Miền Trung Tây Nguyên - Bước chân miền Trung

Miền Trung với tôi bao giờ cũng đặc biệt hấp dẫn. Từ cái giọng nói nằng nặng của người miền Trung đến cái khắc nghiệt của thời tiết nơi đây cũng khiến dải đất này thật tha thiết mời gọi. Tôi đã đi nhiều, chiêm nghiệm nhiều, có những vùng đất chỉ thoảng qua trong trí nhớ, nhưng những ấn tượng miền Trung quả thật cho đến bây giờ vẫn đầy ắp trong ký ức của tôi trong chuyến đi xuyên Việt vừa rồi.

Xuất phát từ Hà Nội lúc 6 giờ sáng, đến 8 giờ tối thì vào địa phận thị xã Đồng Hới. Nếu là miền Trung, nhưng 2 địa phương Nghệ An, Hà Tĩnh vẫn chưa có nhiều khác biệt so với miền Bắc.

Vượt qua đèo Ngang vào đến Quảng Bình mới cảm nhận được mảnh đất miền Trung thứ thiệt. Từ giọng nói đến cách sinh hoạt, món ăn. Hỏi người bạn Quảng Bình, hiện đang sống ở Hà Nội: Quảng Bình có đặc sản gì? Chị nghĩ một lát rồi lắc đầu: Cũng chẳng có gì ngoài mắm.

Tôi thì nghĩ, nếu nói về mắm thì phải nói ở Huế. Thôi thì đành tìm cho mình một quán ăn bình dân ngay sát chợ Đồng Hới, trên đường Mẹ Suốt. Chủ quán, một người đàn bà có vẻ mặt chất phác, biết chúng tôi từ Hà Nội vào nên giới thiệu một món mắm cá. Thoạt đầu, tôi chẳng mặn mà lắm với cái mùi ngai ngái của thứ mắm sền sệt, đen như mắm tôm và nhìn thì chẳng có gì hấp dẫn cả.

Bà chủ quán vắt vào bát mắm ít chanh, ớt tươi, đặt bên cạnh là một đĩa rau sống mà lá dấp cá thì nhiều, với gừng tươi. Vậy mà vừa đưa chút mắm lên nhấp một cái tôi như bị món mắm cá mê hoặc. Ba ngày ngắn ngủi ở Quảng Bình, món mắm cá gần như một thứ bùa mê, mà không bữa cơm nào chúng tôi bỏ được.

Ngày thứ tư lên đường đi tiếp vào phía trong cũng vẫn đặt hàng bà chủ quán cho một can mắm cá mang theo để đỡ nhớ. Sự chân thật của người Quảng Bình đến lạ. Cầm hoá đơn thanh toán mà giật mình vì giá quá rẻ. Can mắm cũng vậy chỉ có 20.000đ. Chính thứ mắm cá rất chân chất ở Đồng Hới và sự chân thành của bà chủ quán khiến chúng tôi nhớ mãi mảnh đất miền Trung này.

Chiếc thuyền thúng ở bãi biển Non Nước

12 năm trước tôi đã qua Đà Nẵng, nhưng lúc đó Đà Nẵng đang còn phát triển rất chậm. Nay Đà Nẵng đã tiến khá nhanh. Tôi chạy xe dọc theo đường cao tốc từ khách sạn Furama ra đến Sandy Beach rồi chạy một lèo đến tận Hội An (Quảng Nam) chỉ mất có khoảng 25 phút đồng hồ.

Dừng xe, tôi lang thang trên các cồn cát ngay sát mặt biển gần núi Ngũ Hành Sơn, nơi chế tác ra các hàng thủ công mỹ nghệ tuyệt phẩm bằng loại đá nổi tiếng gọi là đá Non Nước hay đá Ngũ Hành. Có một bức tượng Phật bà Quan Âm cao tới 5 mét, mà để tạc xong phải mất 3 tháng, trị giá bức tượng tới gần 200 triệu đồng. Bức tượng này không phải dựng ở Việt Nam mà do một gia đình Việt kiều đặt hàng, làm xong sẽ chuyên chở bằng tầu biển sang tận Mỹ.

Tôi đi chầm chậm dọc theo bãi biển và chợt nhìn thấy mấy con thuyền thúng đang nằm chơ vơ ngay sát mặt biển. Dọc theo miền Trung tôi vẫn hay thấy những con thuyền như vậy như hồi ở Cửa Lò tôi được Nam, một trong những tay chụp ảnh có tiếng ở đây đưa đi chơi bằng thuyền thúng trên biển mà chỉ riêng sự dập dềnh trên biển trong cái mênh mông và tối đen của trời đất đã khiến tôi không thốt nổi nên lời vì... sợ.

Lâu lắm rồi mới gặp lại những chiếc thuyền thúng. Ba ngư phủ, dáng người khoẻ mạnh, nước da bánh mật đang làm nốt những công đoạn cuối cùng trước khi ra khơi. Mỗi con thuyền chỉ có một người chèo, một mái chèo buộc bên thuyền và một can nước khoảng 10 lít.

Cái can theo giải thích của các ngư phủ sẽ cứu họ nếu trong trường hợp gặp nạn trên biển. Nó vừa là phao để người đi biển bám vào, vừa cung cấp những hớp nước ngọt quý giá cho những ai lênh đênh trên biển. Các ngư phủ xỏ một cái đòn qua hai quai thuyền và cùng hô "Hây". Chiếc thuyền được đẩy chạy sền sệt trên mặt cát. Tôi cũng thử đẩy, và dù có vận cả "12 thành công lực" cũng chẳng làm chiếc thuyền dịch chuyển chút nào. Rồi cả mấy chiếc thuyền cùng đồng loạt ra khơi. Họ vẫy tay cười chào tôi rồi lắc rất khéo tay chèo và dù sóng có to đến mấy thì chiếc thuyền thúng nhỏ nhoi vẫn cưỡi trên những con sóng để ra khơi.

