Nhà vườn ở Huế đã thật sự là một kiểu kiến trúc rất riêng biệt. Mùa Festival 2000 nhà vườn Huế là nơi được khách hết sức ngưỡng mộ. Khó có thành phố nào trong nước có được một không gian nhà vườn đẹp như ở Huế!

Khách phương xa mộng tới vườn Huế đa phần nhờ ở câu thơ rất gợi cảm của Hàn Mặc Tử:

Vườn ai mướt quá xanh như ngọc

Lá trúc che ngang mặt chữ điền

Đấy là tác giả đang tả nhà vườn của làng Vĩ Dạ. Song nói tới nhà vườn của Huế, trước hết phải nói tới nhà vườn của cung đình, của các bậc vương tôn, quan lại.

Nói tới nhà vườn của cung đình lập tức phải nhớ tới ngay vườn Cơ Hạ. Ðây là vườn thượng uyển của vương triều. Hồ Tịnh Tâm, nơi nhà vua tới nghỉ ngơi, tĩnh dưỡng sau những buổi lâm triều mệt mỏi. Và Ngự Viên, vườn nhà vua dẫn các tôn nữ đi chơi. Cho đến khi Ngự Viên không còn, vẫn làm Nguyễn Bính bâng khuâng:

Аến Ngự Viên mà nhớ Ngự Viên

Dẫu sao Nguyễn cũng đã hình dung ra:

Có phải ngày xưa vườn ngự uyển

Là đây, hoa cỏ giống vườn tiên

... Аức vua một sớm đầu xuân ấy

Lòng đẹp theo giới, dạo Ngự Viên

Cung tần mỹ nữ ngời son phấn

Theo gót nhà vua nở gót sen

Nhà vườn của vương triều hội đủ cung điện vàng son với cỏ cây, sông nước và cả một khung trời con con... tất cả hoà nhập vào nhau từ hương thơm hoa lạ tới một dáng cong đền đài tạo nên một vẻ đẹp tiên giới giữa trần gian.

Các vương tôn, quan lại mô phỏng nhà vườn kia, cũng tạo dựng cho mình một nhà vườn. Vẫn còn đây ở Huế phủ của Tùng Thiện Vương, Tuy Lý Vương, phủ hương... và các vườn "tân thời" phải kể đến: Vườn Ý Thảo, Tịnh Gia Viên, Tỳ Bà Trang, vườn nhà bà Tùng Chi,... mỗi vườn một vẻ riêng. Có người thích chơi phong lan. Có người thích chơi cây kiểng. Cũng có người muốn vườn của mình có đủ cây nổi tiếng khắp ba miền. Những ý thích của các chủ nhân tạo nên sự phong phú của vườn Huế. Dáng vẻ nào, nhất là khách từ xứ sở của những bức tường xi măng đồ sộ, hầu như đều thích những ngôi nhà Huế hoà quyện với thiên nhiên.

Khách tìm đến những món ăn truyền thống của Huế thường tìm đến Tịnh gia viên. Họ ngồi trong tán cây, thưởng thức hương vị món ăn Huế, và cũng đắm chìm trong khung cảnh hoa thơm quả ngọt vườn này.

Quán cà phê Tỳ bà trang ở Huế được coi là quán đông khách nhất. Ban ngày gia chủ chuẩn bị phục vụ. Ðêm đến, trong bóng đèn mờ được thắp lên từ bóng cây, dáng đá, đường nét của những bức tượng, tạo nên cho quán cà phê cái vẻ tỉnh mịch của không khí suối rừng. Trai gái ngắm nhau, ngắm cảnh tìm đến một cái gì khác với ly cà phê họ gọi.

Vườn Ý Thảo lại khác. Chủ vườn là một nhà trí , nên cây cỏ trong vườn cũng như đang ngẫm nghĩ. Kia là chậu tùng đặt dưới mái hiên. Ðây là khóm sói hường trồng kề bên nhau, như một cặp tình nhân, và kia, chủ nhân không trồng lan trong chậu mà trồng thành bồn. Những giò ý thảo của ông, đến mùa bao giờ cũng được trúng ngay trước nhà. Hoa nở đầy, giống như những bầy thiên nga đang nối nhau vừa bay vừa múa trên khung trời.

Nói đến vườn Huế mà không nói tới những vườn chùa của Huế thì thật là một sai lầm. Hầu như mỗi chùa, sư trụ trì đều tìm cho mình một không gian riêng. Mái chùa chỉ là một hoạ tiết sáng lên của cái không gian ấy. Vườn trúc của chùa Trà Am như cốt để tạo nên tiếng gió rất riêng biệt bên bờ suối. Chùa Huyền Không lại tràn ngập một thế giới phong lan nở suốt bốn mùa. Chùa Từ bóng cây như ngả soi bóng cả vào hồ bán nguyệt. Chùa rợp bóng cây, râm mát suốt bốn mùa, tưởng như không có mùa hè gay gắt nơi đất Thừa Thiên này... Huế không rộng, vậy mà có cả hàng trăm ngôi chùa. Có lẽ cả nước Việt Nam, mật độ chùa không đâu đông đúc như Huế. Nói đến Huế, ai mà không nhớ Thiên Mụ, Diệu Ðế, Từ Ðàm... những ngôi chùa nổi tiếng khắp nước. Hơn một trăm ngôi chùa ấy là hơn một trăm nhà vườn tuyệt vời. Mỗi chùa một cảnh khách đi thăm hết ngày này sang ngày khác mà không biết chán.

Nhà vườn ở Huế đã thật sự là một kiểu kiến trúc rất riêng biệt. Mùa Festival 2000 nhà vườn Huế là nơi được khách hết sức ngưỡng mộ. Khó có thành phố nào trong nước có được một không gian nhà vườn đẹp như ở Huế! Bước ra khỏi cửa nhà là đã gặp một không gian thanh mát nhẹ người. Du khách đang lo, nếu nhà nước không có chính sách cho nhà vườn, thì liệu mươi mười lăm năm nữa, liệu nhà vườn ở Huế có giữ được dáng vẻ như bây giờ. Người ào vào thành phố trong cơ chế công nghiệp, rất dễ cắt nát vườn nhà. Không ít vườn đã cắt nát ra như vậy.

Cung điện, đền đài, lăng tẩm, sông Hương - núi Ngự cũng có thể coi là một không gian nhà vườn rộng lớn. Huế với tay về phía Tây là rừng, với tay về phía Ðông là biển. Thiên nhiên ưu đãi cho Huế biết bao. Và Huế tiếp dẫn du khách cũng không có gì lạ. Điều quan trọng là phải có đủ cái đầu để giữ được cái đầu ấy, người ấy và không gian nhà vườn ấy cho con cháu mình lâu dài.

(Tapchiquehuong)