 | |
Đám rước trên sông đi trong sương sớm |
Từ dòng sông mẹ Thu Bồn, những ánh lửa thiêng được thắp từ quá khứ
băng qua cánh đồng, làng mạc, ra bãi sông. Một đám rước rực rỡ sắc màu,
đi dọc triền sông rồi tụ về lăng bà Thu Bồn, mở đầu cho một cuộc đại tế
tưởng niệm bà mẹ xứ sở và cầu cho quốc thái dân an. Người xứ Quảng đã tạo thêm sự hấp dẫn cho Năm du lịch
Quảng Nam 2006 bằng một lễ hội dân gian đặc sắc vừa diễn ra hôm 11-3
(12-2 Bính Tuất).
Truyền kỳ về bà mẹ xứ sở
 | | Rước kiệu “Ngũ hành tiên nương” qua bãi bồi ven sông Thu Bồn |
Chuyện
kể rằng bà là con gái của một phú hộ, khi vừa lọt lòng mẹ đã có mái tóc
dài ngang lưng và hàm răng ngọc ngà đẹp như hoa, chỉ cười chứ không
khóc như bao đứa trẻ khác. Lên năm tuổi bà đã biết dùng các loại lá, rễ
cây trong vườn để chữa bệnh cho người và gia súc. Tiếng lành đồn xa,
những người bệnh nan y, hiểm nghèo đều tìm đến bà để chữa trị.
Bà không hề nhận của ai bất cứ một lễ vật mọn nào. Bỏ
ngoài tai nhiều lời cầu hôn, kể cả các bậc vương tôn, bà chỉ dốc sức
chữa bệnh cứu người. Một ngày kia, bà cho biết vào trung tuần tháng hai
(âm lịch) bà sẽ đi nơi khác. Sáng hôm sau, ngày 12-2 bà ngồi kiết già ở
trước cửa nhà và nhập bồng lai đúng ngọ.
Theo lời truyền của bà để lại, dân làng tẩm liệm bà
bằng hoa lá thiên nhiên. Đêm hôm ấy, dân Thu Bồn vừa mới lên đèn thì ai
cũng nghe mùi thơm của hoa sứ trắng tỏa khắp làng. Họ phát hiện nắp
quan tài đã mở tung, bên trong chứa đầy hoa sứ trắng, còn hoa lá dùng
để tẩm liệm cho bà không còn nữa.
Dù truyền thuyết, thông qua ký ức của người già hay
những câu chuyện kể lưu truyền trong dân gian, nhuốm màu thần bí thì bà
Thu Bồn vẫn là biểu trưng của cái đẹp, được hình thành qua quá trình
giao thoa văn hóa Việt - Chăm, hỗn dung của tục thờ mẫu và tục thờ bà
mẹ xứ sở.
Bà đã được các vua Nguyễn sắc phong là Bô Bô phu nhân,
là Thượng đẳng thần - vị thần có quyền năng làm cho quốc thái dân an.
Một ngôi lăng thờ bà đã được xây dựng tại thôn Thu Bồn Đông để dân làng
lo hương khói và mở hội tế lễ hằng năm vào giữa tiết xuân. Đây cũng là
lễ hội dân gian truyền thống của các dân tộc Kinh, Chăm và các dân tộc
thiểu số vùng thượng lưu sông Thu Bồn, Vu Gia (Quảng Nam).
Tháng hai trẩy hội
 | | Người Chăm cùng người Cơtu trong lễ hội bà Thu Bồn |
Cả
khu đất trống thường ngày vốn lặng im, thâm nghiêm nay bỗng nhộn nhịp.
Khách là người ở nơi khác đến, là người ở phố lâu ngày về để sống lại
với phong vị quê xưa qua những quầy hàng nho nhỏ, qua mùi bùn đất ngai
ngái của làng quê, qua tiếng hô bài chòi vang vang...
Chỉ cần nhìn thấy bà cụ tóc bạc răng đen ngồi bên bếp
than hồng nướng quả bắp quê thơm ngát, khách đã thấy lòng như trẻ dại.
Đến 5g chiều, dòng người vẫn đổ về. Các quán bán mì quảng, bánh căn
Chăm đầy ắp người. 7g30 tối, lễ chính thức được công bố trước đám đông
khoảng 5.000 người tham dự. Cả bãi sông chợt bừng sáng khi đoàn rước
đuốc thiêng theo dòng người đổ về.
3g sáng ngày 12, tiếng trống đã giục mọi người chuẩn
bị ghe thuyền ngược dòng Thu lên Phường Rạnh lấy nước. 5g thuyền đến
dinh bà thuộc thôn Trung An, Quế Trung, Quế Sơn. Tại đây, các vị bô lão
tiến hành cúng tế rồi cùng phường bát âm ra giữa dòng Thu lấy nước.
Thuyền lại xuôi dòng.
Trời vẫn chưa sáng hẳn, ngư dân chèo ghe từ hai bờ
sông ra viếng bà cùng với những ống đầy lươn, lưới đầy cá báo hiệu cho
những tháng ngày ấm no sắp tới. Chiếc thuyền rồng với những tay chèo cự
phách trong trang phục lính tráng ngày xưa lao vút, đánh thức ngày mới
bằng những tiếng hò đua vang vọng trên sông:
Ra đi phải vái lệnh bà
Bền quân thắng trận dậy bà linh thiêng...
Đúng 8g thuyền về bến, nơi đã đông nghịt người chờ đón
đám rước với năm chiếc kiệu “Ngũ hành tiên nương”, năm mâm ngũ quả đẹp
nhất được chọn từ cuộc thi làm bánh hôm trước. Đám rước nước với hơn
500 người trong trang phục sắc màu rực rỡ đi qua làng, qua chợ, giữa
những khu vườn hoa trái... và kết thúc ở lễ đại tế tại lăng bà với kinh
cầu cho quốc thái dân an làm ấm lòng người đi hội. Những điệu múa dân
gian của ba dân tộc Kinh, Chăm, Cơtu hòa quyện vào nhau; cùng với những
chén rượu hồng đào làm người ta cứ lâng lâng...
(TTO)
|
