|
Dân các buôn làng Tây Nguyên không ai lạ gì tên tuổi
của bà, họ tôn bà là người buôn voi giỏi nhất. Bà là người Lào chính
cống nhưng sinh sống ở Việt Nam và mang cả hai quốc tịch. Bà tên Sao
Thong Chăn, năm nay 82 tuổi.
Sinh ra ở Păc-xế, Lào, 15 tuổi bà đã lấy chồng. Dòng
họ bên Lào không chấp nhận cuộc hôn nhân của bà nên bà trốn qua buôn
Đôn. Buôn Đôn không chỉ là ''thủ phủ'' của những người săn voi mà còn
là tụ điểm mua bán voi rừng tấp nập.
 | |
Bà Sao Thong Chăn - người buôn voi cuối cùng của thế kỷ XX.
|
17
tuổi, bà trở thành một người buôn voi thực thụ. Bà đem voi rừng mà
những người thợ săn voi buôn Đôn bắt được bán đi khắp nơi. Ngồi trên
lưng voi, bà rong ruổi khắp đại ngàn để đến những buôn làng xa xôi nhất
cần mua voi, có khi đó là người Gia Rai ở Bắc Tây Nguyên hoặc người Êđê
ở tận Nam Trường Sơn hay người M’nông ở Campuchia. Ngay đất nước tổ
tông của bà, nơi được mệnh danh là đất nước triệu voi cũng mua của bà
bốn con voi. Cả vua chúa và tướng lĩnh cũng tìm đến bà mua voi. Tại
Buôn Đôn, bà từng tiếp ông hoàng Bảo Đại và đi tắm suối cùng Mộng Điệp,
thứ phi của ông bên sông Sêrêpốk. Bà bán cho vua Bảo Đại ba con voi.
Mỗi con voi, tùy theo thước tấc, tuổi tác, được
bán từ 50 đến hơn 100 con bò. Cứ mỗi con voi mua đi bán lại, bà lời từ
6-10 con bò. Buôn bán phát đạt, bà đầu tư mua 12 con voi chiến - loại
voi dùng để săn bắt voi. Bà thuê thợ săn và trả công cho họ. Đó là thời
hoàng kim của bà. Trước 1975, bà bán voi cho Thảo cầm viên Sài Gòn, bán
voi qua Pháp, Nhật, Singapore mà người chuyên làm thủ tục để đưa voi ra
người ngoài là ông bà Phong Lợi ở Sài Gòn.
Bà bảo bà theo cách mạng từ năm 1961-1962 và cho
cách mạng mượn hai con voi để vận chuyển vũ khí ở Tây Nguyên. Do phải
giữ bí mật những chuyến đi rừng chuyển đồ tiếp tế cho ''người của
mình'' bà không thể báo cáo lý do với chồng. Vì chồng bà hay ghen nhiều
lần bà bị đánh sưng mặt mũi. Ly dị nhau năm 1968, bà đi thêm bước nữa
với một người Chăm vào năm 1975. Sau 1975 bà vẫn tiếp tục buôn voi,
nhưng chủ yếu ''buôn giùm cho Nhà nước chứ buôn ngoài không bao
nhiêu''. Bà từng mua 10 con voi đem ra Hà Nội (năm 1976-1977), 4 con
khác ở Nghệ An (1984). Cũng trong khoảng năm 1976-1977 bà mua cho Nhà
nước 5 con chuyển đi Cuba (chính chồng và mấy đứa cháu của bà đưa voi
đi suốt cuộc hành trình này. Voi được chở bằng xe tải ra cảng Đà Nẵng
rồi theo đường biển vòng sang Tây Ban Nha để đến Cuba). Bà còn mua dùm
cho Thảo cầm viên TP Hồ Chí Minh 3 con voi để đưa đi Đức (1985), rồi 1
con cho hồ Kỳ Hoà, 2 con cho tỉnh Mỹ Tho (1986)…
Năm 1987, bà chấm dứt cái nghề khá đặc biệt là
buôn voi chuyên nghiệp. Bà Sao Thong Chăn cho rằng, điều lớn nhất mà bà
làm cho Nhà nước không phải là cho mượn 2 con voi để vận chuyển vũ khí
mà chính là việc ''nhận của ông Y Ngông Niêkđăm chỉ có 1.000 đồng vào
năm 1978 để mua dùm một cặp ngà voi 46 kg. Cặp ngà này đang để ở Trung
ương, ai ra đó cũng thấy. Ít ai biết rằng để có cặp ngà ấy bà đã phải
đổi hai con voi lớn yêu quý của mình. 1.000 đồng chỉ là chi phí tượng
trưng''.
Với những đóng góp đáng quý cho cách mạng, bà
được tặng Huân chương Kháng chiến hạng Nhì và được hưởng trợ cấp hàng
tháng của Nhà nước 500.000 đồng. Hiện nay, bà Sao Thong Chăn đang cư
trú tại huyện Ayun Pa (tỉnh Gia Lai).
(Baobinhdinh) |
