|
|
Với các chính sách khuyến công, đẩy mạnh công nghiệp hóa nông nghiệp - nông thôn, nhiều tỉnh thành hiện nay đã đẩy mạnh việc khôi phục các làng nghề truyền thống và xây dựng trang trại. Làng nghề, trang trại phát triển cũng đã thu hút nhiều bạn trẻ tham gia. Tay nghề càng cao, thu nhập càng khá hơn, gấp nhiều lần giá trị ngày công trong nông nghiệp ngay tại bản quán... Tuy vậy, khảo sát tình hình lao động trẻ tại một số làng nghề, trang trại ở miền Trung, chúng ta không khỏi còn băn khoăn.
Làng Dệt Mã Châu (huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam) có 2.500 nhân khẩu. Khi nghề ươm tơ dệt lụa được khôi phục, cả làng đã có hơn 2.000 khung dệt các loại. |
Lao động trẻ ở làng đá Non Nước. |
Mỗi năm sản xuất khoảng 13 triệu mét vải và 300 ngàn mét lụa cung cấp cho thị trường xuất khẩu thông qua 21 tiểu chủ, vừa là hộ có nhiều máy, cung cấp nguyên liệu, trả tiền gia công và nhận sản phẩm. Cả làng có hơn 500 thợ ươm tơ, kéo sợi và dệt tuổi từ 20 đến 30. Phần lớn trong số họ trước đây phải khăn gói đi các tỉnh phía Nam dệt gia công hoặc làm nhiều nghề khác, chi phí cho ăn ở khá tốn kém. Nay về làm việc ngay trong làng, gần gia đình, thu nhập bình quân hơn 7 đến 800 ngàn một tháng. Ông Nguyễn Hữu, 50 tuổi là một trong các tiểu chủ trong làng cho biết, việc trả công cho thợ linh hoạt theo biến động thị trường. Bình quân 1.000 đồng cho một mét lụa, từ 3-500 đồng cho 1 mét vải KT. Thợ và chủ đều là người trong làng, có khi là quan hệ thân tộc nên mọi thứ đều thỏa thuận… miệng! Gần 40 thợ dệt lụa làm việc cho HTX cạnh làng nghề cũng vậy, chỉ hơn thợ làm cho các tiểu chủ khoản bảo hiểm y tế!
Ở làng nghề làm đá Non Nước (quận Ngũ Hành Sơn, TP Đà Nẵng) hiện có khoảng 100 hộ sản xuất, kinh doanh hàng mỹ nghệ, tượng đá; trong đó có nhiều nghệ nhân khá nổi tiếng bởi uy tín từ các tác phẩm của mình. Đây cũng là điểm tham quan du lịch tấp nập nên nghề truyền thống càng có điều kiện phát triển, kể cả có hàng xuất khẩu đi các nước.Thống kê chưa đầu đủ cho thấy có khoảng trên 400 thợ trẻ đang làm việc tại các xưởng chế tác, các biệt có những xưởng thu nhận hàng chục thợ đến học việc. Có nhiều người ở tận các tỉnh phía Bắc vào học việc, làm nghề và ăn ở tại chỗ. Nguyễn Xuân Tráng, 26 tuổi, quê huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc là một trong số đó. Từ một lớp học nhằm khôi khôi phục làng nghề ở quê có mời thầy từ Non Nước ra dạy từ năm 2000, Tráng và hàng chục bạn trẻ cùng quê tìm vào Ngũ Hành Sơn xin vừa học vừa làm từ 3 năm nay. Lương được trả theo ngày công thực tế và trình độ tay nghề từng người. Tay nghề của Tráng hiện ở mức trung bình, do đó mỗi tháng có thể gửi về 1 triệu đồng từ tiền lương để vợ nuôi 2 con nhỏ. Nhiều người cùng làm việc trong xưởng với Tráng có thu hập 2 đến 3 triệu. Tuy vậy, cũng chỉ là thỏa thuận miệng giữa chủ và thợ. Có trường hợp bất đồng về lương, thợ bỏ đi, thầy coi như mất trắng công đào tạo nhiều năm. Khi thợ đau ốm, tai nạn; thầy hoặc chủ phải nuôi bệnh, lo thuốc thang…
Chúng tôi cũng đã khảo sát lao động tại một số trang trại ở miền núi huyện Hòa Vang. Phần lớn lao động trẻ vào làm việc ở đây gốc ở các vùng nông thôn thuộc các tỉnh khu 4. Mỗi trang trại có từ 5 đến 15 người làm việc thường xuyên với thu nhập bình quân 6-7 trăm ngàn mỗi tháng. Ngoài ăn uống và đăng ký tạm trú, tạm vắng với địa phương do chủ lo, họ cũng chưa được cam kết nào khác về các khoản bảo hiểm, tai nạn…
Người lao động có thời gian cụ thể và người học nghề đều phải có hợp đồng lao động, và phải thực hiện đầu đủ các quy định về bảo hiểm, tiền lương, phụ cấp, điều kiện làm việc, trợ cấp thôi việc… theo luật Lao động và các văn bản hướng dẫn dưới luật. Người lao động và học việc tại các làng nghề và trang trại nông nghiệp không tránh khỏi các ràng buộc pháp lý đó. Tuy vậy, qua khảo sát nêu trên, những vấn đề đó đều chưa được quan tâm của cả đôi bên. Một vài chủ xưởng, trang trại cho biết cơ quan quản lý nhà nước về lao động ở địa phương cũng có lần nêu vấn đề ra tại các cuộc họp, nhưng chưa thấy hướng dẫn hoặc kiểm tra cụ thể nên họ chỉ biết chờ!. Có lẽ đây cũng là thông tin nữa cho thấy rõ hơn vì sao “luật pháp chưa vào được cuộc sống!”, nhưng quan trọng hơn là, vì những lý do trên, quyền lợi thiết thân của người lao động ở các làng nghề, trang trại nói chung còn chưa được luật pháp bảo vệ!
Huỳnh Thu |
