Qua ba đợt trùng tu, khai quật và tôn tạo vào 1989, 1997 và 2000, các nhà nghiên cứu cho rằng chưa có nhóm ba tháp nào có số lượng hiện vật nhiều bằng tháp Chiên Đàn. Đặc biệt, giữa năm 1997, các nhà khảo cổ đã khai quật một tấm bia của khu tháp này. Đó là một tảng đá lớn, được mài bằng một mặt, trên đó có khắc 8 dòng cổ tự Sanskrit - có gốc tích từ chữ Ấn Độ.

Những dòng chữ ấy viết gì? Người Chămpa xưa gửi gắm những gì cho hậu thế? Thật đáng tiếc, tất cả các nhà Chămpa học của Việt Nam do không đọc được nên không thể trả lời ngoại trừ đa số nhận định các tác phẩm điêu khắc ở Chiên Đàn xếp vào phong cách Chánh Lộ, thế kỷ XI đến đầu thế kỷ XII. Gần đây, nhân chuyến công tác tại Mỹ Sơn của tiến sĩ khảo cổ học K.T. Narasimhan và kiến trúc sư khảo cổ học M.M. Kanade (Ấn Độ), Bảo tàng Quảng Nam đã mời hai ông đến Chiên Đàn để giải mã nội dung bia. Nhưng rồi trước tấm bia đã tồn tại khoảng 1000 năm, cả hai nhà khảo cổ học này cung kính lạy và... lắc đầu: "Dù có nguồn gốc từ chữ Ấn Độ nhưng ngôn ngữ Sanskrit rất cổ, chúng tôi không đọc được!"

Thế thì trước đó ai đã giải mã những bi ký Mỹ Sơn? Theo tài liệu, đó là các học giả Pháp L. Finot, L. De Lajonquiere, kiến trúc sư khảo cổ học H. Parmentier, các nhà nghiên cứu Ph. Stanrn, J. Boisselier, G. Maspéro... nhưng khi bia Chiên Đàn được khai quật thì tất cả họ đã ra người thiên cổ!

"Tiền bất kiến cổ nhân - Hậu bất tri lai giả..." (Thơ Trần Tử Ngang), liệu có còn tìm được ai giải mã bia Chiên Đàn?

(Thanh Niên)