Giữa đại ngàn Trường Sơn phía Tây tỉnh Quảng Bình (giáp với nước Lào), tộc người nhỏ bé Ma Coong có một gia tài văn hóa phong phú với những lễ hội ngất trời, làn điệu dân ca mượt mà và những điệu khèn đắm lòng… Trong đó, nổi bật một di sản đặc trưng: Hội đập trống diễn ra vào ngày 16 tháng giêng Âm lịch hàng năm-lễ hội của những đôi trai gái đến tuổi bỏ của, lễ hội của những người đàn ông, đàn bà… mỗi năm được phép một đêm... ngoại tình.

Căng mặt trống, chuẩn bị cho lễ hội

Người Ma Coong hiện có 287 hộ với 1.552 khẩu, cư trú tại 18 bản làng rải rác dọc biên giới Việt-Lào đến giáp xã Tân Trạch. Lễ hội đập trống của họ được tổ chức hàng năm vào đầu mùa xuân tại bản Cà Roòng (xã Thượng Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình), mảnh đất linh thiêng của người Ma Coong.

Theo tục lệ hàng năm, vào ngày 16 tháng giêng, người Ma Coong cả già lẫn trẻ, ở khắp các bản gần xa, từ bản 61-nằm sát biên giới Việt-Lào đến bản Cồn Roàng, Cờ Đỏ, A Ky, Chăm Pu, Cu Tồn diện áo quần đẹp nhất về dự hội... Trừ những người ốm đau, già yếu không thể đi được, hầu như còn lại đều đi hội.

Không chỉ có người Ma Coong, các tộc người lân cận như Trì, Ca Rai, A Rem cũng háo hức đến chung vui. Đồng bào Ma Coong ở tận nước bạn Lào cũng về Cà Roòng tham gia lễ hội.

Chuẩn bị cho hội đập trống, vào đêm 15, rạng sáng 16, dù trời có rét cắt da cắt thịt thì Đinh Xòn, trưởng bản Cà Roòng vẫn phải thả lưới ở suối Cấm, bắt đủ 32 con cá thần của suối đem dâng lên già làng để làm lễ cúng cho buổi tối 16.

Trời bắt đầu sáng, già làng Đinh Năng, chủ tế Đinh Kời làm lễ động rừng tại sân bản. Đinh Kời cho gọi 5 thanh niên lực lưỡng vào rừng Bụt chặt đủ 5 cây tre đực, 15 cây mây già về bắt đầu công việc quan trọng nhất: làm trống. Theo phong tục, người Ma Coong lấy cây Chi Cúp cổ thụ làm tang trống. Tang trống cho đêm hội năm 2007 đã tròn một trăm năm. Mặt trống mỗi năm được thay một lần mùa lễ hội.

Vào hội đâm trâu, người Ma Coong chọn tấm da đẹp nhất đưa đi xông khói để làm mặt trống. Người Ma Coong không dùng búa, đục để nọc mặt trống mà dùng mây rừng, xâu chéo với nhau, lấy nêm tre đực nêm chặt lại, kéo căng mặt trống để hứng lấy muôn vàn uy lực từ con dân của Giàng giáng xuống những hồi trống thâu đêm suốt sáng.

Trống làm xong được treo lên giữa sân làng. Cả ngàn người Ma Coong sụp lạy khấn vái rồi đồng thanh hô to “Giàng ơi!”, rồi già làng Đinh Năng, chủ tế Đinh Kời bắt đầu cúng. Năm nay được mùa, dân bản góp mỗi hộ 3 lon gạo, 18 bản góp 18 con gà sống, rượu hiêng và nhiều thứ khác.

Trên hương án, bày sẵn 8 mâm cỗ nhỏ, mỗi mâm có 2 con gà nướng, để nguyên ngũ tạng, thể hiện cho chăn nuôi bội phát, một nong xôi thể hiện sự được mùa. Đọt măng rừng, đọt mây, đọt cây đoác thể hiện sự kính trọng của dân làng đối với núi rừng. Mỗi mâm có 4 con cá tế bốn vị thần mà người Ma Coong kính trọng: thần Núi, thần Sông, Giàng và ma xó. Trước mâm cỗ bày 3 hũ rượu hiêng, thứ rượu ủ bằng men lá rừng và nếp, được cất từ năm trước.

