Nằm lọt thỏm giữa lưu vực hai con sông lớn Thu Bồn và Ly Ly, nhưng làng Trà Đình 2, xã Quế Phú, huyện Quế Sơn (Quảng Nam) vẫn chịu khát mấy chục năm nay. Toàn bộ giếng trong làng đều có màu nâu đen sền sệt.

Hằng ngày bà con làng Trà Đình 2 vẫn sử dụng nước nhiễm bẩn

Người làng bảo dùng lâu đã quen với mùi hôi nồng nặc, còn khách lạ đến lần đầu cứ nôn thốc nôn tháo khi dùng nước giếng ở làng này. Kể từ đó, người ta đặt cho làng Trà Đình 2 là làng nước đen.

Bắt đầu đoạn rẽ quốc lộ 1A từ Quế Phú, huyện Quế Sơn chừng 2km, men theo con đường bêtông vừa mới xây dựng nằm nép mình dưới rặng tre ven sông Ly Ly, tôi tìm về làng Trà Đình 2, thuộc xã Quế Phú, huyện Quế Sơn sau nhiều lần hỏi thăm đường. “Cái làng nớ bây chừ không còn cái tên Trà Đình 2 mô chú, nó được bà con ở đây đặt tên là làng nước đen lâu lắm rồi, dễ cũng mấy chục năm ni...”, một cụ bà bán hàng tạp hóa nơi đầu làng nói với tôi như vậy.

Làng mất tên

Cái làng Trà Đình 2 với bao câu chuyện buồn kéo dài suốt mấy chục năm nay đã “mất” tên vì nhắc đến dễ làm người ta tủi thân khi được gọi là làng nước đen, làng mồ côi hay làng bị bỏ quên... Mà ở đó có hơn nửa nghìn người dân lam lũ hằng ngày đối mặt với khó nghèo, bệnh tật cũng chỉ vì thiếu nước, mặc dù là sống ở lưu vực hai con sông lớn.

Tôi đi theo con đường bêtông mới nhưng nham nhở đoạn trồi, đoạn sụt vì thiếu ximăng và thấy nhoi nhói trong tim khi nhìn những đứa trẻ đen nhẻm, gầy guộc đứng ngơ ngác nhìn khách lạ vào làng. “Bà con tui ở đây mấy chục năm dùng thứ nước ni lâu rồi quen không còn thấy mùi hôi, chỉ hơi bị lợm giọng khi uống. Chỉ tội cho mấy đứa nhỏ đi xa, mỗi khi về làng vào dịp giỗ tết là chịu không thấu với cái mùi hăng hắc và màu nước nâu đen sền sệt này...” - cụ ông Nguyễn Văn Năm ở xóm Trung Bình kể.

Tôi lội quanh làng, đi đến đâu cũng nghe bà con kể chuyện cái giếng nước đen của nhà mình bốc mùi hôi thối từ mấy chục năm nay. Ông Đồng Sỹ Hùng, người không chịu nổi với cái mùi nước tanh nồng đã bấm bụng chắt bóp dành dụm tiền bán heo, gà hơn 10 năm để đầu tư khoan cái giếng, vậy mà nước ngầm vẫn cái mùi tanh và đen như bao cái giếng khác ở trong làng. “Đến nước ni đành chịu chớ biết làm răng chừ. Mất toi 3 triệu đồng khoan giếng. Tui bảo mấy đứa nhỏ cố dùng, lâu rồi quen. Không lẽ phải dời nhà đi nơi khác...”.

Ở cái làng mất tên này, đi đến đâu cũng nghe bà con than trời kêu khổ về chuyện nước sinh hoạt. Tội nhất là đám trẻ của làng dùng nước sinh hoạt bị nhiễm bẩn nên đứa nào cũng đen nhẻm và sinh lắm bệnh, nhưng chẳng mấy được cha mẹ quan tâm. Bởi cái ăn hằng ngày chưa đủ lấy đâu lo chuyện nước tắm giặt cho chúng.

