Thấy chị lui cui sắp xếp, nâng niu toàn những cuốn sách giấy đen sì chữ mờ mờ, cậu con trai trêu mẹ: "Sao mẹ lại tàng trữ toàn sách đen thế?". Chị nhìn con cười không nói vì thấy câu hỏi của cậu bé thật dí dỏm và một sự so sánh loé lên. "Con có biết chính những cuốn sách đen này đã cho mẹ ánh sáng tri thức không!".

Mỗi cuốn sách như những hình phim quay chậm đưa chị trở về quá khứ. Hai lăm năm trước chị đã phải chắt bóp từng đồng học bổng nhỏ nhoi trong nhiều tháng trời, lùng sục mãi mới có được những  bộ "Chiến tranh và Hoà bình", "Ba chàng ngự lâm pháo thủ", " Những người khốn khổ"... Những trang sách đen sì, mặt giấy chỉ có một bên nhẵn chữ còn tương đối dễ đọc, còn mặt kia sần sùi, đôi chỗ nhìn rõ mạt gỗ, cả mẩu rơm nằm giữa giấy nên nhiều khi chữ in nét được, nét mất, vừa đọc lại phải vừa đoán. Vậy mà bọn lớp chị đã chuyền tay nhau đọc ngấu nghiến.

Chị nhớ như in chị đã nghiền bộ "Những người khốn khổ" trong chỉ có một đêm. Rạng sáng cũng là lúc chị đọc nốt chương cuối cùng. Và bây giờ  lời đề tựa chương đó vẫn vang vang trong đầu chị "Ngày xưa nâng bổng cả chiếc xe bò. Bây giờ cầm một quản bút thấy nặng". Lúc ấy chị đã khóc vì thương Giăng Van Giăng. Chính vì thế sau này mỗi khi có bàn tay chìa ra xin tiền chị thường không từ chối. Chị sợ rằng nếu có một người nào quá đói mà chỉ vì thiếu một chiếc bánh mì thì bi kịch của "người khốn khổ" sẽ lặp lại!

Miên man suy nghĩ chị không thấy cậu con trai đã cắm cúi xem cuốn sách của chị. Cậu sôi nổi: "Sách  giấy đen nhưng hay lắm, ngày xưa mẹ đọc toàn sách này à, thảo nào mẹ cận". Chị nhìn con trìu mến: "Thế mà nó giúp mẹ nhìn được xa hơn nhiều, con ạ. Bây giờ sách sáng rõ lại dễ mua, dễ đọc hơn nhiều, đừng lười đọc con nhé".

(Sưu tầm)