Khoảng mươi phút sau, bóng những chiếc thuyền thúng chỉ còn là một cái chấm nhỏ trên mặt biển mênh mông. Một ngư phủ kể với tôi, cả trăm năm trước làng chài này vẫn ra khơi như thế và bây giờ cũng thế. Dường như cái đường cao tốc rộng thênh thang ngoài kia, hay những bức tượng Phật bà cao tới 5 mét giá tới cả vài trăm triệu đồng ở Ngũ Hành Sơn cũng như sự sang trọng của khu Resort 4 sao Sandy Beach ngay sát bên làng chài này dường như chẳng lay động đến cuộc sống của họ. Các ngư phủ vẫn cười và như cả trăm năm trước mỗi ngày họ lại ra khơi trên những chiếc thuyền thúng.

Chiếc cầu bị lãng quên ở Hội An

Hội An với tôi quả thật để lại rất nhiều ấn tượng. Từ quán Cao Lầu của ông Lại Hứa Xương trên đường Trần Phú, mà ông chủ vui tính và mến khách đến mức cứ ôm cột mà kể chuyện cao lầu mặc cho khách cứ ăn, đến cửa hàng may Thu Thuỷ nổi tiếng mà giá may tuy đắt nhưng khách vẫn vào rầm rập cốt để đặt được một cái áo hay quần đích thị của Hội An, mà lại là may lấy ngay.

Hội An cũng thật ấn tượng bởi những chiếc đèn lồng treo cao vào buổi tối. Khách cứ đi đi lại lại mãi mà chẳng thấy chán dù quanh quẩn chỉ trên vài ba con phố cổ. Sức cuốn hút của Hội An thật kỳ lạ. Nhưng khi đã về đến Hà Nội rồi điều khiến tôi hay nhớ đến ở Hội An lại chính là chiếc cầu bị lãng quên. Nó nằm ngay ở khúc sông chỗ Cửa Đại, sau khách sạn Hội An. Cây cầu dựng bằng gỗ, từ đường Cửa Đại, qua sông để bắc sang một cái cù lao.

Một nhân viên phục vụ kể, cái cầu này được dựng từ rất lâu và sau đó có một doanh nghiệp quyết định đầu tư vào cái cù lao thành chốn ăn chơi. Vài năm sau việc làm ăn thất bát, chẳng ai còn bước trên cái cầu này để sang cù lao nữa. Rồi vào một đêm mưa gió, một nhịp cầu gẫy gập xuống. Và chẳng còn ai dùng chiếc cầu.

Buổi chiều, trong ráng chiều hoàng hôn, tôi cảm nhận thân phận con người đôi khi cũng giống như chiếc cầu kia. Nó nằm đấy vẫn còn một chút hiên ngang vắt qua dòng sông, nhưng khi nhịp của nó đã gãy, nó sẽ bị quên lãng.

Bức tường đổ trong Đại nội Huế

Đến Huế hầu như du khách nào cũng phải đi thăm lăng tẩm, đền đài của vua chúa triều Nguyễn. Chúng tôi vào Đại nội, nơi trước đây các vua triều Nguyễn thường thiết triều. Trong Đại nội chỉ có vua, các phi tần được ở. Chính vì vậy mà sự uy nghiêm của nó cũng được thể hiện rất rõ.

Đứng trước điện Cần Chánh, rồi lại trước những chiếc đỉnh lớn, thể hiện sự quyền uy của vương triều và trong tôi dường như nghe như đâu đây tiếng bước đi của đoàn người ngựa võng lọng khi vua lên thiết triều. Nếu nói đến ông vua cuối cùng của triều Nguyễn là Bảo Đại thoái vị năm 1945 thì thời gian đó đến nay cũng mới chỉ có hơn 60 năm, nhưng những gì của Đại nội còn lại không khỏi khiến những người yêu Huế lo lắng.

Hai bên Đại nội người ta đang dựng lại hai cung nghe nói ở vị trí trước đây là cung dành cho các phi tần, cung nữ ở. Tôi nhìn thấy có quá nhiều chỗ trong Đại Nội giờ chỉ là những đống hoang tàn đổ nát.

Thậm chí những bước tường ngăn giữa cung này với cung khác cũng đang dần sụm xuống. Hỏi ông Vĩnh Phan, cháu đời thứ 6 của vua Minh Mạng, hiện đang là chủ một quán bún bò trên đường Lý Thường Kiệt về cái sự trùng tu Đại Nội, ông nói, cũng có rất nhiều con cháu nhà Nguyễn đang cố gắng đóng góp để trùng tu lại, nhưng số tiền không thấm vào đâu, nếu không có sự đầu tư của nhà nước.

Ông Vĩnh Phan thỉnh thoảng vẫn vào Đại Nội thắp hương cho tổ tiên, như rất nhiều người dòng dõi Nguyễn Phước tộc khác vẫn làm và ông hiểu rằng nếu cứ để tình trạng này một lúc nào đó Đại Nội sẽ không còn là Đại Nội nữa.

Tôi là người gốc Huế. Được đứng ở một vùng đất đã từng là kinh đô của một vương triều với biết bao thăng trầm của lịch sử tôi như cảm nhận được cả mạch đập của từng viên đá vỡ, từng bức tường đổ. Những gì còn lại không nhiều của quá khứ. Nếu không biết gìn giữ mọi thứ sẽ biến mất.