứa hẹn cho hoa ở thung lũng này. Ông còn ghép được cây bưởi 5 miền đất nước khá tươi tốt và cho năm loại quả: Hà Nội, Năm Roi, Biên Hoà, chanh yên, phật thủ; hay cây quýt, chanh được ghép không hạt nhưng vẫn mang đầy đủ vị, chất. Trong dịp Festival hoa Đà Lạt, nhiều người ngạc nhiên khi đứng trước 60 cây đào nghệ thuật của Mười Lời nhận ra cũng là đào thế, nhưng là đào thế cao nguyên Đà Lạt thì cho hoa đượm và nhành đẹp hơn đào thế của Nhật Tân Hà Nội.

Thung lũng đào hoa từ năm 2000 trở lại đây trở thành nơi ghé chân của nhiều du khách, đặc biệt là nhà khoa học, sinh học thế giới và trong nước. Đây cũng là nôi thực tập của vài thế hệ sinh viên các khoa Nông lâm, Nông nghiệp, Du lịch, Sinh học... của các trường ĐH Cần Thơ, Nông lâm TP.HCM, ĐH Đà Lạt... Sinh viên đến ở nhà ông nông dân và coi như nhà mình. Họ tiếp cận kiến thức thực tế ở đây còn phong phú hơn một số vườn nghiên cứu thực nghiệm sinh học ở chính những ngôi trường mà họ học. Trong cuốn lưu bút của thung lũng này, tiến sĩ Nguyễn Viết Tùng trong đợt dẫn bốn giáo sư Nhật tham quan đã viết: “Chúng tôi vô cùng trân trọng và cảm phục công trình của ông Mười Lời. Thung lũng của ông rất ấn tượng!”. Còn hai vợ chồng Martin và Christine là những người làm trang trại Anh quốc đã đến và thốt lên: “Thung lũng này làm cho chúng tôi nghĩ đến những trang trại trên quê hương mình nhiều hơn!”.

Mỗi cái Tết, ông Mười Lời có 1.000 gốc đào và hàng ngàn chậu hoa khác được đưa ra thị trường. “Phi đào bất thành xuân!”, ông khẳng định lại câu nói ấy. Người ta hỏi trong giấc mơ hằng đêm dưới thung lũng này ông mơ thấy gì, người đàn ông nói giọng Quảng Nam rặt mà nghe rất nhẹ nhõm: “Mơ thấy hoa nở!”. Trong những dịp hội hoa tại TP.HCM, Đà Lạt... ông được trao nhiều bằng khen, giải thưởng, huy chương mà chúng tôi không tiện nhắc đến như những thành tích. Cuối năm nay, nghe đâu ông Mười Lời đã nhiều lần bay ra bay vào Hà Nội để gặp các ban ngành chức năng Trung ương nhờ can thiệp bảo vệ công trình của mình trước khi chính quyền tỉnh Lâm Đồng ra tay “dọn” thung lũng để giải toả xây chung cư. Giá giải toả cho một mét vuông đất chỉ bằng giá một phần tư mỗi chậu hoa nhỏ trong vườn: 25.000đ.

Thung lũng đào hoa như một giấc mơ của chàng Từ Thức hôm nay muốn dựng lên một thiên thai bên nhà để được sống với cây cỏ vô ưu ở một thành phố hoa mà hoa đang chỉ còn là một mỹ từ, một món hàng trồi sụt theo vận mệnh thị trường và chịu bao thách thức của những quy định đô thị hoá ồn ào, thiếu tầm nhìn xa. 

(SGTT)