Những di vật tìm thấy ở khu khai quật đàn tế.

Nhiều hiện vật được phát hiện
Toàn bộ khu vực đàn tế rộng khoảng 20.000m2, nằm cách thành Nhà Hồ 2,5km, tại núi Đốn Sơn (người dân quen gọi là núi Đún) xã Vĩnh Thành, huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hoá. Từ kết quả khai quật sơ bộ, các nhà khoa học đã bước đầu định hình được kiến trúc của đàn tế gồm: Nền thượng, nền trung, nền hạ, phòng Trai Cung (nơi vua ngự để tách xa các cung tần mỹ nữ trước khi ra tế)... Qua khai quật ở 4 hố và thám sát ở 4 địa điểm bước đầu, đã thấy có nhiều hiện vật như một số bờ kè bằng đá, hai bạo cửa, ngói, gạch lát nền… được trang trí rất cầu kỳ mang đậm dấu ấn thời Trần.

Tại hố khai quật số 1 phía tây nam đàn tế, các nhà KCH đã tìm thấy một bờ kè bằng đá, dài 25m. Trong hố khai quật này còn tìm thấy rất nhiều ngói, gạch, phù điêu bằng đất nung có kích thước 50 x 50, 50 x 48cm với nhiều viên được trang trí hình rồng, hình cánh sen, hình hoa cúc dây được mang từ Thăng Long vào, thể hiện niên đại của nhà Trần. ở hố khai quật số 2, hai cối cửa bằng đá được đục lõm để lắp chân cánh cửa, khoảng cách giữa hai cối rộng 1,5m cũng được phát hiện, theo nhận định ban đầu, đây là cửa Đông Môn lên nền thượng khu vực đàn tế. Hố số 3 nằm bên bờ nam nền thượng, bước đầu mới bóc lớp mặt đã cho thấy dấu tích của các bậc tam cấp dẫn lên nền thượng và những viên gạch lát đường.

Từ đó dẫn đến nhận định đây là cửa mở theo hướng nam để nhà vua đi lên đàn tế. Do chưa được khai quật mở rộng nên chưa thể xác định có bao nhiêu bậc thềm, nhưng theo các nhà chuyên môn đánh giá thì đường cửa này có khoảng 9 bậc. ở hố khai quật cuối cùng, một bờ kè bằng đá có chiều dài 7-8m được sắp xếp theo chiều dọc khá công phu cùng một số hiện vật khác được làm bằng đất nung như gạch trang trí hoa văn đã lộ diện.

Đàn tế duy nhất còn khá nguyên vẹn về mặt di tích
TS khảo cổ học Nguyễn Hồng Kiên - Viện Bảo tồn DT, người trực tiếp tham gia nghiên cứu khai quật di tích này - cho biết: Đàn tế Nam giao ở Huế ra đời rất muộn (triều Nguyễn), đã bị phá huỷ và được khôi phục lại; đàn tế Nam giao ở Hà Nội hiện không còn gì ngoài địa điểm là nhà máy cơ khí Trần Hưng Đạo hiện nay. Đàn tế Nam giao của triều Hồ được đắp từ rất sớm (năm 1402 - theo Đại Việt sử ký toàn thư). Đây còn là đàn tế còn nguyên vẹn nhất vì từ khi được xây dựng cho đến lúc nhà Hồ bị suy vong chưa ai đụng đến, chưa có việc xâm hại đáng tiếc nào xảy ra.

Thông thường, đàn tế Nam giao có hai cấp nền. Cấp nền dưới hình vuông, tượng trưng cho đất và con người; cấp nền trên hình tròn, tượng trưng cho trời, là nơi để vua làm lễ tế trời hàng năm. Cũng theo Đại Việt sử ký toàn thư thì các vương triều cứ 3 năm làm đại lễ, 2 năm làm trung lễ, 1 năm làm tiểu lễ báo cáo với thiên đình những việc đã làm được cho đất nước. Tuy nhiên, việc khai quật chưa thấy nền tròn (thờ trời) ở cấp cao nhất của đàn tế Nam giao nhà Hồ, do vậy để khẳng định các cấp nền được đắp, kè đá, cửa lên xuống, các công trình kiến trúc nếu có thì nằm ở cấp nền nào còn phải tiếp tục nghiên cứu. Cũng theo TS Nguyễn Hồng Kiên, đàn tế Nam giao nhà Hồ nằm trong La Thành (vùng thành ngoài của kinh đô), La Thành được trồng tre và nếu ai trộm măng sẽ bị xử chém đầu.

Đàn tế Nam giao nhà Hồ có vai trò đặc biệt quan trọng trong khu quần thể di tích Thành Nhà Hồ. Vì thế, tỉnh Thanh Hoá cần sớm có kế hoạch bảo vệ, tránh các tác nhân huỷ hoại. Hiện trong khu vực di tích có một con đường tắt ngang qua đàn tế, chính quyền địa phương nên đình chỉ việc đi lại qua con đường này. Điều quan trọng nhất là cần phải tiếp tục khai quật, nghiên cứu làm rõ về đàn tế Nam giao, nhằm giúp chúng ta hiểu chính xác hơn về một vương triều tuy tồn tại ngắn ngủi (1400- 1407) nhưng đã để lại nhiều dấu ấn trong lịch sử VN. 

(LĐ)