Cuộc sống thiếu nước sạch ở cái làng nhỏ ven sông này cứ thế âm thầm trôi qua đã hơn 30 năm nay. Trẻ con biết chạy nhảy và người lớn còn có thể chịu được, bởi dùng lâu thứ nước đen này thành quen. Chỉ tội cho trẻ sơ sinh và mấy cụ già đau yếu, dù miệng đắng cũng cố nuốt miếng cháo nấu bằng thứ nước đen sền sệt bốc mùi tanh nồng. Nếu gia đình nào khá giả một chút có thể chắt bóp dành dụm để mua bình nước lọc dùng dè sẻn từng giọt giống như dùng thuốc.

Khát nước, chứ đâu thích đùa

Cụ bà Đồng Thị Đãnh (81 tuổi) tâm sự rằng bà sống không còn được bao nhiêu ngày nữa, nên nỗi khát khao một đời có được miếng nước sạch để bà được một lần uống, được tắm cái nước mát không có mùi hôi trước khi nhắm mắt là đã thấy mãn nguyện rồi. Bà kể: “Cả cái làng ni nhà mô có đám đình là trước đó một ngày con cháu phải kéo nhau về lo việc đầu tiên là nước.

Đứa mô khỏe mạnh là vượt cái nổng cát trắng trước làng hơn 2km lấy nước tận bờ đập An Lạc về dùng. Dù nước ở đây cũng không được sạch lắm nhưng còn hơn nước giếng đóng ở làng vì không có mùi hôi. Mỗi lần có giỗ chạp, con cháu ở xa không đứa mô muốn về vì ngại chuyện nước nôi...”.

Cả làng Trà Đình 2 có hơn 662 con người hằng ngày tắm giặt, sinh hoạt cùng trâu, bò, gà, heo... tất tần tật đều cùng nhau chia sẻ cái thứ nước tanh nồng, có màu đen sền sệt này. “Bà con tui ở đây kêu hoài nhưng có ai quan tâm mô. Mấy ông đại biểu hội đồng nhân dân về tiếp xúc cử tri thì có ông mô xuống cái làng ni mà biết. Cả làng chỉ được phép cử dăm ba đại biểu lên phản ảnh chuyện nước nôi. Nhưng chẳng ai nghe. Nói hoài không thấy tăm hơi chi nên bà con nản. Thôi kệ, đến đâu hay đến đó, mấy chục năm ni dùng quen rồi, chắc trời thương nên chưa đến nỗi...” - ông Nguyễn Hùng (70 tuổi), nhà ở xóm Trung Bình, tâm sự.

Thôn trưởng thôn Trà Đình 2 Trương Đình Hiệu ngậm ngùi: “Tui là người đại diện cho bà con đi kêu nước, đơn gửi đi nhưng chẳng thấy hồi âm. Nhiều lần tiếp xúc cử tri với HĐND huyện, xã, tui đại diện bà con kêu chuyện nước sinh hoạt, nhưng các vị đều bảo phải chờ. Không biết mần răng mà ăn nói với bà con và phải chờ đợi đến bao giờ...”.

Hơn 30 năm nay, bà con cả làng phải lội bộ hơn 2km băng qua nổng cát cháy mới tìm được chỗ đào một cái giếng nước không có mùi hôi nhưng nước chưa chắc đã sạch. Đây là giếng nước sinh hoạt dùng chung duy nhất cho 150 hộ dân của thôn. Mỗi năm đến hè hay vào dịp lễ tết, bà con trong thôn rồng rắn nhau xếp hàng chờ lấy nước đông như đi lễ.

Nhiều nhà phải dậy từ gà gáy để đi lấy nước về uống. “Ở cái vùng đất chưa mưa đã lụt, nước ngập nhà, nhưng nước sinh hoạt thì lại quí hơn vàng. Lúc đầu nói chuyện thiếu nước chẳng ai tin, ngay lãnh đạo xã, huyện, tỉnh khi nhận đơn kêu cứu còn bảo rằng bà con làng tui thích đùa, hoặc có ai tâm thần nên mới gửi đơn tào lao, hơi đâu mà quan tâm. Ai cũng bảo sống giữa hai sông lớn mà không có nước là vô lý. Nói không ai tin, bà con tui đành chịu mấy chục năm ni, ức lắm, nhưng biết mần răng chừ...” - chị Nguyễn Thị Lâm than thở.