Già làng Đinh Năng hô to “Giàng ơi mời về”, chủ tế Đinh Kời bắt đầu khấn trong trang phục váy đỏ, đeo tóc giả đính vòng bạc: “Mời Giàng, mời con Ma Mót về ăn nắm xôi, uống rượu hiêng, cùng vui lễ hội để phù hộ người Ma Coong được cái mùa, được cái ăn, sinh sôi như cây trên rừng, dẻo dai như nước dưới suối. Mời về. Mời về”.

Trắng đêm ở hội... ngoại tình

Mời các thần xong, chủ tế Đinh Kời níu tay già làng Đinh Năng đánh 4 tiếng trống: “Tùng. Tùng. Tùng. Tùng” rồi hô to: “Roa lữ Giàng ơi. Roa lữ. Roa lữ Giàng ơi” (Sướng quá Giàng ơi. Sướng quá. Sướng quá Giàng ơi). Cùng lúc, cả ngàn người Ma Coong đồng loạt lao vào, xé toang núi rừng yên tĩnh với tiếng hô: “Roa lữ Giàng ơi”. Tiếng chiêng nổi lên hòa cùng tiếng trống, tiếng hét, tiếng hát, tiếng vỗ tay theo nhịp múa dân ca.

Mọi người đều đập trống, nhảy múa, vừa đánh trống vừa hô: “Roa lữ Giàng ơi”. Nam nữ, già trẻ tất thảy đều được quyền đánh trống. Người nào có sức cứ đánh liên tu bất tận, lúc nào mệt lại đến bên bình rượu hiêng tu những cần rượu mát lừng, người khác lại xông vào đánh trống, đánh cho say cả núi, chuyển cả rừng, đánh cho vang đến đất trời…

Chiếc trống được đánh từ đầu hôm đến tầm 3g sáng thì bề mặt da căng lên rồi vỡ tung. Trống vỡ, cả ngàn người đang rừng rực nhảy múa, hát hò bỗng dừng lại, mọi thứ im phăng phắc trong 30 giây, sau đó là tiếng hét rền vang núi Cà Roòng. Bỗng nhiên, từng đôi nam nữ cầm tay, níu áo như đã quen nhau từ lâu; nam thanh nữ tú chưa có gia đình thì lôi nhau vào rừng, hoặc ra bờ suối bắt đầu tự tình. Ở đó họ bắt đầu hẹn hò, đính ước, thề non hẹn núi để tác thành chồng vợ, bắt đầu dạm hỏi để báo bố mẹ làm lễ bỏ của.

Những người đàn ông đàn bà có gia đình cũng được Giàng cho phép gắn kết nhau, được bỏ nhà một đêm. Sau khi trống vỡ, họ được tự do ái ân đến sáng mới tìm đường về nhà. Đêm ấy không có ghen tuông, không có chửi bới, đánh lộn vì ghen tình mà chỉ có hoa thơm và trăng thanh gió mát. Đêm ngoại tình, đêm đi hoang đã được người Ma Coong nâng niu, gìn giữ từ rất lâu.

Một tộc người nhỏ bé với đời sống kinh tế còn nghèo nàn lại có lễ hội của đêm ngoại tình quả thật hiếm có. Đêm của ngoại tình không có dị nghị, không có lời ra tiếng vào là một dũng khí và bản lĩnh của người Ma Coong. Người Ma Coong được phép ái ân một đêm trong năm với người mà họ thích, còn trong năm, ai ngoại tình sẽ bị già làng thay mặt Giàng phạt nặng.

Tôi đã từng trắng đêm hai lần lễ hội đập trống của người Ma Coong, lần nào cũng nghe được câu dân ca trứ danh nhất: “Xin Giàng làm cho mặt trời lên trong ngày, mặt trăng mọc trong đêm để anh được yêu em…”. Câu dân ca giản dị ấy cứ theo tôi qua từng bờ suối ngọn cây. Mỗi lần nhắc đến đêm lễ hội có một không hai, lòng tôi như say chếnh choáng.

(SGGP)