Trụ Lông là loại quả đặc sản của thôn Ðại Bình (Quế Trung, Quế Sơn, Quảng Nam). Chỉ cần ăn một lần, du khách gần xa sẽ nhớ mãi dư vị ngọt ngào của Trụ Lông. Cây và quả Trụ Lông nhìn vẻ ngoài giống bưởi quý Phúc Trạch (Hương Khê, Hà Tĩnh). Nhưng nếu khẽ chạm tay vào, vuốt nhẹ theo thân quả khi đã vào độ chín, thì đúng là quả có lông tơ, trong suốt, nhám ráp nhè nhẹ đầu mấy ngón tay. 

Khi quả còn non, lông phủ dày, đứng gần, nhìn rõ được bằng mắt thường. Thân quả hình trụ. Vì thế, để phân biệt với bòng, bưởi, cam lai, bà con nông dân thôn Ðại Bình đặt luôn cho nó cái tên ngồ ngộ: Trụ Lông.

Bổ quả ra, thớ múi đều tăm tắp, có mầu đỏ nhạt. Không có hương thơm, nhưng dư vị đầu lưỡi ngòn ngọt. Dư vị ấy đọng lại kéo dài cuối cuống lưỡi càng khiến du khách muốn ăn thêm. Bởi cái "vị" hiếm ấy như là sự chuyển hóa trung tính giữa vị ngọt đậm của bưởi Ðoan Hùng (Phú Thọ) với vị ngọt thanh của giống cam đường thường trồng ven sông Hiếu (Nghệ An).

Theo anh Trần Kim Kỷ, một chủ vườn bản địa, có giống gốc lâu năm nhất thôn này, thì Trụ Lông có ở đây từ mấy đời về trước. Người dân thấy ngon và hiếm nên chiết cành nhân rộng ra. Hiện tại trong xã đã có khoảng chín nghìn cây, phần lớn đang bói quả.

Theo bà Phạm Thị Tám, người có đến hơn 500 gốc cây loại này, Trụ Lông ra quả sau khi trồng 3 - 5 năm, chịu hạn, chịu nước mạnh hơn các giống cây cho quả khác. Hỏi tiếp một số nông dân trong số 312 hộ trồng Trụ Lông, bà con đều cho biết: Trụ Lông ra hoa cuối tháng 10 âm lịch (sớm hơn bưởi khoảng một tháng), thu hoạch vào tháng 7 âm lịch năm sau. Chiết, ghép đều dễ dàng. Bán quả cho thương lái từ Hội An lên mua, mỗi cây trung bình được từ 3 - 4 triệu đồng. Mỗi chục (tính 12 quả) giá khoảng 80 nghìn đồng. Về Hội An, mỗi quả bán đến 25 nghìn đồng. Trong các nhà hàng đặc sản, dùng để tráng miệng, giá còn cao hơn...

Nhờ loại quả quý này nhiều hộ dân trong xã Quế Trung và một số xã phụ cận đã khấm khá dần lên. Trồng Trụ Lông hiệu quả cao gấp mấy chục lần trồng lúa nước. Nhưng quả chỉ thật sự ngon nếu mua đúng giống gốc của thôn Ðại Bình. Cả thôn là "một vườn cây Nam Bộ thu nhỏ giữa lòng miền trung". Bởi ở đây, ken dày sầu riêng, măng cụt, lòng boong, cam hường, quít đỏ, sa-pu-chê... Thôn này nằm cạnh núi Hòn Ngang, ở mé bắc sông Thu Bồn, tiếp giáp Chiến khu Hòn Tàu. Qua hai cuộc kháng chiến trường kỳ, vùng đất này bị chà đi, xát lại hàng nghìn lần. Nhưng, riêng thôn Ðại Bình không hề bị bom đạn, vẫn giữ nguyên dáng vẻ hàng trăm năm nay.

Hiện nay, Công ty Giống cây trồng Quảng Nam đang áp dụng phương pháp chiết - ghép, dùng cành non giống bưởi lạ này ghép với gốc bưởi dại, đưa lại khả năng phát triển nhanh hơn, chỉ cần hai năm sau đã có quả Trụ Lông.

(Nhandan)