Người ta về "làng hồng" tức Sơn Mỹ, nay thuộc xã Tịnh Khê, huyện Sơn Tịnh (Quảng Ngãi), để lắng lòng trong quá khứ đau thương, tưởng niệm 504 thường dân bị quân đội Mỹ thảm sát 40 năm trước (16-3-1968) và ngắm nhìn những ngôi nhà nằm bên cánh đồng xanh, nghe tiếng nhạc rừng dương vọng lên từ phía biển...

Từ TP Quảng Ngãi đi về hướng bắc, vượt qua cầu Trà Khúc rồi trực chỉ về hướng đông theo quốc lộ 24B, ngang qua những xóm nhà, đồng lúa xanh, những vườn cây tươi tốt chừng 10km, du khách sẽ đến "làng hồng" tức Sơn Mỹ xưa, nay là xã Tịnh Khê, huyện Sơn Tịnh. 

Cái tên xuất phát từ trong chiến tranh trên bản đồ do công binh Mỹ ấn hành năm 1967 có khoanh một khu vực lớn bằng bút chì đỏ với dòng chữ "Khu vực trách nhiệm của LD2TQLC (lữ đoàn 2 thủy quân lục chiến). Đại Hàn (từ tháng 1-1967 đến 31-12-1967) giao lại cho TF Barker (tức lực lượng đặc nhiệm Barker, lữ đoàn 11, sư đoàn Amerrical) kể từ ngày trên". Người dân trong khu vực khoanh tròn đó đã phải hứng chịu cuộc tàn sát đẫm máu của quân đội Mỹ, cụ thể là đại đội Charlie do đại úy Ernest Medina chỉ huy đã sát hại 504 thường dân vào ngày 16-3-1968.

Tại thôn Tư Cung - tâm điểm của cuộc hành quân tàn sát đẫm máu năm đó, từ năm 1976 đã được xây dựng khu chứng tích Sơn Mỹ. Khi đó việc đi lại chưa thuận tiện giữa các tỉnh miền Trung và quốc lộ 24B nối từ TP Quảng Ngãi về cảng Sa Kỳ ngang qua khu vực Sơn Mỹ chỉ là con đường đất nắng bụi mưa bùn vẫn có nhiều cựu binh Mỹ, du khách trong nước và nước ngoài tìm về để hiểu rõ hơn vụ thảm sát.

Du khách nước ngoài xem những hình ảnh của vụ thảm sát trong phòng trưng bày tại khu chứng tích

Ông Phạm Thành Công, giám đốc ban quản lý khu chứng tích, cho biết: đến tháng 3-2003, khu chứng tích này được nâng cấp với số tiền 11 tỉ đồng gồm các hạng mục nhà trưng bày tư liệu hiện vật, khu làm việc của ban quản lý, hội trường, phòng chiếu phim, phục dựng tôn tạo một số di tích ngoài trời và tượng đài Sơn Mỹ. Hiện ở khu chứng tích trưng bày 156 tranh ảnh và 165 tư liệu, hiện vật về vụ thảm sát.

Trong những ngày sắp tổ chức lễ tưởng niệm, cầu siêu cho 504 thường dân bị sát hại sau 40 năm (16-3-1968 - 16-3-2008), du khách, đoàn làm phim, nhà báo trong nước và nước ngoài về Sơn Mỹ càng đông hơn. Họ xem tư liệu hiện vật, tham quan di tích ngoài trời, gặp gỡ, phỏng vấn những người may mắn sống sót trong cuộc tàn sát đẫm máu năm đó để làm phim, viết báo và để hiểu hơn về vụ thảm sát và hiểu hơn giá trị của hòa bình.

Một điều mà không phải du khách nào đã đến Sơn Mỹ cũng biết là giám đốc ban quản lý khu chứng tích cũng là một nhân chứng lịch sử. Năm đó, ông Công 11 tuổi, cùng mẹ và các em khi nghe tiếng súng nổ đã chạy trốn dưới hầm, nhưng rồi mẹ, chị ruột và ba em trai của ông cũng không thoát được họng súng đen ngòm của quân đội Mỹ. Bản thân ông cũng bị thương và may mắn được những người dân trong làng cứu sống sau khi quân Mỹ ném lựu đạn, bắn súng xuống hầm rồi bỏ đi.

Đã có nhiều du khách sau khi xem những tư liệu hiện vật trong khu chứng tích và qua tiếp xúc với những người còn sống sót đều tưởng như vẫn còn nghe tiếng súng liên thanh, tiếng trẻ em khóc thét, tiếng cầu cứu của người già và máu lai láng khắp đường thôn... Và đến thắp hương, chụp hình lưu niệm dưới chân khu chứng tích Sơn Mỹ, họ hiểu hơn "làng hồng" không chỉ là cái vòng tròn quân đội Mỹ vẽ trong bản đồ rồi tiến hành cuộc thảm sát, mà ở đây có một "làng hồng" khác. Đó là một làng quê xanh tươi, trù phú nằm ở cuối sông Trà Khúc, làng quê của những còn người đã vượt qua những mất mát của chiến tranh để xây dựng cuộc sống tươi đẹp hơn.

Chụp hình lưu niệm dưới chân tượng đài trong khu chứng tích Sơn Mỹ	Du khách tham quan một số di tích của vụ thảm sát đã được phục dựng

Về đây, du khách còn được viếng đền Trương Định, người con ưu tú của thôn Tư Cung - tâm điểm của vụ thảm sát, từng theo cha là Trương Cầm vào Nam lãnh đạo cuộc kháng chiến chống Pháp. Ông đã được nhân dân lục tỉnh Nam kỳ suy tôn là Bình Tây đại nguyên soái. Đền Trương Định dựa lưng vào núi Voi, quay mặt ra hướng bắc là xóm Thuận Yên với những cánh đồng lúa, khổ qua xanh rờn.

Khách nước ngoài chụp hình những hiện vật ngoài trời trong khu chứng tích Sơn Mỹ

Sau khi thăm khu chứng tích Sơn Mỹ, viếng đền Trương Định, nhiều du khách còn đến vùng Khê Hội để xem bện dây dừa, đi thuyền trên dòng sông Kinh qua những rặng dừa nước xanh rờn hay về nghỉ ở bãi biển Mỹ Khê. Nơi đây đã được tỉnh Quảng Ngãi qui hoạch, xây dựng khu du lịch Mỹ Khê với hệ thống đường giao thông thảm nhựa chạy sát mé biển, với những rặng dừa và rừng dương liễu xanh.

Ngồi trong những hàng quán bình dân hay trong khuôn viên nhà hàng, nhìn sóng biển vỗ nhẹ bờ cát, nghe tiếng gió rì rào qua rừng dương xanh, nhâm nhi ly rượu với mồi nhắm là nhiều loại hải sản tươi sống (như cua, ghẹ, cá mực, đặc biệt là cua huỳnh đế vỏ màu gạch đậm, hay ăn món bánh xèo tôm, cua ghẹ vừa đánh bắt dưới biển lên) bạn sẽ thấy, nếu không hứng chịu quá nhiều nỗi đau mất mát, Sơn Mỹ quả là một vùng quê đẹp và rất đỗi yên bình...

(TTO)