Ông Hà Nhơn đang thổi kèn mè tré. Đó là ông Hà Nhơn, 92 tuổi, ở làng Cổ Bưu, xã Hương Văn, huyện Hương Trà (TT-Huế). Dù chỉ bắt chước qua các dịp lễ tế làng, nhưng ông có thể thổi được các bài Nghinh Thần, Kim Tiền... (các bài bản trong hệ thống nhã nhạc cung đình Huế) bằng một cây kèn được vấn bằng lá cây mè tré (một loại cây có hình thù và mùi vị như cây riềng).

Ông Hà Nhơn điều khiển âm thanh của kèn lá chỉ bằng lưỡi nhưng âm thanh phát ra vẫn tương đồng với hệ thống ngũ âm trong âm nhạc truyền thống. Ông giải thích: "Có chi khó mô. Khi lưỡi tui muốn ọ thì kèn phát ra tiếng...ọ, muốn è thì kèn phát ra tiếng è, cứ rứa mà thổi hết bài ni đến bài khác".

Ông Hà Nhơn nói là không khó, nhưng thực tế ngược lại. Hiện ở làng Cổ Bưu (và có lẽ ở rất nhiều làng quê khác ở tỉnh TT-Huế), chỉ còn ông biết thổi kèn bằng lá mè tré. Nhiều người sống cùng thời với ông cho biết: "Ông Nhơn biết thổi kèn từ nhỏ. Bữa ni ông già, rụng hết răng rồi chớ hồi trẻ ông thổi, hơi dài ác liệt lắm. Làng ni ai cũng tự hào và muốn học thổi kèn như ông Nhơn, nhưng không ai học được. Có lẽ đó là duyên trời phú".
Ngày tôi gặp ông, ông sai con cháu ra ngoài đồng tìm cho ông một nắm lá mè tré để ông biểu diễn cho nghe.

"Nhớ phải hái lá non đó" - ông dặn. Hỏi vì sao phải là lá mè tré mà không là một loại lá cây nào khác? Ông trả lời không biết: Chỉ  biết là "từ nhỏ tới giờ tui đã thử thổi với rất nhiều loại lá, nhưng không có lá nào cho âm thanh đúng nhạc được như lá mè tré cả" - ông nói.

Tôi đã nhìn thấy được sự trang trọng theo kiểu nghi lễ khi đôi bàn tay của ông run run vuốt ve chiếc lá mè tré còn non tơ trước khi vấn thành kèn. Ông bọc chiếc kèn lá bằng hai tay rồi đưa lên miệng. Khi những âm thanh hơi khàn đục của bài Nghinh Thần cất lên, mắt ông không nhắm mà mơ hồ nhìn xa xăm...

Giây phút ấy, nhìn ông, tôi chợt nghĩ đến những nghệ nhân nhã nhạc danh tiếng đương thời của Huế như cụ Trần Kích, Lữ Hựu Thi... Tôi nói nhỏ với người dẫn đường: "Ông là một báu vật, ít nhất là với người dân làng Cổ Bưu".

(Laodong)