Dưới ánh nắng đổ lửa, trong tiếng rít xé tai của các máy cưa đá, máy mài, khoan điện, bụi đá bay mù mịt như mây... các điêu khắc gia trong áo quần bảo hộ lao động, mũ đội sùm sụp, kiếng mát và khăn trùm che kín mặt đang lầm lũi làm việc. Không ai nói chuyện với ai. Thỉnh thoảng họ dùng tay ra dấu với các thợ đá giúp việc. Đó là không khí thường ngày tại trại điêu khắc quốc tế “Biến tấu Hội An” đang diễn ra.

Mười bảy điêu khắc gia, trong đó có 10 nghệ sĩ nước ngoài, đã trải qua nửa tháng làm việc cật lực, bất kể nắng mưa, hướng tới việc hình thành một không gian điêu khắc, một vườn tượng nghệ thuật bên bờ sông Hoài. Những cảnh trí đặc trưng của Hội An như ghe bầu, mắt cửa, hát hò khoan... sẽ được cách điệu và trở thành vĩnh cửu trong các tác phẩm đá dưới bàn tay của các nghệ sĩ điêu khắc bậc thầy. Bây giờ thì trong sân trại sáng tác vẫn ngổn ngang những khối đá tầm thường, nhưng lao động sáng tạo sẽ biến chúng thành tác phẩm nghệ thuật để công chúng chiêm ngưỡng.

Nhà thơ Phùng Tấn Đông, thành viên hội đồng nghệ thuật của trại, nhận xét: “Trại điêu khắc quốc tế này là sự kiện hiếm có. Thành quả của nó - Vườn tượng bên sông Hoài, sẽ là gạch nối nghệ thuật giữa quá khứ và tương lai của Hội An”. Quả vậy, Hội An đã sớm mở cửa giao lưu với thế giới bên ngoài, là nơi gặp gỡ giữa Đông và Tây không chỉ về kiến trúc mà còn có hội họa, điêu khắc, lễ hội dân gian, ẩm thực, trang phục... Ông Võ Phùng, Phó trưởng ban Tổ chức trại, tâm sự: “Hội An đang cố gắng khôi phục tính đa dạng về văn hóa mà trại điêu khắc đá quốc tế là một nỗ lực theo hướng đó”. Theo ông Phùng, du khách đến Hội An luôn có nhu cầu thưởng thức sản phẩm mới, buộc những người hoạt động văn hóa của Hội An phải thường xuyên suy nghĩ, tìm tòi. “Ý tưởng về một khu trưng bày ngoài trời những tác phẩm điêu khắc thể hiện nét đẹp của người Hội An đã có từ lâu, song cho đến khi nhận được cam kết tài trợ của Công ty TNHH Tri Việt (TPHCM) và đặc biệt của ông Lê Hoàng Thế, Giám đốc công ty, mới có điều kiện để biến thành hiện thực. Đây cũng chính là sản phẩm du lịch mới của Hội An góp vào Năm du lịch quốc gia 2006 - Quảng Nam, một điểm đến hai di sản thế giới”, ông Phùng nhấn mạnh.

Với chủ đề “Biến tấu Hội An” (Hoian Variation), trại điêu khắc quốc tế Hội An chấp nhận mọi xu hướng nghệ thuật, từ hiện thực đến trừu tượng, tôn trọng tự do sáng tác của tác giả miễn là có tính nhân văn cao và phù hợp với cảnh quan, kiến trúc và văn hóa của người Hội An. Đạt tới sự hài hòa giữa tác phẩm điêu khắc và thiên nhiên là mối quan tâm hàng đầu của các điêu khắc gia và nhà tổ chức. Những nghệ sĩ mới đến Hội An, nhất là người phương Tây (Đức, Ba Lan, Ma-rốc) được mời tham quan thực tế năm ngày đêm tại phố cổ Hội An, Mỹ Sơn, Non Nước, thăm các làng nghề truyền thống, các bảo tàng văn hóa-lịch sử để có cảm xúc và ý tưởng trước khi trình phác thảo cho hội đồng nghệ thuật và đối thoại với hội đồng để có tiếng nói chung.

Trong quá trình thực hiện tác phẩm, mỗi điêu khắc gia được sự hỗ trợ của hai thợ đá lành nghề, tuyển từ làng đá Non Nước ở Đà Nẵng; công việc được tiến hành dưới sự hướng dẫn, theo dõi của tác giả và của điêu khắc gia Hori Yasushi (Nhật Bản) - thành viên hội đồng nghệ thuật. Địa điểm sáng tác được bố trí đầy đủ phương tiện làm việc như điện, nước, máy công cụ và xe cẩu để di chuyển vật liệu, tác phẩm. Nữ nghệ sĩ Ikran Kabbaj từ Ma-rốc đánh giá việc tổ chức rất hoàn chỉnh, chuyên nghiệp và phố cổ Hội An gây ấn tượng sâu sắc đối với chị.

Dự kiến trong thời gian từ 18-5 đến 31-5 các tác giả sẽ lần lượt hoàn thành tác phẩm. Ngày 2-6-2006 trại sáng tác sẽ bế mạc. Trong thời gian này, thị xã Hội An sẽ hoàn thành mặt bằng, hạ tầng kỹ thuật và tạo dựng cảnh quan khu trưng bày bên bờ sông Hoài, dọc đường Nguyễn Phúc Chu đối diện khu phố cổ, theo quy hoạch đã được duyệt vào tháng 10-2005. Chiều dài bờ sông được sử dụng làm vườn tượng là 500 mét; tượng được sắp xếp, bố trí cảnh quan và chiếu sáng nghệ thuật theo yêu cầu của tác giả. Lễ khánh thành vườn tượng đá “Biến tấu Hội An” có thể sẽ được tiến hành vào đầu tháng 10-2006 vào dịp Hội nghị Bộ trưởng Du lịch APEC diễn ra tại đây.

Rút kinh nghiệm từ các vườn tượng đã xây dựng trong nước, Hội An cố gắng dung hòa vẻ đẹp nghệ thuật với thiên nhiên. Tất cả tác phẩm đều cao không quá 2 mét, kích thước không quá 2 mét khối; trừ tác phẩm phù điêu của nhà điêu khắc Đức Ingo Guenther dài 30 mét thể hiện hình dáng nước Việt từ Bắc chí Nam.

“Không gian du lịch của Hội An sẽ rộng hơn, sản phẩm văn hóa sẽ đa dạng hơn, hấp dẫn hơn. Các tác phẩm điêu khắc hiện đại bên vẻ rêu phong phố cổ sẽ đem lại cho du khách nguồn cảm hứng mới để thêm yêu Hội An và người Hội An cũng sẽ có điều kiện nâng cao thị hiếu thẩm mỹ, cảm thụ thẩm mỹ qua việc tiếp xúc với nghệ thuật điêu khắc mang tầm quốc tế”, ông Phùng nói.

(TBKTSG)