Đã hơn 30 năm trôi qua, người dân làng Trà Đình 2 khát khao nước sạch. Nhất là khi bên kia sông, thuộc xã Duy Thành, nước không nhiễm bẩn vẫn được cấp trên đầu tư xây dựng hệ thống nước sạch cho người dân. Chỉ cách nhau 2km, người dân Trà Đình 2 vẫn đang sống cùng nước bẩn để rồi tự an ủi: làng mình đã bị bỏ quên. Và ước muốn của nhiều người trong làng được uống một ngụm nước trong, sạch, không mùi hôi, được tắm dòng nước mát trước khi nhắm mắt... vẫn xa vời vợi.

Nỗi đau nhức nhối

Đem chuyện người dân làng Trà Đình 2 dùng nước nhiễm bẩn làm ảnh hưởng sức khỏe phản ảnh, một lãnh đạo trạm y tế xã Quế Phú trả lời: “Có nghe bà con la chuyện nước đen hôi lắm, toàn bộ giếng nước đều nhiễm bẩn. Bà con nhiều bệnh lắm, nghe nói bà con trong làng chết vì ung thư cũng khá nhiều nhưng chưa thống kê được...”.

Bà con bảo rằng dịch bệnh thường xuyên xảy ra trong làng. Mùa mưa thì sốt xuất huyết, mùa nắng thì bệnh tiêu chảy hoành hành cùng nhiều thứ bệnh khác mà do cái nghèo đeo bám nên chưa ai đi khám để phát hiện bệnh cho mình. “Bà con tui ở đây nếu đi bệnh viện khám, bảo đảm ai cũng mắc ít nhất là ba bệnh. Mà cần chi khám bác sĩ, bà con tui không khám nhưng ai cũng biết mình có bệnh. Ngay cái chuyện ngứa ngoài da thì hai mùa mưa nắng ai cũng bị, nhưng ngứa hoài rồi nó cũng quen.

Ở đây từ già đến trẻ, nếu ai đến lần đầu cũng đều tức cười, vì không ai chịu ngồi yên, lúc mô cũng gãi giống như khỉ...” - ông Nguyễn Xin kể chuyện thật mà như chuyện hài. Không riêng gì các bệnh ngoài da, các bệnh đường ruột, rồi bệnh ung thư chết bất đắc kỳ tử vẫn thường xuyên xảy ra ở làng. Nhưng chẳng ai rảnh mà thống kê, điều tra. Bởi ai cũng lo chuyện nước uống, chuyện miếng cơm manh áo hằng ngày còn đâu thời gian nữa mà nghĩ cái chuyện chết sống vì đâu.

Nhiều người dân mà tôi gặp nói thẳng thắn: sống ở đây cũng bằng như chết. Thà chết còn sướng hơn sống. Nhiều người còn khẳng định: “Bà con tui tồn tại chớ đâu có sống. Khổ như ri mà sống cái nỗi chi...”.

Phó chủ tịch UBND xã Quế Phú 1 Nguyễn Công Cán khẳng định chắc như đinh đóng cột: “30 năm nay chưa hề có đơn vị nào ở trên về khảo sát nguồn nước nhiễm bẩn ở đây. Đơn bà con gửi lên, xã làm tờ trình lên trên nhiều lắm nhưng không thấy hồi âm nên đành chịu. Xã cũng muốn bà con có nước sạch để dùng. Nhưng kiểu ni xã cũng đành bó tay”.

Thật khó mà chia sẻ nỗi nhức nhối của sự cam chịu bị bỏ rơi và càng đau hơn khi có một làng nằm gần quốc lộ, giữa hai con sông lớn vậy mà 30 năm nay vẫn khát khao nước sạch.

(TTO)