 | | Ông Bùi Meo và ngôi nhà cổ |
Ngôi nhà của
ông Bùi Meo, ở phường Quang Trung, thị xã An Khê (Gia Lai), được kiến
tạo trên đất dựng nghiệp của triều Tây Sơn cách nay đã 237 năm (1770).
Đến nay, ngôi nhà này vẫn còn giữ được khá nguyên vẹn hình dáng ban đầu.
Ông Bùi Meo năm nay đã vào tuổi bát tuần nhưng trí nhớ
vẫn còn rất minh mẫn. Ông là chủ nhân đời thứ 7 của ngôi nhà có một
không hai này. Người tạo lập nên căn nhà này gốc ngoài bắc, di cư vào
Quảng Ngãi, sau đó lên An Khê lập nghiệp vào khoảng năm 1765.
Nhìn bên ngoài ngôi nhà rất giản dị, không có vẻ gì
đặc sắc. Thế nhưng khi hai cánh cửa bằng gỗ kiền kiền nặng trịch mở ra
thì khách đã có thể nhận ra giá trị đặc sắc của nó...
Về tổng thể, nhà được kiến trúc theo lối tam đoạn ba
gian hai chái, dài khoảng 16m; ngang 8m với 6 vì. Mỗi vì gồm 5 hàng cột
ngang, 6 hàng cột dọc. Tất cả đều bằng lõi gỗ thò đo - một loại gỗ rất
hiếm, nay trong rừng An Khê đã không còn loại gỗ đó nữa.
Kèo và xà đều uốn hình rồng, đầu chạm rồng. Xà gồ tròn
liền cây và đều bằng gỗ kiền kiền. Ba gian ngoài cách biệt với gian
trong bằng cửa ngăn. Các gian giữa bàn pha, bạo xổ, dây sen bằng gỗ tứ
thiết. Không chạm trổ cầu kì, chỉ trang trí bằng gờ, chỉ nổi nhưng đã
gần 240 năm mà hệ thống gờ mộng vẫn rất khít, chứng tỏ kíp thợ mộc dựng
nên ngôi nhà này có tay nghề rất cao...
Một đặc sắc nữa là mái lợp liên hệ thống xà gồ rất dày
(mỗi mái có tới 15 hàng) người ta lợp một lớp vỏ cây kiền kiền (rất
cứng và đắng nên mối mọt không thể đụng tới) rồi đắp lên một lớp đất
sét trộn nhuyễn với rơm, sau đó mới lợp tranh.
Nhờ kiểu mái độc đáo này mà người sống trong nhà gần như không có cảm giác đổi mùa...
Ông Bùi Meo cho biết, mãi tới năm 1959 ông mới cho
thay lớp tranh bên ngoài bằng ngói - và đó cũng là sự thay đổi duy nhất
của ngôi nhà từ lúc kiến tạo đến nay...
Cũng theo ông Bùi Meo thì ngôi nhà này có số phận khá
đặc biệt. Trước ngày toàn quốc kháng chiến, những ngôi nhà tranh trong
xóm đều bị giặc Pháp phá tan hoặc đốt rụi, chỉ riêng ngôi nhà này là
thoát hiểm. Sau đó đã ba lần chúng bắt tháo dỡ nhưng chủ nhà đã khôn
khéo lần khần rồi thoát. Thời chống Mỹ bom đạn ác liệt là thế, nhưng
cũng rất may mắn ngôi nhà vẫn được bình yên...
Thị xã An Khê là nơi duy nhất ở Tây Nguyên còn những
căn nhà gỗ cổ. Tuy nhiên trong số 5 căn còn lại thì nhà ông Bùi Meo cổ
nhất, có giá trị nhất. Điều này đã được phát hiện và thừa nhận. Thế
nhưng hiện phòng Văn hoá thông tin thị xã vẫn chưa nghĩ đến việc bảo
tồn dù đây là chứng tích duy nhất còn lại ở An Khê Thượng đạo của một
thời "áo vải cờ đào" oanh liệt...
(TTO) |
